“Wij verkondigen onszelf als de verdedigers van vrijheid, waar die ook bestaat in de wereld, maar we kunnen de vrijheid niet verdedigen als wij die thuis in de steek laten. De acties van de senator uit Wisconsin zijn voor onze bondgenoten in het buitenland reden voor ongerustheid en ontzetting, en ondersteunen onze vijanden. En wiens schuld is dat? Niet zozeer de zijne; hij heeft geen angst gecreëerd, hoogstens geëxploiteerd – en dat op een zeer succesvolle wijze.”
- Edward R. Murrow in april 1954, over ‘communistenjager’ Joseph McCarthy
Op 2 december 1954 vond een historisch moment plaats in de Amerikaanse Senaat. Een lid werd officieel berispt door een overgrote meerderheid wegens zijn woorden en daden als Senator. Het betrof Joseph McCarthy uit de staat Wisconsin. Hij werd in 1946 gekozen, waarna hij lang nauwelijks opviel. In de peilingen zakte hij weg, tegenstanders liepen zich warm, de verwachting was dat hij in de volgende verkiezingen naar huis gestuurd zou worden.
Totdat McCarthy ontdekte hoe angstig veel Amerikanen waren voor het communisme, de ideologie van de Noord-Koreanen met wie de Amerikanen op dat moment in oorlog waren. Hij gaf een speech voor een vrouwenclub waarin hij volgens ooggetuigen een lijstje presenteerde van Amerikanen in overheidsdienst die volgens hem communisten waren en voor de Sovjet-Unie spioneerden. Dat kwam in de krant, mensen schrokken zich rot, en McCarthy steeg fors in de peilingen.
McCarthy voelde dat hij een populair onderwerp bij de staart had. Hij kreeg meer uitnodigingen voor speeches, waar hij zijn beschuldigingen herhaalde. Opvallend was dat het aantal mensen dat hij betichtte van verraad met iedere speech anders was. Daarom moest hij zijn woorden onderbouwen van de Senaat, die een onderzoek begon. Er kwam een rapport waaruit onomstotelijk bleek dat McCarthy zijn beschuldigingen niet kon bewijzen, maar de Senaat accepteerde de conclusies officieel nooit omdat de Republikeinen, McCarthy’s partij, om partijpolitieke redenen weigerden de conclusies te accepteren. De communistenangst had inmiddels zo’n hoge vlucht genomen dat de Republikeinse partij als geheel profiteerde van McCarthy’s haatzaaierij. Waarom de kip slachten zolang die gouden eieren legt?
Eén en al opportunisme
Opmerkelijk is hoe McCarthy tekeer ging tegen de leidende autoriteiten in het establishment. Met harde taal raasde en tierde hij tegen de opeenvolgende presidenten Truman en Eisenhower, zelf een Republikein. De Democraten waren volgens McCarthy “verraders” die het land wilden overgeven aan de communisten. Zij vormden in de VS een vijfde colonne die uiteindelijk hardwerkende, vrijheidslievende Amerikanen de zee in zouden drijven. Toen McCarthy ook Eisenhower op de korrel nam en op één hoop gooide met “verrader” Truman, weigerde Eisenhower daar op in te gaan, naar verluidt omdat hij vond dat hij boven McCarthy’s gekrakeel moest staan.
McCarthy’s methode was succesvol. Hij joeg mensen angst aan, en hees vervolgens zichzelf op het schild als de enige die hen kon verdedigen. Maar die strategie heeft één nadeel: je volgende uitspraak en actie moet altijd verder gaan dan je uitspraak of actie van gisteren. Toen McCarthy het populaire Amerikaanse leger als doelwit nam, ging hij een stap te ver. Beroemd is de hoorzitting van de Senaat waarin een advocaat namens het leger luid aan McCarthy vroeg of hij nog ergens enig fatsoen had. Het was het begin van het einde.
Nadat het populaire televisieprogramma ‘See It Now’ met Edward R. Murrow een aantal kritische afleveringen achter elkaar uitzond over de praktijken van McCarthy, duikelde hij omlaag in peilingen.
Tegen die achtergrond wisten op 2 december 1954 genoeg Senatoren, waaronder veel Republikeinen, eindelijk genoeg lef te verzamelen om de spreekwoordelijke messen te trekken. McCarthy werd berispt en ging af voor het oog van de natie. Hij stierf drie jaar later aan de gevolgen van alcoholisme.
Zijn Senaatszetel ging bij de eerstvolgende verkiezingen naar een Democraat, die van de schande die McCarthy had afgeroepen over de VS zijn hoofdthema maakte in de campagne.