Minister van Financiën Jan Kees de Jager deed in Nieuwsuur een schokkende slip of the tongue over de hypotheekrenteaftrek en het toezicht op de Nederlandse staatsfinanciën. Volgens De Jager is met de Europese autoriteiten in Brussel afgesproken dat ‘Brussel’ nóóit iets te zeggen zal krijgen over het systeem van de hypotheekrenteaftrek. Schokkend, want het doet de vraag rijzen wat andere landen hebben mogen afspreken.

Alarmbellen in huize Leers. Dinsdag 6 december was Jan Kees de Jager op bezoek in het TV-programma Nieuwsuur, waar hij zei dat ‘Brussel’ niets te zeggen heeft over het Nederlandse systeem van hypotheekrenteaftrek. Dit nadat Nieuwsuur hem vroeg of de Europese Unie Nederland onder de nieuwe, strengere begrotingsregels zou kunnen dwingen de hypotheekrenteaftrek af te bouwen of te beperken.

Nee dus, aldus De Jager, want “daar zijn afspraken over gemaakt”. Brussel mág daar niks over zeggen. Nu niet, straks niet, nooit niet. Ineens snap je waarom De Jager en Mark Rutte zo stoer doen over die nieuwe begrotingsregels die opgelegd gaan worden vanuit Brussel: omdat die regels in feite de echte problemen in Nederland nooit zullen aanpakken.

Het betekent ook een bom onder de zogenaamd ‘strenge’ nieuwe begrotingsregels.

Ten eerste bepaalt Nederland kennelijk zelf wel wat een groot zwart gat is en wat niet, ongeacht wat zo’n beetje iedere econoom en accountant met een brein zegt. Zonder twijfel: dat gat is de hypotheekrenteaftrek. We houden een huizenbubbel in stand die qua waarde groter is dan de Spaanse huizenbubbel van voor de kredietcrisis en die ieder jaar groter wordt. De bubbel knapte en stortte Spanje in een zwart gat. Daarnaast verbranden we per jaar zo’n 11 miljard euro aan belastinggeld. Geld dat uitgegeven zou kunnen worden aan zoiets als de zorg, maar dit terzijde.

Ten tweede zei De Jager dat je als land dus vast kunt laten leggen waar ‘Brussel’ wel en niet over gaat. Maar de hele pointe van de strengere begrotingsregels zoals voorgesteld door Merkel en Sarkozy, daarin volop gesteund door Rutte en De Jager, is nu juist dat nationale regeringen gezond financieel-economisch beleid moeten gaan voeren. Daartoe moeten zij middels strenge regels en sancties stevig op de vingers getikt kunnen worden. Die hele exercitie is zinloos als regeringen beleidsonderdelen daarvan mogen uitzonderen. En niet het minste: vriend en vijand zijn het erover eens dat de collectieve hypotheekschuld in Nederland het grootste financiële probleem is voor het land. Dus juist dat moet je dan aan kunnen pakken als EU.

Dan kan je zeggen dat je de hypotheekrenteaftrek wilt behouden omdat dat systeem het mooiste en beste systeem ooit is. Punt is: de Grieken bepaalden zelf ook graag hoe zij hun geld uitgaven. En de Italianen. En de Spanjaarden. Sacre bleu, zelfs de Fransen. En zij vinden al hun zeehondjes net zo belangrijk als Nederlanders de hypotheekrenteftrek. Maar de les die geleerd zou moeten zijn is nu juist dat je euro’s niet meer uit politieke overwegingen de open haard in gooit, wat die landen jaren lang dus wel deden en wat nu resulteert in de eurocrisis.

Wat voor signaal is dit naar de financiële markten? Als ik Kamerlid was zou ik het wel weten: direct kamervragen aan De Jager over zijn uitspraken in Nieuwsuur.

Wat voor afspraken heeft u gemaakt in Brussel?
Klopt het dat er onderdelen zijn van het financieel-economische beleid in Nederland dat uitgezonderd is van invloed van de Europese Unie?
Kunt u bevestigen dat de Europese Unie, ook met de nieuwe begrotingsregels zoals voorgesteld door Duitsland en Frankrijk, niets te zeggen heeft over de hypotheekrenteaftrek?
Klopt het dat ook andere landen zulke afspraken hebben gemaakt voor hun eigen doeleinden? Zo ja, wie en wat voor afspraken zijn dat?
Wat voor signaal denkt u dat u afgeeft richting financiële markten?

(Beeld: Jos van Zetten / Wikimedia Commons licentie)

“Wij verkondigen onszelf als de verdedigers van vrijheid, waar die ook bestaat in de wereld, maar we kunnen de vrijheid niet verdedigen als wij die thuis in de steek laten. De acties van de senator uit Wisconsin zijn voor onze bondgenoten in het buitenland reden voor ongerustheid en ontzetting, en ondersteunen onze vijanden. En wiens schuld is dat? Niet zozeer de zijne; hij heeft geen angst gecreëerd, hoogstens geëxploiteerd – en dat op een zeer succesvolle wijze.”

- Edward R. Murrow in april 1954, over ‘communistenjager’ Joseph McCarthy

Op 2 december 1954 vond een historisch moment plaats in de Amerikaanse Senaat. Een lid werd officieel berispt door een overgrote meerderheid wegens zijn woorden en daden als Senator. Het betrof Joseph McCarthy uit de staat Wisconsin. Hij werd in 1946 gekozen, waarna hij lang nauwelijks opviel. In de peilingen zakte hij weg, tegenstanders liepen zich warm, de verwachting was dat hij in de volgende verkiezingen naar huis gestuurd zou worden.

Totdat McCarthy ontdekte hoe angstig veel Amerikanen waren voor het communisme, de ideologie van de Noord-Koreanen met wie de Amerikanen op dat moment in oorlog waren. Hij gaf een speech voor een vrouwenclub waarin hij volgens ooggetuigen een lijstje presenteerde van Amerikanen in overheidsdienst die volgens hem communisten waren en voor de Sovjet-Unie spioneerden. Dat kwam in de krant, mensen schrokken zich rot, en McCarthy steeg fors in de peilingen.

McCarthy voelde dat hij een populair onderwerp bij de staart had. Hij kreeg meer uitnodigingen voor speeches, waar hij zijn beschuldigingen herhaalde. Opvallend was dat het aantal mensen dat hij betichtte van verraad met iedere speech anders was. Daarom moest hij zijn woorden onderbouwen van de Senaat, die een onderzoek begon. Er kwam een rapport waaruit onomstotelijk bleek dat McCarthy zijn beschuldigingen niet kon bewijzen, maar de Senaat accepteerde de conclusies officieel nooit omdat de Republikeinen, McCarthy’s partij, om partijpolitieke redenen weigerden de conclusies te accepteren. De communistenangst had inmiddels zo’n hoge vlucht genomen dat de Republikeinse partij als geheel profiteerde van McCarthy’s haatzaaierij. Waarom de kip slachten zolang die gouden eieren legt?

Eén en al opportunisme
Opmerkelijk is hoe McCarthy tekeer ging tegen de leidende autoriteiten in het establishment. Met harde taal raasde en tierde hij tegen de opeenvolgende presidenten Truman en Eisenhower, zelf een Republikein. De Democraten waren volgens McCarthy “verraders” die het land wilden overgeven aan de communisten. Zij vormden in de VS een vijfde colonne die uiteindelijk hardwerkende, vrijheidslievende Amerikanen de zee in zouden drijven.  Toen McCarthy ook Eisenhower op de korrel nam en op één hoop gooide met “verrader” Truman, weigerde Eisenhower daar op in te gaan, naar verluidt omdat hij vond dat hij boven McCarthy’s gekrakeel moest staan.

McCarthy’s methode was succesvol. Hij joeg mensen angst aan, en hees vervolgens zichzelf op het schild als de enige die hen kon verdedigen. Maar die strategie heeft één nadeel: je volgende uitspraak en actie moet altijd verder gaan dan je uitspraak of actie van gisteren. Toen McCarthy het populaire Amerikaanse leger als doelwit nam, ging hij een stap te ver. Beroemd is de hoorzitting van de Senaat waarin een advocaat namens het leger luid aan McCarthy vroeg of hij nog ergens enig fatsoen had. Het was het begin van het einde.

Nadat het populaire televisieprogramma ‘See It Now’ met Edward R. Murrow een aantal kritische afleveringen achter elkaar uitzond over de praktijken van McCarthy, duikelde hij omlaag in peilingen.

Tegen die achtergrond wisten op 2 december 1954 genoeg Senatoren, waaronder veel Republikeinen, eindelijk genoeg lef te verzamelen om de spreekwoordelijke messen te trekken. McCarthy werd berispt en ging af voor het oog van de natie. Hij stierf drie jaar later aan de gevolgen van alcoholisme.

Zijn Senaatszetel ging bij de eerstvolgende verkiezingen naar een Democraat, die van de schande die McCarthy had afgeroepen over de VS zijn hoofdthema maakte in de campagne.

Van:Dion@EDRC.nl
Aan: G.Wilders@tweedekamer.nl
Onderwerp: Conclusie onderzoek ‘Terug naar de gulden’

Dag Geert,

Bij deze stuur ik je de conclusie van het onderzoek dat je wilde over een teruggang naar de gulden. Ik ben heel enthousiast!

Ik vond een site op internet die duidelijk maakte dat de gulden (ook wel florijn genoemd) al sinds de Middeleeuwen onze munteenheid was. Dat moet ook wel want Florijn klinkt als een echte Nederlandse naam.

De gulden was rond, een beetje zilverkleurig, met een geinig kroontje en een cijfer erop en in het midden een schild met een leeuw. Dat is alvast erg mooi want de leeuw is een heel mooi dier. De leeuw heeft een kroontje op en een zwaard, misschien was hij wel een ridder, net als ik.

Op de achterkant had de gulden een plaatje van een vrouw. Mijn vriendin denkt dat het Beatrix is. Ik weet dat je die linkse ouwe heks niet mag dus ik stel voor dat we een mooi plaatje van een otter erop zetten. Otters zijn leuk. Of anders een leuke kitten, zegt Joyce. Joyce heeft een vriendin, Samantha, en die heeft een weglooppoes uit de opvang die net een nestje heeft gekregen dus daar moet wel een leuke foto te halen zijn die we op de gulden kunnen laten zetten.

Ik heb even gebeld met de Nederlandsche Bank om te vragen of er nog veel guldens zijn en dat was niet zo want ze hebben de meeste guldens omgesmolten tot andere dingen, zoals euro’s. Ook zei die meneer dat het niet slim zou zijn om de gulden weer in te voeren want dat zou allerlei dingen heel duur maken en heel veel geld kosten en voor heel veel problemen zorgen. Ik zei tegen hem dat Dion Graus vindt dat je moet denken in mogelijkheden in plaats van moeilijkheden. Dat begreep hij wel maar hij vond dit toch van een iets ander niveau, zei hij. Dus toen vertelde ik dat Dion Graus dat allemaal heus wel snapt want Dion Graus heeft tenslotte voor volk en vaderland allemaal bankiers en Wouter Bos ondervraagd voor de commissie De Wit. En ze moeten gewoon niet zo ingewikkeld doen, zei ik, want anders zorgen we ervoor dat Dirk Scheringa de nieuwe baas wordt van hun toko en de gulden invoert want Mark doet toch alles wat wij zeggen. Toen ging die meneer aan de telefoon huilen en heb ik maar opgehangen.

Mijn onderzoeksconclusie is dat de gulden weer invoeren gewoon kan. Guldens zijn rond, net als euro’s, dus ze passen in automaten en zoveel guldens hoeven we toch niet te laten maken want straks gaat toch alles alleen nog maar digitaal en met pasjes, zegt het bedrijf dat de OV-chipkaart maakt. Dus het enige dat je merkt is dat er voor de bedragen op je bankafschrift ‘Fl’ komt te staan in plaats van ‘€’. Maar ik vind dat ‘Fl’ eigenlijk helemaal niet toepasselijk want ‘gulden’ begint met de ‘g’, en jouw naam ook, dus we kunnen ook de ‘G’ als symbool gebruiken en de munt de Gulden Geert noemen! Ik dacht dat je dat wel leuk zou vinden.

Dat was het. Ik hoor wel wat je beslist. Biertje doen vanavond?

Haije van mij en Joyce,

Je Dion.

Ridder
Directeur, Economic Development Research Council (i.o.)
Lid Tweede Kamer der Staten Generaal

Obama krijgt waarschijnlijk zijn tweede termijn, maar met veel liefde zal het niet gaan. In plaats van de enthousiaste meute die in 2008 stond te popelen om de nieuwe belofte in het Witte Huis te krijgen, moet Obama vechten voor iedere stem. Daarna zal hij vier jaar lang in de loopgraven moeten doorbrengen om zijn hervormingen uit zijn eerste termijn veilig te stellen.

Mitt Romney is Obama’s grootste bedreiging. Niet om waar Romney voor staat – dat kan namelijk iedere dag veranderen – maar omdat het enthousiasme voor Obama zelf zó enorm laag is dat steeds meer mensen een keuze tussen Obama en Romney zien als een keuze tussen lood of oud ijzer. Gedesillusioneerde Democraten zullen in een strijd tussen Romney en Obama thuis blijven of uit boosheid misschien zelfs op Romney stemmen. Het is precies dat sentiment dat Team Romney wil voeden door politiek in het midden te blijven en de verschillen tussen hem en Obama te minimaliseren.

Team Romney ondertussen vaart een gevaarlijke koers. Romney mag niet te ver afdrijven van Obama, maar ook weer niet te veel naar links overhellen om onacceptabel te zijn voor de rechtse kiezers in de Republikeinse voorverkiezingen. Maar als hij slaagt in die spagaat en hij wordt de kandidaat, dan wordt Obama gedwongen zelf naar links te gaan bewegen om het broodnodige ideologische contrast met zijn opponent te creëren. Er moet immers wat te kiezen zijn. Het gevaar is duidelijk: schuift Obama te veel op naar links, dan wordt Romney vanzelf aantrekkelijker als de veilige kandidaat van het midden. En daar, in het electorale midden, worden de verkiezingen gewonnen.

Zie hier waarom Obama in de campagne veel liever een rechtse extremist als Rick Perry als opponent heeft. Als het aan Obama ligt worden de verkiezingen van 2012 dus al beslist tijdens de Republikeinse primaries.

Contrast
Het soort opponent dat Obama wil is daarmee duidelijk. Wat hij inhoudelijk tijdens de verkiezingscampagne zal proberen te vermijden is een referendum over vier jaar Obama. Want qua gerealiseerde, populaire hervormingen heeft Obama niet bepaald een sterk CV voor zo’n referendum. Ja, hij heeft voor een Democratische president in zijn eerste termijn veel bereikt, meer dan bijvoorbeeld Bill Clinton. Maar voor iemand die zo geweldig kan communiceren met mensen is het verrassend hoe Obama er de afgelopen 3,5 jaar niet in geslaagd is duidelijk te maken waarom zijn hervormingen goed zijn voor het land en de mensen.

Zijn tegenstanders hebben vervolgens die braakliggende ruimte gepakt om zijn hervormingen negatief te framen. Obama heeft dus qua beleid veel bereikt, maar zijn tegenstanders hebben de veel belangrijkere perceptie gekaapt en ingekleurd. Hierdoor kan het gebeuren dat de door een grote meerderheid van Amerikanen verlangde hervorming van het zorgverzekeringsstelsel nu in peilingen negatief beoordeeld wordt.

Niet dat de Republikeinen een beter voorstel hebben – verre van dat zelfs – maar ze zijn er in ieder geval in geslaagd Obama’s meest belangrijke en in het oog springende hervorming af te kraken. En dat heeft gevolgen, want Obama kan zich nu nauwelijks beroepen op belangrijke – en vooral populaire – successen in de binnenlandse politiek.

Het gevolg: neem peilingen als Obama versus een generieke Republikein. Dus niet één van de bestaande Republikeinse kandidaten, maar gewoon een anonieme Republikeinse kandidaat. Dan komt Obama er al maanden peiling na peiling bijzonder slecht vanaf, zoals ook blijkt uit deze meest recente ‘Obama versus “generic” Republican candidate’ van CBS News. (Zie trouwens ook nog even de cijfers onderaan het hierboven gelinkte bericht om te zien hoe smal de marge tussen Obama en Romney is.)

Wie saai praat, wordt als saai beoordeeld
Het zijn zure druiven voor Obama. Hij is de Democratische president die één van de grootste wensen van de Democraten sinds de Tweede Wereldoorlog voor elkaar gebokst heeft, namelijk een hervorming van het complete Amerikaanse zorgverzekeringsstelsel. Maar omdat deze getalenteerde communicator ervoor gekozen heeft zijn hele eerste termijn de oersaaie professor uit te hangen in plaats van zijn successen te verkopen, wordt het in november een ware fotofinish.

Eentje die hij waarschijnlijk wel wint omdat hij straks de grotere campagnekas heeft waardoor hij de Republikeinen steeds een stapje voor zal zijn. Net als in 2008 zal hij zijn tegenstander dwingen geld uit te geven in meer staten dan die tegenstander wil. Maar een prettige campagne wordt het niet. En dan moet Obama ook nog maar hopen dat zijn partijkornuiten in ieder geval de Senaat behouden. De kans dat hij vier jaar te maken krijgen met een uiterst vijandig Republikeins Congres is heel groot.

Zoals Sisyfus zal Obama vermoedelijk weinig lol beleven aan die komende vier jaar in dat Witte Huis.

De berichten over de dood van de Partij van de Arbeid zijn schromelijk overdreven. De opdracht voor een bindende, centrumlinkse partij wordt met de dag urgenter. Hoe meer de inkomensverschillen toenemen, hoe groter de noodzaak voor een partij zoals de PvdA in het politieke midden.

Zie dit bericht, en dit, en hier, en je schrikt je te pletter. Het bericht gaat over toenemende inkomensongelijkheid in de Verenigde Staten. De afgelopen 30 jaar verdiende een steeds kleinere groep Amerikanen het leeuwendeel van het inkomen in de VS. De rest, die steeds kleiner werd, moest worden verdeeld over een steeds grotere groep mensen. Gevolg: de middenklasse krimpt. Waarom is dit belangrijk? Omdat we dit soort berichten ook in Nederland kunnen verwachten.

We zien die krimp ook in Groot-Brittannië. De rot is ook daar ingezet. Banen verdwijnen en de banen die ervoor in de plaats komen betalen minder, terwijl de kosten van levensonderhoud (zorgkosten!) alleen maar blijven stijgen.

De angst voor dit proces leeft ook hier in Nederland. Meer mensen tonen zich bezorgd over de toekomst van henzelf, en vooral hun kinderen. De angst dat de (klein-)kinderen het sociaal-economisch veel moeilijker gaan krijgen neemt toe. Die zorgen gaan over pensioenen, maar ook werk (zijn er straks wel genoeg banen?) en zorgverzekeringspremies.

Regeringen roepen op tot loonmatiging omdat dit goed is voor de concurrentiepositie van Nederland. Maar de kosten van levensonderhoud blijven stijgen terwijl de dekking van het zorgaanbod steeds meer uitgekleed wordt. Als het zo doorgaat, kan je jezelf als premiebetalende burger af gaan vragen waar je uberhaupt nog al die premies voor betaalt. Het zorgpakket wordt immers kleiner terwijl de zorgpremies ieder jaar hoger worden.

Op een gegeven moment knapt er iets. Mensen in de middenklasse – de grootste groep Nederlanders die de rekeningen betaalt – voelen zich onder druk gezet, en er komt een moment dat zij “genoeg!” roepen. Zeker als het aantal goedbetalende banen af gaat nemen, wat nu al het geval is. Wie kent er niet 45-plussers die alle zeilen bij moeten zetten om aan het einde van de maand een centje over te houden? En dit zijn geen ‘zielige mensen’, zoals sommige cynici zorgafhankelijken nu al noemen. Wie heeft niet de verhalen gelezen over misbruik, over zakkenvullers, over graaiers?

Wat gebeurt er als het “genoeg!” is? Het draagvlak onder het systeem van solidariteit neemt af. Het idee dat je meebetaalt aan de zorgverzekering van de buren wordt steeds minder aantrekkelijk als je eigen maandelijkse zorgkosten almaar blijven stijgen. De kans wordt groter dat je dat zat bent, en de buurman het dak op kan: je betaalt zelf al veel voor je eigen kosten van levensonderhoud, laat de buurman dat zelf dan ook doen.

Krimp
Het problematische is dat juist dit proces de middenklassekrimp versnelt. Politieke partijen die niet geloven in solidariteit worden gekozen in de regering en werken mee aan de ondergraving ervan. De buurman wordt inderdaad losgelaten en iedereen gaat voor zichzelf betalen; de kosten worden niet meer gedeeld. Maar worden de kosten daardoor minder? Nee. Aan het einde van de maand ben je nog steeds veel geld kwijt.

Sterker nog, doordat niemand meer aan elkaars zorgkosten meebetaalt moet je zelf méér gaan betalen. Resultaat zal zijn dat je op meer vlakken minder wil gaan bijdragen aan het wel en wee van de buurman. En zo voorts, en zo verder. Een neerwaartse spiraal die uiteindelijk leidt tot verwijdering en meer ‘wij-zij’. Meer armen die armer worden, en rijken die rijker worden. Daar gaan landen aan kapot. Die neerwaartse spiraal moet gestopt.

Dat is de grote uitdaging voor de komende 30 jaar in Nederland, maar niet alleen in Nederland: het tegengaan van de afkalving van de middenklasse, de kurk waar een moderne maatschappij op drijft.

Een sterke overheid kan, onder democratische controle, pogen die afkalving tegen te gaan. De overheid als middel, niet als doel. Niet door minder, maar door méér solidariteit te bewerkstelligen. Die dan dus wel van twee kanten moet komen, want solidariteit betekent niet een éénrichtingsverkeer van geld van de ene bevolkingsgroep naar de ander. Solidariteit is tweerichtingsverkeer.

Dus ja, wederkerigheid. Dat jij 40 uur per week werkt en een flink deel van je inkomen afdraagt aan de belastingen terwijl de buurman de hele dag thuis zit, draagt niet bepaald bij aan je draagvlak voor solidariteit. Is de buurman werkloos en betaal jij  mee aan zijn uitkering, dan is het voor je gevoel van rechtvaardigheid normaal dat de buurman met een ploegje anderen de straat helpt schoonhouden. Een oogje in het zeil houdt, straatcoach is, vrijwilligerswerk doet.

De PvdA heeft het altijd als haar opdracht gezien mensen te emanciperen, te verheffen. Als je de storm ziet die steeds meer mensen juist uit die middenklasse zal gaan verjagen, en die het steeds meer mensen onmogelijk maakt die middenklasse binnen te stromen, dan is het duidelijk dat emanciperen en verheffen nog steeds de opdracht is. De middenklasse moet op zijn minst even groot blijven, maar liever nog groeien, gezien de uitdaging van de vergrijzing. Misschien wordt die opdracht de komende jaren wel urgenter dan ooit.

Belangenvereniging Vastgoed Belang adviseert zijn leden  – particuliere verhuurders en beleggers in particulier vastgoed – te wachten met het tekenen van huurcontracten tot ná 1 oktober. Vanaf die datum kunnen hogere huren gevraagd worden dankzij de wetsveranderingen van minister Donner, die de puntentelling voor huurwoningen met 15 tot 25 punten verhoogt. Met name verhuurders in schaarstegebieden (lees: de steden in de Randstad, zoals Amsterdam) wordt op het hart gedrukt mensen te laten wachten tot hen een hogere huur berekend kan worden. Een huurverhoging van wel 125 euro. Zie een afbeelding van de nieuwsbrief die ik vanavond kreeg toegestuurd:

Zo gaat dat dus. Maar hiervoor was de puntentellingverhoging toch niet bedoeld, meneer Donner? Die huurverhoging was toch bedoeld om de woningmarkt weer in beweging te krijgen? Nu blijft iedereen zitten…

Na ‘Noorwegen’ is er nog een groep mensen die zijn onschuld verloren heeft: de rechtse boys & girls die moord en doodslag zonder blikken of blozen in de schoenen schuiven van ‘dé islam’ of ‘dé linksen’, maar die – nu het een rechtsdragende mafkees was die in Noorwegen moordde – roepen dat hij een eenzame gek was die in het geheel niet in verband mag worden gebracht van enig rechtsdragend denken.

‘Welkom bij de club mensen, hoe voelt het nu?’, denk ik al een paar dagen als ik zo’n rechtse Van Dam of Jensma verontwaardigd hoor krijsen. Een Afshin Ellian hier en een Pamela Geller in de VS die op bizarre wijze islam alsnog de schuld in de schoenen proberen te schuiven, een verzameling Fox News-commentatoren die glashard ontkennen dat Breivik een Christen was, hoewel de Noor in zijn geschifte boekwerk van 1500 pagina’s kristalhelder maakt dat hij zichzelf als een Christen beschouwt, en wel van de militante soort. (Ter vergelijking: de jongste versie van de King James-bijbel telt 1888 pagina’s.) En wat zeggen deze mensen dan eigenlijk? Als christen mag je wel haten, je mag alleen niet schieten? Ik kan mij zeer wel voorstellen dat er mensen zullen zijn voor wie het maar een klein stapje is van ‘haten’ naar ‘schieten’. Sterker nog…

Oneindig veel intelligentere mensen hebben al op veel betere manieren gewezen op deze idiote tegenstrijdigheden. Jon Stewart en Stephen ‘Truthiness’ Colbert op onnavolgbare wijze op TV, columnisten als Andrew Serwer in hun stukken.

Het punt is dat bepaalde rechtsdragende lui niet willen toegeven dat gestoorde idioten van moslim- of linksradicale zijde precies dat zijn: gestoorde eenlingen, of individuen die lekker gestoord met elkaar zijn en andere mensen opblazen. Want zodra ze dat doen, kunnen ze niet dé islam of hét socialisme de schuld geven. Nee, de gekken moeten gelinked worden aan een ideologie, anders komen de vijandbeelden op losse schroeven te staan. Volkert van der Graaf móest worden gelinked aan ‘links’ en iedere gestoorde haatbaard met een bommenriem móet vereenzelvigd worden met ‘dé islam’.

Andersom willen de dames en heren nu niet Anders Breivik linken aan hún anti-islamitische- en/of anti-linkse ideologieën. Want zij weten als geen ander wat er dan gebeurt: hun ideologie komt in de hoek te staan waar de kritische klappen vallen.

Dus: Breivik was een eenling en rechtse ideologen (Wilders hier, Geller en Beck in de States, en noem de dames & heren maar op) hebben hem nergens toe gedreven, hebben zelfs geen ‘sfeer gecreëerd’, etcetera. Prima. Maar dan schuurt er wel iets. Want als dat zo is, waarom blijft ‘links’ dan mede-verantwoordelijk voor de moord op Fortuyn door de eenzame gek Volkert van der Graaf?

Hier zou ik toch graag een antwoord op hebben van rechtsdragend Nederland. Want dat verschil wil ik heel graag begrijpen.

Geert Wilders is niet verantwoordelijk voor de terroristische aanslagen van Anders Breivik, de Noor die vrijdag 76 mensen doodde. Dat staat als een paal boven water en iedereen die toch probeert Breivik’s gestoorde daad in de schoenen van Wilders te schuiven, doet dat met een politieke agenda om Wilders te beschadigen. En wie dat doet is ironisch genoeg niet anders dan Wilders en wat hij met de islam probeert te doen. Maar dat Wilders niet verantwoordelijk is, ontslaat hem niet van de verantwoordelijkheid zijn woorden te wegen.

In de discussie over de vraag of Wilders nu wel of niet verantwoordelijk te houden valt voor de daden van Breivik, is het belangrijk de feiten in de gaten te houden. Want feiten zijn in zulke discussies vaak het eerste slachtoffer: de houders van meningen proberen de feiten dan zo te vervormen dat ze passen in hun visie van de wereld.

Feit is dat de meningen van Wilders over islam en multiculturalisme onmiskenbaar een leidraad vormden door de gedachten van Breivik. Dat spreekt klip en klaar uit het ‘manifest’ van de Noor. In zijn waanzinnige geschrift zet Breivik Wilders neer als een held, als een eenzame roepende in de woestijn. Hij citeert Wilders uitgebreid en haalt hem aan als een politieke, dan wel ideologische leider. Wie het niet met Wilders eens is, wordt door Breivik neergesabeld en weggezet als een verrader. Sterker: wie het niet met Wilders’ gedachtengang eens is, is een aanhanger van het ‘cultureel Marxisme’, een verrader, en moet van Breivik dood. Waarvan akte.

Een ander feit is dat Breivik steevast retoriek bezigt die Wilders – maar niet alleen hij – ook gebruikt. Sociaaldemocraten zijn dhimmi’s, multiculturalisme (voorgestaan door de linkse elite) zorgt voor zwakheid en infiltratie van Westerse samenlevingen door moslims, en zoiets als een ‘gematigde’ islam bestaat niet, aldus Breivik, die daarbij steevast Wilders aanhaalt.

Uit dit alles kan alleen maar geconcludeerd worden dat Wilders’ ideeën Breivik inspireerden. De Noor ziet de woorden van Wilders – maar niet alleen van hem – als een rechtvaardiging voor zijn eigen, zieke ideeën.

Woorden doen ertoe
Maar dat alles maakt Wilders niet verantwoordelijk voor de daden van Breivik, net zo min als schrijver J.D. Salinger verantwoordelijk te houden is voor de moord op John Lennon door Mark Chapman. Die verklaarde na zijn daad geïnspireerd te zijn geweest door de hoofdpersoon in Salinger’s meesterwerk Catcher in the Rye. Karl Marx kan net zo min verantwoordelijk gehouden worden voor de terreur van Lenin, Josef Stalin, Mao Zedong en de Rote Armee Fraktion, ook al bezigden die zieke geesten constant het vocabulaire van de econoom. En zoals ook Mohammed niet verantwoordelijk gehouden kan worden voor de aanslagen van 11 september 2001, ook al zei Bin Laden tot de actie gekomen te zijn uit naam van Allah, zoals opgeschreven door Mohammed.

Toch waren er boekverbrandingen van Catcher in the Rye, wordt Karl Marx op één hoop gegooid met de eerder genoemde massamoordernaars en ligt voor velen Mohammed met Bin Laden op de bodem van de zee. Woorden doen ertoe, maar in dit geval de woorden van zij die de verbanden creëren dan wel vervormen.

Valt Wilders dan helemaal niets te verwijten? Op een ander, ironisch niveau wel. In de dagen na de moord op Pim Fortuyn raakte het frame in zwang dat er een sfeer was geschapen die mensen aanleiding zou kunnen geven om geweld te gebruiken tegen Fortuyn. Die zei zich gedemoniseerd te voelen en werd bedreigd; hij deed een emotionele oproep aan toenmalig premier Kok om hem te beschermen. Kort daarna werd hij vermoord. Inderdaad waren er columnisten en (ex-)politici die in hun retoriek stevig tekeer gingen tegen Fortuyn en daarbij soms over het randje gingen. Ik noem een Folkert Jensma, een Marcel van Dam. Maar zijn zij verantwoordelijk te noemen voor de moord op Fortuyn? Nee. Riepen zij op tot geweld tegen Fortuyn? Nee. Maar: raakte het politieke discours mede dankzij hun woorden steeds ernstiger gepolariseerd? Ongetwijfeld.

De moord zelf, door een gestoorde dierenfreak, werd door veel mensen gezien als het bewijs dat Fortuyn gelijk had. ‘De kogel kwam van links’ is blijven hangen. Woorden doen er kennelijk toe. Ironisch genoeg zou je, met die argumentatie in de hand, Wilders kwalijk kunnen nemen dat hij moslims demoniseert. Dat is natuurlijk niet uitsluitend aan hem voorbehouden, maar het feit is en blijft dat Breivik in de woorden van Wilders een rechtvaardiging en steun vond voor zijn overtuiging dat moslims een gevaar zijn.

Dus nogmaals: nee, Wilders is niet verantwoordelijk voor de daden van Breivik, net zo min als Folkert Jensma en Marcel van Dam verantwoordelijk te houden zijn voor de daad van Volkert van der Graaf. Maar dat ontslaat niemand van de verantwoordelijkheid zich te realiseren wat voor effect zijn of haar woorden kunnen hebben in het politieke discours. Dus ook Wilders niet. Hij zal zich, net als alle ideologen ter wereld, constant moeten realiseren dat er Breiviks kunnen en zullen zijn die in zijn woorden de rechtvaardiging vinden om gruweldaden te plegen. Want woorden doen ertoe.

Keti Koti was begonnen in Amsterdam. Het festival dat het afwerpen van de ketenen door slaven herdacht trok sambaënd het Oosterpark binnen. Aan de ene kant van de straat, op de stoep, stond een Fiat Panda stil. Enkele mensen laadden kookspullen uit voor in het park. Aan de andere kant van de straat, ook op de stoep, stond een rij dikke auto’s stil. Notabelen werden afgezet uit de Mercedessen en Lexussen. Ook duidelijk bedoeld voor het park. Een politieagent zag de Panda op de stoep en trok zijn bonnenboekje. Protesten mochten niet baten. Na de Panda-bestuurder te hebben bekeurd, sjokte de agent het park binnen. De Panda-bestuurder keek woedend naar de overkant van de straat, waar de chauffeurs deden alsof ze niets hadden gezien.

httpv://www.youtube.com/watch?v=CaqgrsUEoI4

A grammer game on Dutch national television:
Laurens: “Cumshot. C, U, M, S, H, O, T.”
Presenter: “Er – what was that?”
Laurens: “Well, uh, it’s in the dictionary…”
Presenter: “The dictio…? I don’t – wait, can you spell that one out for me again?”
Laurens: “C, U, M, S, H, O, T.”
Presenter: “OK. Right, I’m switching to JP [juror of the game] because I don’t know what the word means.”
JP: “Actually, I DO know what it  means but I’m not sure I can explain it at three minutes past seven in the evening…”
Presenter: “Why?”
JP: “Well, because it is a term – ”
Presenter: “No, wait, we have to be careful because it could be that children are watching this show.”
JP: “Exactly. So let’s say that it signifies a certain moment of a climax in the kind of movie you’d only be able to view very late in the evening.”
Presenter: “Laurens! You don’t need a dictionary for that, do you?!”