Geert Wilders is niet verantwoordelijk voor de terroristische aanslagen van Anders Breivik, de Noor die vrijdag 76 mensen doodde. Dat staat als een paal boven water en iedereen die toch probeert Breivik’s gestoorde daad in de schoenen van Wilders te schuiven, doet dat met een politieke agenda om Wilders te beschadigen. En wie dat doet is ironisch genoeg niet anders dan Wilders en wat hij met de islam probeert te doen. Maar dat Wilders niet verantwoordelijk is, ontslaat hem niet van de verantwoordelijkheid zijn woorden te wegen.
In de discussie over de vraag of Wilders nu wel of niet verantwoordelijk te houden valt voor de daden van Breivik, is het belangrijk de feiten in de gaten te houden. Want feiten zijn in zulke discussies vaak het eerste slachtoffer: de houders van meningen proberen de feiten dan zo te vervormen dat ze passen in hun visie van de wereld.
Feit is dat de meningen van Wilders over islam en multiculturalisme onmiskenbaar een leidraad vormden door de gedachten van Breivik. Dat spreekt klip en klaar uit het ‘manifest’ van de Noor. In zijn waanzinnige geschrift zet Breivik Wilders neer als een held, als een eenzame roepende in de woestijn. Hij citeert Wilders uitgebreid en haalt hem aan als een politieke, dan wel ideologische leider. Wie het niet met Wilders eens is, wordt door Breivik neergesabeld en weggezet als een verrader. Sterker: wie het niet met Wilders’ gedachtengang eens is, is een aanhanger van het ‘cultureel Marxisme’, een verrader, en moet van Breivik dood. Waarvan akte.
Een ander feit is dat Breivik steevast retoriek bezigt die Wilders – maar niet alleen hij – ook gebruikt. Sociaaldemocraten zijn dhimmi’s, multiculturalisme (voorgestaan door de linkse elite) zorgt voor zwakheid en infiltratie van Westerse samenlevingen door moslims, en zoiets als een ‘gematigde’ islam bestaat niet, aldus Breivik, die daarbij steevast Wilders aanhaalt.
Uit dit alles kan alleen maar geconcludeerd worden dat Wilders’ ideeën Breivik inspireerden. De Noor ziet de woorden van Wilders – maar niet alleen van hem – als een rechtvaardiging voor zijn eigen, zieke ideeën.
Woorden doen ertoe
Maar dat alles maakt Wilders niet verantwoordelijk voor de daden van Breivik, net zo min als schrijver J.D. Salinger verantwoordelijk te houden is voor de moord op John Lennon door Mark Chapman. Die verklaarde na zijn daad geïnspireerd te zijn geweest door de hoofdpersoon in Salinger’s meesterwerk Catcher in the Rye. Karl Marx kan net zo min verantwoordelijk gehouden worden voor de terreur van Lenin, Josef Stalin, Mao Zedong en de Rote Armee Fraktion, ook al bezigden die zieke geesten constant het vocabulaire van de econoom. En zoals ook Mohammed niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor de aanslagen van 11 september 2001, ook al zei Bin Laden tot de actie gekomen te zijn uit naam van Allah, zoals opgeschreven door Mohammed.
Toch waren er boekverbrandingen van Catcher in the Rye, wordt Karl Marx op één hoop gegooid met de eerder genoemde massamoordernaars en ligt voor velen Mohammed met Bin Laden op de bodem van de zee. Woorden doen ertoe, maar in dit geval de woorden van zij die de verbanden creëren dan wel vervormen.
Valt Wilders dan helemaal niets te verwijten? Op een ander, ironisch niveau wel. In de dagen na de moord op Pim Fortuyn raakte het frame in zwang dat er een sfeer was geschapen die mensen aanleiding zou kunnen geven om geweld te gebruiken tegen Fortuyn. Die zei zich gedemoniseerd te voelen en werd bedreigd; hij deed een emotionele oproep aan toenmalig premier Kok om hem te beschermen. Kort daarna werd hij vermoord. Inderdaad waren er columnisten en (ex-)politici die in hun retoriek stevig tekeer gingen tegen Fortuyn en daarbij soms over het randje gingen. Ik noem een Folkert Jensma, een Marcel van Dam. Maar zijn zij verantwoordelijk te noemen voor de moord op Fortuyn? Nee. Riepen zij op tot geweld tegen Fortuyn? Nee. Maar: raakte het politieke discours mede dankzij hun woorden steeds ernstiger gepolariseerd? Ongetwijfeld.
De moord zelf, door een gestoorde dierenfreak, werd door veel mensen gezien als het bewijs dat Fortuyn gelijk had. ‘De kogel kwam van links’ is blijven hangen. Woorden doen er kennelijk toe. Ironisch genoeg zou je, met die argumentatie in de hand, Wilders kwalijk kunnen nemen dat hij moslims demoniseert. Dat is natuurlijk niet uitsluitend aan hem voorbehouden, maar het feit is en blijft dat Breivik in de woorden van Wilders een rechtvaardiging en steun vond voor zijn overtuiging dat moslims een gevaar zijn.
Dus nogmaals: nee, Wilders is niet verantwoordelijk voor de daden van Breivik, net zo min als Folkert Jensma en Marcel van Dam verantwoordelijk te houden zijn voor de daad van Volkert van der Graaf. Maar dat ontslaat niemand van de verantwoordelijkheid zich te realiseren wat voor effect zijn of haar woorden kunnen hebben in het politieke discours. Dus ook Wilders niet. Hij zal zich, net als alle ideologen ter wereld, constant moeten realiseren dat er Breiviks kunnen en zullen zijn die in zijn woorden de rechtvaardiging vinden om gruweldaden te plegen. Want woorden doen ertoe.
{ 15 comments… read them below or add one }
Mooi, verwoord wat ik denk. Knap stuk
Een heel zinnig stuk in de zee van heel veel onzin over de moorden in Oslo.
En nee, Geert Wilders is niet verantwoordelijk wat daar gebeurd is.
Maar… Als ‘hoge boom’ is hij wel verantwoordelijk voor de sfeer die hij met zijn woorden creeert. Afstand nemen van het gebeuren met een twitterbericht is dan wel heel minimaal. De reacties van zijn aanhang zal hij ongetwijfeld kennen. Door daar niet tegen op te treden
Oeps… Ging iets fout.
… neemt hij. Geen afstand van de opmerkingen van zijn aanhangers en bevestigd hij daarmee hun mening.
Uiteraard is blonde greet niet verantwoordelijk maar er zijn zoveel raakvlakken die m’n nekharen doen rijzen Zeker als je minder bekende bronnen leest als Tikun Olam-תיקון עולם: http://bit.ly/oxXW54. Én ding is zeker (IMHO) hij is niet Fjordman, alhoewel die er wel mee sympathiseert en waarschijnlik ook lid is/was van de Fjordman groep. Veel interessante info is te vinden in de Noorse Bergens Tidende http://www.bt.no/ en de Deense Berlingske Tidende http://www.b.dk/ dagbladen op niveau van NRC.
NB Volgens z’n advocaat was het uiteindelijke doel van Breivik De samenleving te veranderen door de zwaksten uite te roeien. (NOS)
Paolo Beretta
En zo is het maar net. Goed stuk, Kaj!
Dus Wilders of andere politici moeten hun toon matigen, omdat de kans bestaat dat er een nieuwe Breivik opstaat, die met veel geweld aan de haal gaat met hun politieke ideeën?
Dit doet mij denken aan Donner in 2004 na de moord op van Gogh, toen hij vond dat godslastering harder aangepakt moest worden. Dan windt een eventuele moordenbaar zich niet meer zo op en slaat hij niet toe. Heel simpel eigenlijk. Dus als iedereen zich voortaan ff inhoudt, komt alles goed. Cabaretiers, cartoonisten, columnisten en wat meer, graag jezelf censureren, want wie weet luistert er een creep mee.
@ Anna
Ik vrees dat dat iets te kort door de bocht is. Bovendien is er een groot verschil tussen cabaretiers, cartoonisten en columnisten aan de ene kant en politici aan de andere kant. Iets zeggen onder het mom van kunst is namelijk iets anders dan onder het mom van politiek. Een politicus wordt namelijk geacht democratisch gekozen te zijn door het volk; hij of zij is daarmee degene die hoort te verwoorden wat de stemmer zelf zou willen zeggen. Daarnaast kan de politicus zowel een spreekbuis zijn als een regelschepper. Voor een kunstenaar geldt alleen dat eerste. Zodoende kan een kunstenaar, net als een politicus problemen constateren en ze aan de kaak stellen; de politicus pretendeert echter ook de oplossing te kunnen bieden. Ik denk daarom dat de woorden van politici inderdaad zwaarder gewogen moeten worden.
De politiek de woorden laten matigen, ik vraag me af of dat deze terrorist tegen gehouden had. Want wat vertelt deze terrorist zelf eigenlijk? Hij zegt dat hij ontevreden was met de gematigde houding van de politiek. Dat er niet naar hem geluisterd werd en dat hij deze tendens door heel europa zag.
Naar mijn mening is deze terrorist opgestaan omdat hij geen oplossingen zag via de politiek, zelfs al gebruikte deze harde woorden, die in zijn ‘straatje’ paste. Dus volgens mij zit het niet in het uiten van harde woorden, maar in oplossingsgerichtheid. Dat deze terrorist dit af wil dwingen door zijn daad is natuurlijk heel wat anders, ik heb dit overigens Wilders niet zien of horen doen. Dus die vergelijking valt bij mij helemaal af.
Zijn er meer van deze terroristen? Ja, maar deze gebruiken geen (democratische) politiek maar dwangmiddelen, je vindt ze terug in alle politieke spectrums en geloofsovertuigingen.
Tussen neus en lippen door geef je Wilders eigenlijk de schuld. Het is natuurlijk ook zijn eigen schuld dat hij dag en nacht bewaakt moet worden?
Het blijkt dat zelfs het vermogen om begrijpend te lezen is aangetast door de polarisatie.
Wie bedoel je exact Kaj? Want ik kan aan je reactie niet zien, wat je eigenlijk duiden wilt.
Zij die zich aangesproken voelen.
Je praat hetzelfde als die salon bestuurder Cohen, onderaan je stukje. Wilders is nergens schuldig aan, maar eigenlijk is het wel zijn schuld.
http://binnenland.nieuws.nl/652794/cohen__wilders_moet_woorden_matigen
Cohen benadrukte op Radio 1 dat Wilders op geen enkele manier verantwoordelijk kan worden gehouden voor de terreurdaad van Anders Breivik. De schutter verwees in zijn manifest meerdere keren naar de PVV.
Maar Cohen vindt wel dat politici, en dus Wilders, op hun woorden moeten letten. Het is ook goed dat Wilders zich ‘heel goed realiseert dat woorden er toe doen en dat woorden invloed hebben’ en dus ook bij Breivik terecht kunnen komen, zei de fractievoorzitter van de PvdA.
@Scage
Mij lijkt een oproep aan politici om hun woorden te wegen een heel gezonde. Dat het nu dan over Wilders gaat is terecht, want Breivik citeert Wilders tenslotte uitvoerig. Daar kan Cohen, noch de rest van de wereld iets aan doen.
Was Breivik een extreme socialist geweest die 68 jongeren van een werkgeversorganisatie had afgeknald en in zijn werken uitvoerig Emile Roemer had geciteerd, en was Roemer daarop aangesproken door Rutte zoals Cohen nu Wilders aanspreekt, dan had je briesend van rechtvaardiging achter Rutte gestaan.
En als Breivik Ali had geheten en een zomerkamp van atheistische jongeren had aangevallen terwijl hij uitgebreid een imam had geciteerd in zijn dagboek, dan had je schuimbekkend naast Wilders gestaan als die de woorden van Cohen had gebruikt, maar dan die imam had opgeroepen om zijn woorden te wegen.
Maar omdat het hier Wilders betreft die in het beklaagdenbankje zit, en niet Roemer of de imam, zit je hier verontwaardigd te zijn. Wat een doorzichtige hypocrisie.
Kai wordt een beetje snel boos op de reacties van enkele Wilders adepten die hier reageren, adepten die maar niet willen inzien dat de kogels nu echt een keer van rechts kwamen, om die misselijk makende retoriek maar eens te gebbruiken. Mijn inschatting is dat Wilders nog heel wat uit te leggen heeft, behalve natuurlijk aan zijn trouwste volgelingen. Mooi stuk Kai.