Minister van Financiën Jan Kees de Jager deed in Nieuwsuur een schokkende slip of the tongue over de hypotheekrenteaftrek en het toezicht op de Nederlandse staatsfinanciën. Volgens De Jager is met de Europese autoriteiten in Brussel afgesproken dat ‘Brussel’ nóóit iets te zeggen zal krijgen over het systeem van de hypotheekrenteaftrek. Schokkend, want het doet de vraag rijzen wat andere landen hebben mogen afspreken.

Alarmbellen in huize Leers. Dinsdag 6 december was Jan Kees de Jager op bezoek in het TV-programma Nieuwsuur, waar hij zei dat ‘Brussel’ niets te zeggen heeft over het Nederlandse systeem van hypotheekrenteaftrek. Dit nadat Nieuwsuur hem vroeg of de Europese Unie Nederland onder de nieuwe, strengere begrotingsregels zou kunnen dwingen de hypotheekrenteaftrek af te bouwen of te beperken.

Nee dus, aldus De Jager, want “daar zijn afspraken over gemaakt”. Brussel mág daar niks over zeggen. Nu niet, straks niet, nooit niet. Ineens snap je waarom De Jager en Mark Rutte zo stoer doen over die nieuwe begrotingsregels die opgelegd gaan worden vanuit Brussel: omdat die regels in feite de echte problemen in Nederland nooit zullen aanpakken.

Het betekent ook een bom onder de zogenaamd ‘strenge’ nieuwe begrotingsregels.

Ten eerste bepaalt Nederland kennelijk zelf wel wat een groot zwart gat is en wat niet, ongeacht wat zo’n beetje iedere econoom en accountant met een brein zegt. Zonder twijfel: dat gat is de hypotheekrenteaftrek. We houden een huizenbubbel in stand die qua waarde groter is dan de Spaanse huizenbubbel van voor de kredietcrisis en die ieder jaar groter wordt. De bubbel knapte en stortte Spanje in een zwart gat. Daarnaast verbranden we per jaar zo’n 11 miljard euro aan belastinggeld. Geld dat uitgegeven zou kunnen worden aan zoiets als de zorg, maar dit terzijde.

Ten tweede zei De Jager dat je als land dus vast kunt laten leggen waar ‘Brussel’ wel en niet over gaat. Maar de hele pointe van de strengere begrotingsregels zoals voorgesteld door Merkel en Sarkozy, daarin volop gesteund door Rutte en De Jager, is nu juist dat nationale regeringen gezond financieel-economisch beleid moeten gaan voeren. Daartoe moeten zij middels strenge regels en sancties stevig op de vingers getikt kunnen worden. Die hele exercitie is zinloos als regeringen beleidsonderdelen daarvan mogen uitzonderen. En niet het minste: vriend en vijand zijn het erover eens dat de collectieve hypotheekschuld in Nederland het grootste financiële probleem is voor het land. Dus juist dat moet je dan aan kunnen pakken als EU.

Dan kan je zeggen dat je de hypotheekrenteaftrek wilt behouden omdat dat systeem het mooiste en beste systeem ooit is. Punt is: de Grieken bepaalden zelf ook graag hoe zij hun geld uitgaven. En de Italianen. En de Spanjaarden. Sacre bleu, zelfs de Fransen. En zij vinden al hun zeehondjes net zo belangrijk als Nederlanders de hypotheekrenteftrek. Maar de les die geleerd zou moeten zijn is nu juist dat je euro’s niet meer uit politieke overwegingen de open haard in gooit, wat die landen jaren lang dus wel deden en wat nu resulteert in de eurocrisis.

Wat voor signaal is dit naar de financiële markten? Als ik Kamerlid was zou ik het wel weten: direct kamervragen aan De Jager over zijn uitspraken in Nieuwsuur.

Wat voor afspraken heeft u gemaakt in Brussel?
Klopt het dat er onderdelen zijn van het financieel-economische beleid in Nederland dat uitgezonderd is van invloed van de Europese Unie?
Kunt u bevestigen dat de Europese Unie, ook met de nieuwe begrotingsregels zoals voorgesteld door Duitsland en Frankrijk, niets te zeggen heeft over de hypotheekrenteaftrek?
Klopt het dat ook andere landen zulke afspraken hebben gemaakt voor hun eigen doeleinden? Zo ja, wie en wat voor afspraken zijn dat?
Wat voor signaal denkt u dat u afgeeft richting financiële markten?

(Beeld: Jos van Zetten / Wikimedia Commons licentie)

Obama krijgt waarschijnlijk zijn tweede termijn, maar met veel liefde zal het niet gaan. In plaats van de enthousiaste meute die in 2008 stond te popelen om de nieuwe belofte in het Witte Huis te krijgen, moet Obama vechten voor iedere stem. Daarna zal hij vier jaar lang in de loopgraven moeten doorbrengen om zijn hervormingen uit zijn eerste termijn veilig te stellen.

Mitt Romney is Obama’s grootste bedreiging. Niet om waar Romney voor staat – dat kan namelijk iedere dag veranderen – maar omdat het enthousiasme voor Obama zelf zó enorm laag is dat steeds meer mensen een keuze tussen Obama en Romney zien als een keuze tussen lood of oud ijzer. Gedesillusioneerde Democraten zullen in een strijd tussen Romney en Obama thuis blijven of uit boosheid misschien zelfs op Romney stemmen. Het is precies dat sentiment dat Team Romney wil voeden door politiek in het midden te blijven en de verschillen tussen hem en Obama te minimaliseren.

Team Romney ondertussen vaart een gevaarlijke koers. Romney mag niet te ver afdrijven van Obama, maar ook weer niet te veel naar links overhellen om onacceptabel te zijn voor de rechtse kiezers in de Republikeinse voorverkiezingen. Maar als hij slaagt in die spagaat en hij wordt de kandidaat, dan wordt Obama gedwongen zelf naar links te gaan bewegen om het broodnodige ideologische contrast met zijn opponent te creëren. Er moet immers wat te kiezen zijn. Het gevaar is duidelijk: schuift Obama te veel op naar links, dan wordt Romney vanzelf aantrekkelijker als de veilige kandidaat van het midden. En daar, in het electorale midden, worden de verkiezingen gewonnen.

Zie hier waarom Obama in de campagne veel liever een rechtse extremist als Rick Perry als opponent heeft. Als het aan Obama ligt worden de verkiezingen van 2012 dus al beslist tijdens de Republikeinse primaries.

Contrast
Het soort opponent dat Obama wil is daarmee duidelijk. Wat hij inhoudelijk tijdens de verkiezingscampagne zal proberen te vermijden is een referendum over vier jaar Obama. Want qua gerealiseerde, populaire hervormingen heeft Obama niet bepaald een sterk CV voor zo’n referendum. Ja, hij heeft voor een Democratische president in zijn eerste termijn veel bereikt, meer dan bijvoorbeeld Bill Clinton. Maar voor iemand die zo geweldig kan communiceren met mensen is het verrassend hoe Obama er de afgelopen 3,5 jaar niet in geslaagd is duidelijk te maken waarom zijn hervormingen goed zijn voor het land en de mensen.

Zijn tegenstanders hebben vervolgens die braakliggende ruimte gepakt om zijn hervormingen negatief te framen. Obama heeft dus qua beleid veel bereikt, maar zijn tegenstanders hebben de veel belangrijkere perceptie gekaapt en ingekleurd. Hierdoor kan het gebeuren dat de door een grote meerderheid van Amerikanen verlangde hervorming van het zorgverzekeringsstelsel nu in peilingen negatief beoordeeld wordt.

Niet dat de Republikeinen een beter voorstel hebben – verre van dat zelfs – maar ze zijn er in ieder geval in geslaagd Obama’s meest belangrijke en in het oog springende hervorming af te kraken. En dat heeft gevolgen, want Obama kan zich nu nauwelijks beroepen op belangrijke – en vooral populaire – successen in de binnenlandse politiek.

Het gevolg: neem peilingen als Obama versus een generieke Republikein. Dus niet één van de bestaande Republikeinse kandidaten, maar gewoon een anonieme Republikeinse kandidaat. Dan komt Obama er al maanden peiling na peiling bijzonder slecht vanaf, zoals ook blijkt uit deze meest recente ‘Obama versus “generic” Republican candidate’ van CBS News. (Zie trouwens ook nog even de cijfers onderaan het hierboven gelinkte bericht om te zien hoe smal de marge tussen Obama en Romney is.)

Wie saai praat, wordt als saai beoordeeld
Het zijn zure druiven voor Obama. Hij is de Democratische president die één van de grootste wensen van de Democraten sinds de Tweede Wereldoorlog voor elkaar gebokst heeft, namelijk een hervorming van het complete Amerikaanse zorgverzekeringsstelsel. Maar omdat deze getalenteerde communicator ervoor gekozen heeft zijn hele eerste termijn de oersaaie professor uit te hangen in plaats van zijn successen te verkopen, wordt het in november een ware fotofinish.

Eentje die hij waarschijnlijk wel wint omdat hij straks de grotere campagnekas heeft waardoor hij de Republikeinen steeds een stapje voor zal zijn. Net als in 2008 zal hij zijn tegenstander dwingen geld uit te geven in meer staten dan die tegenstander wil. Maar een prettige campagne wordt het niet. En dan moet Obama ook nog maar hopen dat zijn partijkornuiten in ieder geval de Senaat behouden. De kans dat hij vier jaar te maken krijgen met een uiterst vijandig Republikeins Congres is heel groot.

Zoals Sisyfus zal Obama vermoedelijk weinig lol beleven aan die komende vier jaar in dat Witte Huis.

De berichten over de dood van de Partij van de Arbeid zijn schromelijk overdreven. De opdracht voor een bindende, centrumlinkse partij wordt met de dag urgenter. Hoe meer de inkomensverschillen toenemen, hoe groter de noodzaak voor een partij zoals de PvdA in het politieke midden.

Zie dit bericht, en dit, en hier, en je schrikt je te pletter. Het bericht gaat over toenemende inkomensongelijkheid in de Verenigde Staten. De afgelopen 30 jaar verdiende een steeds kleinere groep Amerikanen het leeuwendeel van het inkomen in de VS. De rest, die steeds kleiner werd, moest worden verdeeld over een steeds grotere groep mensen. Gevolg: de middenklasse krimpt. Waarom is dit belangrijk? Omdat we dit soort berichten ook in Nederland kunnen verwachten.

We zien die krimp ook in Groot-Brittannië. De rot is ook daar ingezet. Banen verdwijnen en de banen die ervoor in de plaats komen betalen minder, terwijl de kosten van levensonderhoud (zorgkosten!) alleen maar blijven stijgen.

De angst voor dit proces leeft ook hier in Nederland. Meer mensen tonen zich bezorgd over de toekomst van henzelf, en vooral hun kinderen. De angst dat de (klein-)kinderen het sociaal-economisch veel moeilijker gaan krijgen neemt toe. Die zorgen gaan over pensioenen, maar ook werk (zijn er straks wel genoeg banen?) en zorgverzekeringspremies.

Regeringen roepen op tot loonmatiging omdat dit goed is voor de concurrentiepositie van Nederland. Maar de kosten van levensonderhoud blijven stijgen terwijl de dekking van het zorgaanbod steeds meer uitgekleed wordt. Als het zo doorgaat, kan je jezelf als premiebetalende burger af gaan vragen waar je uberhaupt nog al die premies voor betaalt. Het zorgpakket wordt immers kleiner terwijl de zorgpremies ieder jaar hoger worden.

Op een gegeven moment knapt er iets. Mensen in de middenklasse – de grootste groep Nederlanders die de rekeningen betaalt – voelen zich onder druk gezet, en er komt een moment dat zij “genoeg!” roepen. Zeker als het aantal goedbetalende banen af gaat nemen, wat nu al het geval is. Wie kent er niet 45-plussers die alle zeilen bij moeten zetten om aan het einde van de maand een centje over te houden? En dit zijn geen ‘zielige mensen’, zoals sommige cynici zorgafhankelijken nu al noemen. Wie heeft niet de verhalen gelezen over misbruik, over zakkenvullers, over graaiers?

Wat gebeurt er als het “genoeg!” is? Het draagvlak onder het systeem van solidariteit neemt af. Het idee dat je meebetaalt aan de zorgverzekering van de buren wordt steeds minder aantrekkelijk als je eigen maandelijkse zorgkosten almaar blijven stijgen. De kans wordt groter dat je dat zat bent, en de buurman het dak op kan: je betaalt zelf al veel voor je eigen kosten van levensonderhoud, laat de buurman dat zelf dan ook doen.

Krimp
Het problematische is dat juist dit proces de middenklassekrimp versnelt. Politieke partijen die niet geloven in solidariteit worden gekozen in de regering en werken mee aan de ondergraving ervan. De buurman wordt inderdaad losgelaten en iedereen gaat voor zichzelf betalen; de kosten worden niet meer gedeeld. Maar worden de kosten daardoor minder? Nee. Aan het einde van de maand ben je nog steeds veel geld kwijt.

Sterker nog, doordat niemand meer aan elkaars zorgkosten meebetaalt moet je zelf méér gaan betalen. Resultaat zal zijn dat je op meer vlakken minder wil gaan bijdragen aan het wel en wee van de buurman. En zo voorts, en zo verder. Een neerwaartse spiraal die uiteindelijk leidt tot verwijdering en meer ‘wij-zij’. Meer armen die armer worden, en rijken die rijker worden. Daar gaan landen aan kapot. Die neerwaartse spiraal moet gestopt.

Dat is de grote uitdaging voor de komende 30 jaar in Nederland, maar niet alleen in Nederland: het tegengaan van de afkalving van de middenklasse, de kurk waar een moderne maatschappij op drijft.

Een sterke overheid kan, onder democratische controle, pogen die afkalving tegen te gaan. De overheid als middel, niet als doel. Niet door minder, maar door méér solidariteit te bewerkstelligen. Die dan dus wel van twee kanten moet komen, want solidariteit betekent niet een éénrichtingsverkeer van geld van de ene bevolkingsgroep naar de ander. Solidariteit is tweerichtingsverkeer.

Dus ja, wederkerigheid. Dat jij 40 uur per week werkt en een flink deel van je inkomen afdraagt aan de belastingen terwijl de buurman de hele dag thuis zit, draagt niet bepaald bij aan je draagvlak voor solidariteit. Is de buurman werkloos en betaal jij  mee aan zijn uitkering, dan is het voor je gevoel van rechtvaardigheid normaal dat de buurman met een ploegje anderen de straat helpt schoonhouden. Een oogje in het zeil houdt, straatcoach is, vrijwilligerswerk doet.

De PvdA heeft het altijd als haar opdracht gezien mensen te emanciperen, te verheffen. Als je de storm ziet die steeds meer mensen juist uit die middenklasse zal gaan verjagen, en die het steeds meer mensen onmogelijk maakt die middenklasse binnen te stromen, dan is het duidelijk dat emanciperen en verheffen nog steeds de opdracht is. De middenklasse moet op zijn minst even groot blijven, maar liever nog groeien, gezien de uitdaging van de vergrijzing. Misschien wordt die opdracht de komende jaren wel urgenter dan ooit.

Na ‘Noorwegen’ is er nog een groep mensen die zijn onschuld verloren heeft: de rechtse boys & girls die moord en doodslag zonder blikken of blozen in de schoenen schuiven van ‘dé islam’ of ‘dé linksen’, maar die – nu het een rechtsdragende mafkees was die in Noorwegen moordde – roepen dat hij een eenzame gek was die in het geheel niet in verband mag worden gebracht van enig rechtsdragend denken.

‘Welkom bij de club mensen, hoe voelt het nu?’, denk ik al een paar dagen als ik zo’n rechtse Van Dam of Jensma verontwaardigd hoor krijsen. Een Afshin Ellian hier en een Pamela Geller in de VS die op bizarre wijze islam alsnog de schuld in de schoenen proberen te schuiven, een verzameling Fox News-commentatoren die glashard ontkennen dat Breivik een Christen was, hoewel de Noor in zijn geschifte boekwerk van 1500 pagina’s kristalhelder maakt dat hij zichzelf als een Christen beschouwt, en wel van de militante soort. (Ter vergelijking: de jongste versie van de King James-bijbel telt 1888 pagina’s.) En wat zeggen deze mensen dan eigenlijk? Als christen mag je wel haten, je mag alleen niet schieten? Ik kan mij zeer wel voorstellen dat er mensen zullen zijn voor wie het maar een klein stapje is van ‘haten’ naar ‘schieten’. Sterker nog…

Oneindig veel intelligentere mensen hebben al op veel betere manieren gewezen op deze idiote tegenstrijdigheden. Jon Stewart en Stephen ‘Truthiness’ Colbert op onnavolgbare wijze op TV, columnisten als Andrew Serwer in hun stukken.

Het punt is dat bepaalde rechtsdragende lui niet willen toegeven dat gestoorde idioten van moslim- of linksradicale zijde precies dat zijn: gestoorde eenlingen, of individuen die lekker gestoord met elkaar zijn en andere mensen opblazen. Want zodra ze dat doen, kunnen ze niet dé islam of hét socialisme de schuld geven. Nee, de gekken moeten gelinked worden aan een ideologie, anders komen de vijandbeelden op losse schroeven te staan. Volkert van der Graaf móest worden gelinked aan ‘links’ en iedere gestoorde haatbaard met een bommenriem móet vereenzelvigd worden met ‘dé islam’.

Andersom willen de dames en heren nu niet Anders Breivik linken aan hún anti-islamitische- en/of anti-linkse ideologieën. Want zij weten als geen ander wat er dan gebeurt: hun ideologie komt in de hoek te staan waar de kritische klappen vallen.

Dus: Breivik was een eenling en rechtse ideologen (Wilders hier, Geller en Beck in de States, en noem de dames & heren maar op) hebben hem nergens toe gedreven, hebben zelfs geen ‘sfeer gecreëerd’, etcetera. Prima. Maar dan schuurt er wel iets. Want als dat zo is, waarom blijft ‘links’ dan mede-verantwoordelijk voor de moord op Fortuyn door de eenzame gek Volkert van der Graaf?

Hier zou ik toch graag een antwoord op hebben van rechtsdragend Nederland. Want dat verschil wil ik heel graag begrijpen.

Alles is politiek. Zo ook de uitkomst van de revolutie in Egypte, die op vele fronten politieke repercussies heeft, maar die vooral voor de positie van Israël en de Palestijnen van belang zal blijken te zijn. Want waar Israël in de publieke opinie zichzelf met enig succes kon neerzetten als ‘de enige democratie’ in het Midden-Oosten, moet het straks waarschijnlijk rekening houden met een nieuw, democratisch en assertief Egypte dat machtig genoeg is om concessies af te dwingen jegens de Palestijnen. Maar in plaats van daarvoor te vrezen, zou Israël dit gegeven moeten omarmen.

Het tekenen van de vredesakkoorden tussen Israël en Egypte betekende meer dan alleen het zwijgen van de kanonnen. Het betekende ook dat Hosni Mubarak’s Egypte definitief zijn positie als regionale supermacht aan de kapstok hing en aan ging liggen bij de andere Arabische machten die zich laafden aan de Amerikaanse tiet.

Want dat was de trade off: als je vrede sloot met Israël, kwam Amerika je cadeautjes brengen. Het door en door corrupte Egyptische regime greep die kans en Egypte dommelde in slaap, zoals je dat wel eens doet na een copieuze maaltijd. En die copieuze maaltijd werd steeds weer opgediend vanuit Washington in de vorm van miljarden dollars die naar het land vloeiden.

Maar Egypte is ruw wakker geworden. De komende maanden staart het land nog naar de navel, maar als het democratische proces lukt en er over een jaar een nieuwe president zit die een breed mandaat van het volk heeft, staat er ten zuiden van Israël weer die oude hegemon van de Maghreb op die de mond gaat roeren.

Nu al maakt Israël amok omdat de huidige Egyptische machthebbers toestaan dat Iraanse marineschepen door het Suezkanaal varen. De machteloze boosheid van Israël jegens Egypte maakt duidelijk dat Egypte niet meer aan de leiband van Washington (en indirect Jeruzalem) loopt.

Is het erg dat Egypte zich weer gaat roeren en onafhankelijk strategische beslissingen neemt, zoals in het geval van de Iraanse marineschepen en het Suezkanaal? Nee. Sterker nog, een Egypte dat druk uitoefent kan Israël, de Palestijnen en het ‘vredesproces’ (voor wat die term nog waard is) juist helpen.

Al meer dan 30 jaar proberen Amerikaanse presidenten de Israeliërs en de Palestijnen zonder succes tot een vredesregeling te bewegen. Al die tijd waren dezelfde presidenten echter gebonden aan hun alliantie met Israël, dat zich – als het puntje bij het paaltje kwam -  niets aantrok van wat een Amerikaanse regering wilde of eiste. Op het laatste moment, wanneer onderhandelingen in een beslissende fase waren gekomen, durfden of konden de Amerikanen niet doordrukken, of onttrok Israël zich aan die druk, in de veilige wetenschap dat er toch geen heftige repercussies zouden komen.

En als ze er al kwamen, och, dan werd een transportschip met reserve-onderdelen voor straaljagers een maandje langer in de Amerikaanse haven gehouden. Daar kwam Israël wel overheen.

Palestijnse onderhandelaars, meestal ook de politieke leiders, konden na het mislukken van de onderhandelingen in de Palestijnse gebieden altijd worden gevierd als moedige leeuwen die zich in de beeldvorming kranig hadden geweerd tegen de Israëlische agressors en hun Amerikaanse vrienden.

Van de andere spelers in het Midden-Oosten hoefde Israël zich weinig aan te trekken. Iran, Irak en Syrië konden altijd – en met recht – worden weggezet als dictaturen die sowieso de vernietiging van Israël wilden. Jordanië kon sinds 1967 geen deuk in een pakje boter meer slaan en bovendien tekenden Israël en Jordanië in 1994 ook de vrede. Turkije was meer een bondgenoot van Israël.

Strategische leegte
Wat dus miste was een actor die de boel echt onder druk kon zetten. Die actor had Egypte kunnen zijn. In plaats daarvan ontwikkelde Egypte onder Mubarak een schizofreen beleid ten aanzien van de Palestijnse kwestie en Israël. Het had Gaza aan de grens liggen en zei de Palestijnse ‘broeders’ te steunen. Maar in de praktijk kwam het erop neer dat Egypte zich simpelweg niet te veel bemoeide met wat er in Gaza gebeurde. Tegelijkertijd stond het oogluikend toe dat er vanaf Egyptisch grondgebied tunnels naar Gaza werden gegraven waarmee Palestijnen en diverse groeperingen voorraden onder de zwaarbewaakte grens door het Palestijnse gebied in brachten.

Aan die schizofrenie kan Egypte nu een einde maken. Het land kan zich, dankzij het zo belangrijke Suezkanaal, tegenover de VS assertiever opstellen als het dat wil en verlangen dat Washington Jeruzalem meer onder druk zet.

Dat zal de Israëlische regering ertoe drijven zich onafhankelijker op te stellen, want uiteindelijk is de stelregel dat waar het om de veiligheid van het land gaat, Israël zich van niemand afhankelijk laat maken. De vraag is of het land zich zo’n instelling nog kan veroorloven. De economie is voor een groot deel nog steeds afhankelijk van Amerikaans geld. En Egypte heeft nu de mogelijkheid om Washington onder druk te zetten, niet andersom. Want mochten de Amerikanen gaan steigeren, dan is een afspraak met de Chinese ambassadeur zo geregeld in het presidentiële paleis in Caïro.

Altijd weer het Suezkanaal
Vergelijk het belang van het Suezkanaal met dat van de nauwe Straat van Hormuz, tussen Oman en Iran in. De grootste angst van economen, olie-experts en van olie-import afhankelijke regeringen is dat Iran, als het tot een oorlog komt met dat land, de Straat van Hormuz met mijnen en Chinese anti-scheepsraketten onbevaarbaar maakt voor olietankers. Een oorlog met Iran zou zo direct tot een oliecrisis van ongekende proporties kunnen leiden. (Vandaar ook dat er hard gewerkt wordt aan oliepijpleidingen die vanuit zuidoost-Irak en de Koerdische gebieden via Turkije de olie naar veilige Turkse overslaghavens brengt.)

Voor de wereldeconomie is het Suezkanaal van eenzelfde belang. Vierentwintig uur per dag glijden containerschepen door het kanaal en brengen goedkope, in Azië geproduceerde goederen naar de belangrijke Europese afzetmarkten. Egypte kan dus niet alleen Europa maar zelfs China en India onder druk zetten; het via de zuidpunt van Afrika laten omvaren van containerschepen drijft de transportkosten per eenheid product immers enorm op.

Een assertiever Egypte leidt in het Midden-Oosten tot een gelijker strategisch speelveld. Het is niet onredelijk te veronderstellen dat Egypte zich mettertijd ontpopt tot een nieuwe spreekbuis van gedeelde Arabische belangen en verlangens. Zolang Egypte zich dus redelijk opstelt en het bestaan van Israël accepteert, is er meer kans op een redelijke vredesregeling met de Palestijnen, waarbij de Israëlische regering misschien wel meer veren zal moeten laten dan tot dusver misschien het geval was. Maar in een vredesproces, dat altijd een proces van geven en nemen is, is dat misschien niet eens een slecht idee.

De Provinciale Statenverkiezingen? Vergeet het maar, dit zijn de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 versie b. De politieke partijen gaan gewoon door waar ze op 9 juni stopten. Nemen sommige partijen af en toe nog het woord ‘provincie’ in de mond, andere partijen – met name de oppositie – laten de schroom helemaal varen en maken de verkiezingen op 2 maart al tot een referendum over het kabinet-Rutte. En tot nu toe reageert het electoraat precies zoals het ook reageerde in de aanloop naar 9 juni: lauwtjes.

VVD
Mark Rutte en zijn VVD hebben weinig te winnen en alles te verliezen. Dat blijkt ook wel uit de voorzichtige manier waarop de partij tot nu toe campagne heeft gevoerd: de partij schuift telkenmale Rutte als premier naar voren (niet als lijsttrekker) en laat vooral Ivo Opstelten en Fred Teeven als aangevers en frontsoldaten optreden op het onderwerp ‘veiligheid en criminaliteit’. Dat heeft de VVD immers geclaimed als onderwerp. Maar de VVD leunde de afgelopen maanden wel erg sterk op de bewindslieden, die zich uit hoofde van hun functie niet al te politiek mogen opstellen, en de partij lijkt daardoor de focus wat kwijt te zijn. Rutte ontdekt nu wat het is om te moeten laveren tussen enerzijds het uithangen van de staatsman, en anderszijds het campagnevoeren voor de Senaat Provinciale Statenverkiezingen. De VVD-campagnestaf zag heel goed in dat de oppositiepartijen met flink veel modder zouden gaan smijten en men besloot de twee kopstukken van het bezuinigingskabinet, Rutte en CDA-voorman Maxime Verhagen, uit de wind te houden. Want dit kabinet mag koste wat kost niet negatief geframed worden.

En dus stuurde de VVD de arme Loek Hermans vanuit de loopgraaf het niemandsland in, waar de machinegeweren van de PvdA, SP, Groenlinks en D66 onophoudelijk ratelen. En dat doet de VVD geen goed. Waar Mark Rutte er in de verkiezingscampagne voor de Tweede Kamer behendig in slaagde om te voorkomen dat de verkiezingen w??rr een referendum over het sociale gehalte van de VVD werden, strompelt Hermans aangeschoten van de ene bomkrater in de andere. Het was niet slim om een relatief onbekende mastodont het veld in te sturen, waar de oppositiepartijen en de PVV met bekende gezichten het strijdperk in gaan. Er zit een logica achter de wil om de premier buiten het schootsveld te houden, maar die resulteert wel in verwarring en onduidelijkheid over wie nu het gezicht van de VVD is. Deze week verliest de VVD in de peilingen van de Politieke Barometer voor de Tweede Kamer drie zetels ten opzichte van de winst van vorige week.

De VVD wil niet meer in debat met D66, omdat de VVD zelf ook wel inziet dat het liberale karakter van de partij behoorlijk ondergesneeuwd begint te raken. De komende twee weken zal de VVD het over dezelfde boeg gooien als vorig jaar, namelijk keihard de PvdA bashen om het eigen, rechtse blazoen in de beeldvorming op te poetsen.

CDA
Met de christendemocraten is het pas echt slecht gesteld. Het CDA bevindt zich in een perfect storm die maar niet op lijkt te houden. Maffe Limburgse gedeputeerden die softporno en tattoeages in videoclips stoppen, een staatssecretaris die er vage subsidieregelingen op de naam van zijn (ex-)vrouw op nahoudt, een ex-minister van Verkeer(!) die zich verzette tegen de vliegtax(!) en die nu directeur wordt bij KLM(!), een zelfs onder de overgebleven CDA’ers impopulaire leider (Maxime Verhagen), en dan veel tamtam over een beraad met kritische, prominente CDA’ers, wat leidt tot een beeld van verdeeldheid. En dan moet CDA-minister van Financi?n Jan Cees de Jager nog door de Europese pomp voor vergroting van het Europese noodfonds.

Het CDA verkent in de peilingen alleen maar diepterecords. De uitslag lijkt — omgezet in virtuele Tweede Kamerzetels — slechter te gaan worden dan op 9 juni, toen de partij al 20 zetels verloor. Dat vooruitzicht gaat in de media al een eigen leven leiden en dat zorgt voor een versterking van de toch al neerwaartse spiraal. Het gaat z? slecht met het CDA dat de VVD al een eenzijdig niet-aanvalsverdrag heeft afgekondigd om de partner te helpen. Maar daar trekt ‘grote vriend’ Wilders zich niets van aan. Met het warm omhelzen van Gerd Leers en de stevige anti-campagne die de PVV voert in CDA-bastions in het zuiden des lands zaagt Wilders vrolijk verder aan wat nog rest van de stoelpoten van Maxime & co.

PVV
Over de PVV gesproken, daar is het verhaal vooral ‘recht zo die gaat’. De partij slaagt er tot nu toe aardig in om de compromissen die het moest sluiten met CDA en VVD te verkopen aan de kritische achterban. Gedraai zoals dat van andere partijen (PvdA, CDA, VVD) niet gepikt wordt op pijnlijke dossiers (sociale huurgrens opgelegd door Europa, JSF) wordt nu nog geslikt, en zelfs verdedigd door de minderheid van de hardcore PVV-stemmers die het politieke nieuws volgen. Het gerommel met lijsttrekkers, het niet willen publiceren van de kandidatenlijst voor de Eerste Kamer, lijsttrekkers in provincies die voor het oog van de camera faliekant door de grond gaan, het deert de PVV-kiezer niet. Ze blijven hun favoriete stormram steunen – zolang die stormram maar niet te veel compromissen sluit, of te vaak draait.

De PVV bevindt zich dus precies in de positie die het zich voorgenomen had, namelijk kritikaster ?n poppenspeler van het kabinet in ??n. PVV’ers zullen in veel provincies vooral CDA’ers gaan vervangen.

PvdA
Job Cohen & co trekken iets aan in de kiezersgunst maar met Cohen blijft de partij een gemankeerde lijsttrekker hebben: een politiek leider die duidelijk een premier-in-afwachting moest zijn, maar nu als oppositieleider moet aantreden. Dat gaat hem wel steeds beter af; de 63-jarige, voor het eerst gekozen als lijsttrekker van een partij, bevindt zich duidelijk in zijn comfort zone, misschien omdat hij weet dat dit zijn laatste kunstje zou kunnen zijn. Dat geeft rust. In 2006 overkwam dat ook Jan Peter Balkenende; afgeschreven als partijleider en zeker van een vernietigende nederlaag ging Balkenende op vakantie, om ontspannen de verkiezingen in te gaan – die hij vervolgens won.

De verkiezingen winnen, dat wordt heel lastig voor Cohen. Daarvoor heeft hij als lijsttrekker teveel aan vertrouwen ingeleverd. Maar wellicht kan hij samen met de oppositie de rechtse partijen in de Eerste Kamer wel van een meerderheid afhouden, en daarom heeft de PvdA iedere pretentie laten varen dat deze verkiezingen over de Provinciale Staten zouden gaan. Het kabinet moet weg, is de leuze en de enige keuze die de PvdA voorlegt.

D66
De sociaal-liberalen van Alexander Pechtold lachen in hun knuistje, nu ze moeten toezien hoe de VVD zijn liberale veren voor dit moment lijkt te hebben afgeschud en te maken heeft met regeringspartners (CDA, PVV) die het liefst vandaag nog de abortuswetgeving in een tijdmachine terugsturen naar ergens in de jaren ’50 van de vorige eeuw. Dat de VVD nu de eigen mensen debatten met D66′ers verbiedt, moet Pechtold en de zijnen steunen in het idee dat ze de zwakke plek van Rutte gevonden hebben.

Groenlinks
Jolande Sap blijft het moeilijk hebben met het Kunduz-dossier. De achterban is gekwetst en de meest recente berichten over politieagenten in de Afghaanse streek die niets liever willen dan vechten zullen Groenlinks in de beeldvorming onder de eigen kiezers niet helpen. Niettemin lijkt Sap erin te slagen om een massale exodus naar de PvdA en de SP te voorkomen, al staat de partij in vrijwel alle peilingen op verlies ten opzichte van 9 juni. E?n voordeel voor de oppositie is dat kiezers die per s? tegen het kabinet willen stemmen, hoogstwaarschijnlijk toch nog voor de SP of de PvdA zullen gaan, of anders met een dichtgeknepen neus het vakje naast een Groenlinks-kandidaat invullen. Als het Groenlinks en de andere partijen tenminste lukt om de opkomst te bevorderen.

SP
Aan Emile Roemer zal dat niet liggen. Onvermoeibaar gaat de voorman van hot naar her. De partij maakt de slogan waarmee het de campagne in ging – ‘Protest!’ – waar en organiseert met het leger vrijwilligers demonstraties en protesten waar mogelijk. Tot nu toe slaagt de SP er redelijk in om het kabinet weg te zetten als een stel bezuinigers, maar net als alle andere partijen (zowel links als rechts) lijdt ook de SP onder een gebrek aan enthousiasme onder de kiezers.

Aangezien de coalitiepartijen veel moeilijke beslissingen uitstellen tot na 2 maart en de botte bijl nog even in de bezemkast blijft, vonden de oppositipartijen het tot nu toe moeilijk om de coalitiepartijen te framen als keiharde bezuinigers. Maar met de bezuinigingen in het onderwijs en de voorgenomen bezuinigingen in, en privatiseringen van het OV in steden lijkt de oppositie in de laatste weken dan alsnog een houvast te hebben gevonden. Het kabinet zit in het defensief terwijl partner CDA steeds meer mank begint te lopen. Tot 2 maart blijft het zweten voor Rutte.

Op 2 maart gaat het CDA zeer waarschijnlijk weer een knallend verlies lijden bij de Provinciale Statenverkiezingen. Juist in de regionale vertegenwoordigingsorganen, door CDA’ers zelf gezien als traditionele CDA-bastions, gaat de partij volgens peilingen op historische wijze zetels verliezen aan de PVV van Geert Wilders en de VVD van Mark Rutte. De oorzaak: het CDA heeft geen boodschap en geen koers, en dreigt nu gekaapt te worden door de rechtervleugel van Maxime Verhagen en Hans Hillen. Een tegenbeweging kon niet uitblijven en die lijkt er nu te zijn: het ‘Slangenburgberaad’. De troepen verzamelen zich voor een strijd om de ziel van de partij die na 2 maart zal losbarsten. Instabiliteit bij de regeringspartner dreigt.

Dat was vast even schrikken voor prominente CDA-leden als Elly Blanksma, Pieter Omtzigt, Jack Biskop, Ad Koppejan (Tweede Kamerleden), Wim van de Camp (Europarlementariër) en Ruth Peetoom (kandidaat-partijvoorzitter en vrouw van CDA-prominent René Paas). Zo denk je lid te zijn van een besloten gezelschap, en zo sta je pardoes met naam en toenaam op NRC.nl.

De namen vallen op. Het zijn niet de usual suspects als Doekle Terpstra, Bert de Vries of Dries van Agt, mensen met uitgesproken kritiekpunten die bij een fiks deel van de CDA-achterban inmiddels tot weinig meer dan een schouderophalen leiden.

Het gaat hier om CDA’ers uit alle geledingen van de partij, met soms zelfs een heel pikante positie. Zoals de bovengenoemde Kamerleden dus, maar ook Michael Sijbom, al enkele jaren campagneleider voor het CDA. Dat ook hij lid is van het Slangenburgberaad, vernoemd naar de oude abdij waar leden van de groep elkaar treffen, zal binnen het professionele partijkader op zijn minst tot opgetrokken wenkbrauwen hebben geleid. Wat doet de campagneleider bij een club waarvan het bestaan in ieder geval in de beeldvorming kan worden gezien als het schrikbeeld van verdeeldheid?

Maar ook Ruth Peetoom, kandidaat-partijvoorzitter en getrouwd met René Paas, gooit hoge ogen. Temeer daar het verhaal de ronde doet dat Peetoom het absoluut niet eens is met de door Hans Hillen en Maxime Verhagen ingeslagen rechtse koers van het CDA en deelname aan het kabinet met steun van de PVV, en zij als partijvoorzitter de kont dan ook stevig tegen de krib wil gaan gooien.

Nog pikanter is natuurlijk dat dit twee weken vóór de cruciale Provinciale Statenverkiezingen bekend wordt. Het CDA krijgt al de ene na de andere publicitaire tegenslag te verwerken, en daar komt nu nog eens de schijn van verdeeldheid bij.

Eerst haalt de excentrieke Limburgse Ger Driessen het landelijke nieuws met een – op zijn zachtst gezegd – opmerkelijke campagnevideo, en dan meldt ex-verkeersminister Camiel Eurlings dat hij directeur wordt bij KLM. Dat allemaal op één dag, die overigens afgesloten wordt met een onnavolgbare politieke boodschap aan de kiezer van Maxime Verhagen in het NOS Journaal, waarin hij zei dat hij ook liever een kroketje eet dan halal vlees, maar het verschil met de PVV is dat het CDA dat niet in het partijprogramma zet.

En dan de volgende ochtend het nieuws dat de PVV dolblij is met CDA-minister voor Integratie Gerd Leers. De minister die juist voor de christelijk-sociale achterban van het CDA de PVV-drakendoder moest worden, maar in plaats daarvan naar de pijpen van Geert Wilders moet dansen om de PVV binnenboord te houden. Inderdaad, een judaskus van de PVV. Want omarmd worden door Geert Wilders, dat is precies wat linkse CDA’ers absoluut niet willen. (En reken maar dat het een bewuste actie was van de PVV om de toch al grote kloof tussen linkse en rechtse CDA’ers nog groter te maken.)

Het Slangenburgberaad mag dan politiek gemêleerd zijn, zoals een CDA-woorvoerder zich tegen NRC haastte te zeggen, dat  betekent niet dat de club een rechtse koers van het CDA voorstaat. Integendeel, mensen als Ad Koppejan, Lans Bovenberg (hoogleraar economie), Jaap Smit (CNV-voorzitter) en Fred Beekers (oprichter Artsen zonder Grenzen) staan niet bepaald bekend als rechtse houwdegens, maar — zeker op sociaal-cultureel vlak — eerder als centrumlinkse CDA’ers die zich zorgen maken om het christelijk-sociale gezicht van de partij. Vertegenwoordigers van de christelijk-sociale vleugel zijn het door de bank genomen niet eens met mensen als Hans Hillen, de invloedrijke minister van Defensie die de afgelopen jaren de partijstrategie influisterde bij de Haagse partijtop, en die het CDA aan het begin van dit jaar tot een rechtse partij verklaarde. Het beraad is in alles een anti-reactie daarop, naast de wil om het CDA weer een hart, een koers en een boodschap te geven. Maar dan wel een christelijk-sociale, dat moge duidelijk zijn.

Instabiliteit dreigt voor kabinet
Dat deze groep prominente CDA’ers zich zo organiseert, betekent dat het hen niet gelukt is om de huidige CDA-leiding, geconcentreerd rond Verhagen en Hillen, te bewegen om de partij weer breder te trekken. Uit puur strategische overwegingen willen Verhagen en Hillen dat het CDA zich (zoals altijd) als een kameleon kleurt aan de populaire coalitiepartner, in de hoop in de beeldvorming het meer gematigde alternatief te zijn voor de PVV en zo electoraal weer aantrekkelijk te worden. Vandaar de keuze van Verhagen en Hillen voor deelname aan het kabinet met steun van de PVV.

Dat vier huidige Kamerleden ook lid zijn van het Slangenburgberaad moet coalitiepartner VVD intussen aan het denken zetten. Als de club rond Verhagen en Hillen niet in de richting van de kritiek uit de linkervleugel beweegt, zullen de aanhangers van de beide vleugels hun posities verharden. Het is niet denkbeeldig dat CDA-Kamerleden in de fractie dan gaan rebelleren, zoals eerder Koppejan en Ferrier deden. Die twee laatsten kunnen met de verwijzing naar wéér een fors electoraal verlies alsnog hun gelijk te halen, met dit keer meer steun. Grote kans dat Gerd Leers in die strijd trekpop én katalysator wordt, want hij gaat als Integratieminister juist over de onderwerpen die voor de christelijk-sociale CDA’ers en de PVV zo gevoelig liggen.

Veel zal dus afhangen van de uiteindelijke intenties van de invloedrijke groep mensen die het Slangenburgberaad maken, en hoe Verhagen en Hillen daarop reageren. Pakt dat verkeerd uit, dan is de kans groot dat het CDA wegglijdt in een soort burgeroorlog, ingeleid door CDA’ers die de laatste kans grijpen om het CDA weer te laten worden wat het was: een brede volkspartij, een rol die de partij definitief dreigt weg te geven aan de VVD.

UPDATE: Dat het Slangenburgberaad vooral gaat om het promoten van het christelijk-sociale gezicht mag blijken uit de laatste alinea van dit bericht op RKNieuwsnet.nl.

Lees meer over het gerommel in het CDA:
Het CDA onderschat Wilders. Alwéér
Ferrier en Koppejan zijn machteloos
Maxime’s stille euthanasie

In peilingen voor de Tweede Kamer, zoals die van de Politieke Barometer, scoren de coalitiepartijen VVD, CDA en PVV (ja, die rekent dit blog tot de coalitie want het gaat om macht) steevast een redelijk solide meerderheid. Maar het is gevaarlijk om dat soort peilingen één op één door te vertalen naar Senaatszetels, zoals Synovate hier wel doet. Want dan wordt uitgegaan van een relatief hoge opkomst, en juist bij die aanname rijzen problemen. Niet eens zozeer dankzij het kwakkelende CDA, maar vooral dankzij de PVV-achterban.

Dat laatste schrijft het blad Binnenlands Bestuur op basis van een onderzoek van TNS-Nipo.

Het is geen verrassing. Er is al veel geschreven over het electoraat van de PVV van Geert Wilders. Een deel ervan is zonder meer waar, maar veel is toch ook gebaseerd op aannames omdat er één groot probleem is met ongeveer een derde van het PVV-electoraat, en dat is: de peilers weten niet precies wie die mensen zijn. Dat maakt het lastig ze te bevragen.

Ongeveer één derde van dat electoraat bestaat uit mensen die de afgelopen jaren slechts zelden het stemhokje van binnen hebben gezien. Dat was toen ze stemden op de LPF, vlak na de moord op Pim Fortuyn in 2002, en twee keer op Geert Wilders, in 2006 en 2010. (Ongeveer 21% van de PVV-stemmers in 2006 waren voormalig LPF-stemmers, zo weet het Nationaal Kiezersonderzoek. In 2010 was dat vermoedelijk meer.)

Zoals gezegd, er is dus niet heel veel bekend over deze kiezersgroep omdat ze simpelweg nauwelijks voorkwamen op de radar van de onderzoeksbureau’s. Maar één rode draaddie hen bindt is inmiddels wel aan te wijzen, en die is dat zij – zoals Motivaction het ooit omschreef – vallen onder de ‘maatschappelijk inactieven’. Voornamelijk mensen met vaak niet al te hoge opleidingen die de politiek of met een forse dosis cynisme beschouwen, of bij wie de politiek eenvoudig nauwelijks op het netvlies staat.

En het is deze groep kiezers die het zweet doet parelen op het voorhoofd van VVD-premier Mark Rutte. Met het CDA gaat het al niet goed. De regeringspartij strompelt in de peilingen sinds 9 juni 2010 van dieptepunt naar dieptepunt, alleen met de VVD gaat het boven verwachting goed. Dus zal het van de PVV moeten komen om de rechtse coalitie een meerderheid in de Senaat te bezorgen.

Het is al hondsmoeilijk om dat deel van het PVV-electoraat naar de stembus te krijgen voor de Tweede Kamerverkiezingen. Dat zijn de meest bekende, in de media uit en te na belichte verkiezingen. Zelfs dan is een herriemakende Fortuyn of Wilders nodig om hen te prikkelen.

De Statenverkiezingen kennen traditioneel een fors lagere opkomst. En hoewel die kiezers graag voor Geert Wilders hun huis uitkomen, is het de vraag of zij dat voor zoiets abstracts als een Eerste Kamer en een kabinet van VVD en CDA zullen doen. Een kabinet waar ‘hun’ PVV immers niet in zit. Daar komt bij dat, waar de oppositiepartijen verweten kan worden dat het hen niet lukt om een breed maatschappelijk verzet te mobiliseren tegen het kabinet à la de periode 2005-2006, het rechtse kabinet er ook niet in slaagt om een massabeweging op de been te krijgen.

Aan beide zeiden van de politieke medaille heerst een gebrek aan enthousiasme. Waar links geen bindende, enthousiasmerende boodschap weet te formuleren, lukt het rechts ook niet. Het kabinet blijft steken in ‘dossierpraat’, wat eigenlijk een klassiek links euvel is. Jezelf neerzetten als een club ridders die er zit om linkse draken te doden, is ook geen lang houdbare propositie.

Er is vooralsnog voor Rutte geen enkele aanleiding om achterover te gaan leunen bij peilingen zoals die van Synovate. Onderzoeken en peilingen naar de opkomst per politieke partij, dát wil Rutte graag weten. Misschien is het een veeg teken dat hij mensen op de rechtervleugel oproept om op een rechtse partij te stemmen, welke dan ook – inclusief de PVV – en dat de VVD eenzijdig een niet-aanvalsverdrag jegens het CDA in acht neemt.

De race voor de Senaat is nog niet gelopen.

Jeanine Hennis-Plasschaert is voormalig Europarlementariër voor de VVD en tegenwoordig lid van de Tweede Kamer. Haar hartje klopt op blauwgeel bloed, zo erg houdt ze van Europa. Zij was ook één van de Europarlementariërs die een broertje dood had aan het Europa-bashen waar nationale politici zich aan bezondigen als het hen uitkomt. Niets is zo makkelijk als ‘Europa’ bashen, want terugschelden doet (lees: mag) men toch niet. Welnu, tegen de achtergrond van het bloedige geweld in Egypte lijkt Hennis-Plasschaert toch doodleuk aan het spelletje mee te doen.

Dat spelletje werkt ongeveer zo. Wordt er een slecht voorstel gedaan door ‘Europa’? Dan is het “fout!”, “mag niet!”, “geld terug!”, “waar bemoeien zij zich mee!”, “de Europees Commissaris moet z’n biezen pakken!”, en zo verder. Soms komen zulke uitspraken zelfs in het verkiezingsprogramma. Het allerleukste is natuurlijk dat ‘Europa’ geen enkele grote beslissing neemt zonder dat de nationale ministers erin gekend zijn – niet zelden dezelfde minister die een minuut later, na eerst volmondig ingestemd te hebben met het slechte voorstel, voor de camera tégen hetzelfde voorstel staat te fulmineren. De Eurokritische kiezer moet gerustgesteld, weetuwel.

Maarrrrrr…! Heeft ‘Europa’ een goed voorstel? Dan was het niet ‘Europa’ dat het binnenhaalde, nee, dan was het de Nederlandse minister die zich namens Nederland in Europa bemoeid had met het voorstel. Glimmend van trots staat hij of zij dan voor de camera uit te leggen hoe hij/zij het voorstel toch maar mooi voor de poorten van de Brusselse Hel wegsleepte.

Je zou denken: daar doet onze Jeanine Hennis, Europese rots in de branding, hartstochtelijk Europarlementariër, eerlijke dame met het hart op de tong niet aan mee.

Nou, daar doet ze wel degelijk aan mee. Want niks is makkelijker dan de Europese ‘minister van Buitenlandse Zaken’ Ashton bashen om haar woorden, maar de eigen VVD-premier met rust laten, ook al zeggen Rutte en zij inhoudelijk hetzelfde.

Reacties op de gebeurtenissen in Egypte
Zie hier wat Lady Ashton zei over de situatie in Egypte en wat er moet gebeuren, en onthoud daarbij: wat zij naar buiten toe zegt, moet gesanctioneerd zijn door de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-lidstaten. Gaat zij zonder enig overleg zomaar haar eigen standpunt verkondigen, dan heeft ze een probleem. Maar goed, Ashton zei in het kort dat de Egyptische politiemacht zich terughoudend moet opstellen, en dat er geen geweld meer zou moeten zijn, en dat de Egyptische regering – lees: Mubarak – moet luisteren naar de wens van de protesterende bevolking. Ze gaat zelfs verder en stelt dat de tot nu toe gearresteerde demonstranten vrijgelaten moeten worden.

Gaan we even kijken naar wat premier Mark Rutte op dezelfde dag zei over de situatie in Egypte, en wat er volgens hem moet gebeuren. Lees het hier. In het kort: Rutte vindt dat er snel hervormingen moeten komen in Egypte, hij vindt dat er een “ordelijke transitie” moet komen (een zin die zijn ambtenaren letterlijk gekopiëerd hebben uit de verklaring van de Amerikaanse regering), dat de toekomst van Egypte rust op de schouders van de Egyptenaren, en dat de Egyptische autoriteiten (lees: Mubarak) een zware verantwoordelijkheid dragen.

U ziet: Ashton gaat verder dan Rutte. Zij stelt tenslotte dat Mubarak moet luisteren naar de wens van de bevolking en dat de Egyptische politie moet kappen met demonstranten in elkaar slaan. Zo ver gaat Rutte niet, die houdt zich wat dat betreft op de vlakte en papegaait gewoon Barack Obama, Hillary Clinton en David Cameron na.

Niettemin zijn Ashton’s woorden voor Jeanine Hennis reden om uit te halen via Twitter. “Ahhh… Lady Ashton. Ons licht in de Europese duisternis… #NOT #Egypte #PenW”. Rutte’s slappe hap laat ze ongemoeid.

Gezien het feit dat Ashton feitelijk geketend is aan wat de ministers van Buitenlandse Zaken sanctioneren, stelde ik voor dat Hennis bij minister van Buitenlandse Zaken, Rosenthal, tevens partijgenoot van Hennis, gaat pleiten voor een uitbreiding van bevoegdheden voor Ashton. Dan kan hij daarvoor weer pleiten in Brussel.  Zo kan Ashton misschien wat vaker haar eigen zegje doen. Maar nee, dat vindt Hennis maar niks. Ze ziet liever dat Rosenthal ervoor gaat pleiten dat Ashton “vervangen” wordt. Ze voegt daar nog even aan toe dat deze vervanging “voorlopig nog wel een illusie” is.

Dus Ashton doet slappe uitspraken over Egypte en daarom moet ze weg van Hennis. De voormalige Europarlementariër laat duidelijk zien dat ze gewoon niet weet waar ze het over heeft, getuige ook dit artikel op Elsevier.nl. Of weet ze het wel, maar is Ashton een makkelijk middel om jezelf mee te profileren?

Jeanine Hennis profileert zichzelf graag als ‘een vrouw een vrouw, een woord een woord’, dus ik vroeg haar de verschillen uit te leggen tussen Ashton’s woorden en die van premier Rutte, en vooral uit te leggen waar Rutte’s woorden dan minder slap waren dan die van Ashton. En, als ze dan net zo slap waren, wat dan het waardeoordeel van Hennis is over de woorden van Rutte. En wat dan de consequentie daarvan zou moeten zijn.

U voelt ‘m al aankomen: daar reageerde Hennis niet op. Natuurlijk niet. Want dan zou ze misschien eerlijk moeten toegeven dat, ja, ook Rutte een slap verhaal hield, net als de gemuilkorfde Ashton, en dat ook hij dus een schrobbering verdient.

Maar dat doet Jeanine niet, want dan valt ze haar premier af. Geconfronteerd met die keuze verdwijnen het hart op de tong, het vrouw een vrouw een woord een woord, de uitgebreide kennis over hoe de EU werkt, de eerlijkheid en de hartstochtelijke Europarlementariër even in de kofferbak.

Dag, Jeanine Hennis Plasschaert van vóór 9 juni 2010. Het was leuk je gekend te hebben.

Lang rekende vooral de Westerse wereld op dictatoriale regimes in de Arabische wereld, feitelijk relieken – pionnen – uit de Koude Oorlog. Een nieuwe rechtvaardiging voor hun onderdrukking van hun volkeren vonden de Mubaraks, Ben Ali’s en Assad’s na 1991 in hun rol als buffer tussen het Westen en moslimfundamentalisme. Nu pas blijkt hoezeer Westerse regeringen zich zand in de ogen lieten strooien. Er werd door hen nooit echt geïnvesteerd in democratische oppositiegroepen, en daarvan plukt men nu de zure vruchten: van beïnvloeding kan geen sprake zijn, men kan slechts hopen dat er geen nieuwe Irans opstaan.

Door Arjen de Wolff

Terwijl in Cairo de protesten tegen president Mubarak hun tweede dag ingaan, wordt in Tunis nog druk gesleuteld aan de vorming van een interim-regering. Er zijn zeker parallellen tussen de revolutionaire gebeurtenissen in Tunesie en Egypte, maar er zijn evenzovele verschillen. En of een of beide van deze volksopstanden tegen een brute dictator uiteindelijk zal leiden tot de totstandkoming van een echte democratische rechtsstaat, is nog zeer twijfelachtig.

Daarvoor is het gebrek aan een brede goed geschoolde middenklasse in de beide landen misschien te groot, en de macht van de corrupte bovenlaag en de Islamisten misschien te overheersend. Hoezeer ook de revolutie in Tunesie en Egypte – op dit moment – gedreven lijkt door een seculiere, progressieve bundeling van krachten en niet door religieuze traditionalisten: echt onafhankelijke, liberale en democatische partijen in het Midden-Oosten hebben meestal geen regeringservaring en geen in de maatschappij en het volk gewortelde organisatie. Dat gegeven alleen al kan de deur in een later stadium nog wijd open zetten voor een terugkeer van oude regimegetrouwen, of de Moslimbroederschap.

Maar wat prettig is aan de omverwerping van Ben Ali in Tunesie en de gebeurtenissen in Cairo, en goed nieuws voor iedereen die zich bezighoudt met de internationale bevordering van mensenrechten en democratie, is dat de Verenigde Staten nu tot hun afgrijzen zien wat velen in het vak van internationale samenwerking al jaren zeggen: nee, Washington, een dictatuur is op de lange termijn geen stabiele partner.

In weerwil van het beeld dat Irak en Afghanistan oproepen is de Amerikaanse buitenlandpolitiek er traditiegetrouw op gericht de Amerikaanse (en, vaak bijgevolg, de Europese) belangen niet primair via directe interventie te verzekeren, maar via bondgenootschappen. En om waar dat nodig is bondgenoten te verwerven om tegenwicht te bieden aan regionale grootmachten, ‘middle powers’ die de Westerse belangen zouden kunnen schaden.

Van alle donoren in de wereld steken de Amerikanen het meeste geld in democratiebevordering, vooral via instituten als NDI (National Democratic Institute for International Affairs), en zijn Republikeinse tegenhanger, IRI. Maar in authoritaire landen die een strategische relatie onderhouden met DC, blijft die bevordering van democratie en mensenrechten maar al te vaak beperkt tot pappen en nathouden.

Echte Realpolitik
Het fundamentele probleem met die tactiek openbaart zich nu in de Maghreb, en straks mogelijk elders: de premisse dat een dictator in ruil voor steun zal blijven leveren, is vals. Niet alleen kan een andere grootmacht langskomen en hem overtuigen de andere kant te kiezen (zie bijvoorbeeld de balanceeroefening tussen de VS en Rusland van Alijev in Azerbaijan en zijn Centraal-Aziatische collega’s); niet alleen kan een autoritair regime min of meer zelfstandig besluiten dat het van nu af aan de Amerikanen niet meer nodig heeft (Chavez in Venezuela, Saddam in Irak); het blijkt nu dat, zelfs in landen zonder democratische traditie, een schijnbaar hopeloos volk de hele kliek naar huis kan sturen.

Ook de Europese Unie en de grote Europese landen bedienen zich van dit recept. Er is ook vaak geen korte-termijn alternatief; want als je nu een gaspijpleiding nodig hebt, of het recht van overvlucht, ontbreekt het je aan de tijd om te wachten tot de oppositie sterk genoeg is om de tiran te verdrijven. Bovendien: of die oppositie bereid zal zijn met je samen te werken, is meestal een open vraag.

Dit soort harde lessen is niet nieuw. Toch valt het te hopen dat de VS, en Europa, dit keer wel inzien dat het hoog tijd is om serieus te beginnen met een andere investeringsstrategie, als het gaat om het creëren van bondgenoten overzee. Steek je geld en je energie in de ondersteuning van organisaties en partijen die werkelijk de fundamentele internationale waarden van politieke en economische vrijheid, rechtvaardigheid, sociale gelijkwaardigheid, transparantie en vrede voorstaan. En die mensen zijn er. Het is een langetermijnstrategie, en ondertussen zullen sommige directe belangen verloren gaan. Maar het is geen idealisme; het is pure Realpolitik. Want alleen zo verzekert het Westen zich van duurzame en betrouwbare partnerschappen, en stelt het de eigen belangen voor de toekomst zeker.

Arjen de Wolff werkte voor het National Democratic Institute for International Affairs in onder andere Azerbeidzjan. Zie het originele artikel hier op Arjen’s website.