Companies are usually thought of as huge buildings with mirror-like windows through which we cannot see from the outside, or as lifeless logos. As a result, we tend to forget that businesses are run by calculating humans.

These days consumer spending is down. So is investment spending – or spending in general, for that matter – by companies. “Wait a minute!”, you say, “consumer spending is up! Look at this, for instance!” Ah, but look at where we came from. And the news coming out more recently is more bleak – that is to say, during the months of the second quarter, when the world economy was rocked by a confidence crisis due to fiscal, liquidity and solvency crises originating in Europe, and then spreading to all deficit nations.

In the first quarter of this year companies spent money on equipment and software. That’s Microsoft’s Windows7 kicking in. Yes, a lot more happened but I’m positive this had a major impact. After the replenishment of stocks in the third and fourth quarter of 2009, which saw a bump in spending, came the replacement of equipment, such as electronic equipment on the work floor: computers. Windows Vista was a disaster, companies had put off replacing the Windows XP desktops and laptops for years. But Windows7 seems a stable product, and companies finally had some money to spend after their deep and harsh spending cuts performed during the panic of the first half of 2009. And XP had really become obsolete as an operating system, especially after Microsoft essentially killed its support for it. After replenishment came replacement.

But were the companies also expanding, investing? Were they hiring new staff, setting up new operations? All evidence points to a ‘No’. Unemployment benefits requests did not come down by meaningful numbers (cleaned for US Census-effects). Capital spending levels are nowhere near those of 2007 and early 2008.

Companies cut spending in 2008 and 2009. As a result, profits went up. That money wasn’t spent. If anything, money was hoarded to finance the next round of spending cuts and reorganisations. And the companies are still raking in money, keeping costs low, not investing. So what’s going on? Are the companies really bringing that money to the bank, storing it on savings accounts? Well, why should they? Interest rates are very low, saving money isn’t very inviting. So where is the money going?

Most likely, it’s being used like it always was before the Great Credit Fest, which ran from the late 1990s all the way upto the credit crisis: to pay for everyday expenditure that keeps companies running.

Again, interest rates are low. While that may make saving money unattractive, it should make borrowing money more easy. But it hasn’t. Banks are more reluctant to borrow money to both consumers and companies. That is to say, the credit business has returned to more normal conditions. Banks take more time to consider credit requests, they demand more information and they’ve become a lot more critical of proposed business plans and models presented to them – just like they’re more critical of consumers who want to buy a house.

During the late 1990s companies were pressed to deliver more dividend to their shareholders. Interest rates were kept low, and it became attractive to finance running operations with credit from banks. The ‘money mix’ – the mix of money flows from their various origins – changed: the percentage of borrowed money rose relative to the company’s own cash. Injecting cheap liquidity from outside freed up money which was used to invest or paid out as dividend. Next came expansion, for which borrowed money was also used.

All that has changed. Companies aren’t hoarding cash only because  of some fear about the future, but because the money mix within the companies has returned to normal, pre-1990s levels. The humans running the companies are once again learning how to run things with clean cash on hand, not with credit. They have to. If a company’s running operations used to be financed by rolling over loans for 10, 20 or even 80 or 100% of the running costs, then those companies are now busy retooling the money flow to those operations.

Like consumers, the humans running the companies are learning to stop resorting to credit cards. The question now is when the companies will be done rearranging the money mix and will begin to start investing again. If companies were financed for 10, 20, 30% or even more, that could take some time. As always, we’ll have to look to the end of the third quarter and the holiday season consumer spending in the fourth of this year.

Dit blog trekt niet snel boude conclusies. Maar Ageeth Telleman, politiek leider van D66 in Amsterdam, heeft het eenvoudig te bont gemaakt en moet aftreden. Ze won zetels voor D66 in de stad – de partij ging van 2 naar 7, mede dankzij de populariteit van landelijk lijsttrekker Alexander Pechtold – maar verkwanselde de kans om mee te regeren met de PvdA. Nu, tijdens de ledenvergadering van D66 in Amsterdam, is ze teruggefloten en doet ze haar best om weer aan de onderhandelingstafel uitgenodigd te worden. Maar dat zal de PvdA nooit accepteren. Na al het gedoe wordt het tijd dat Telleman haar conclusies trekt.

Volledige openheid is hier geboden: ik mag Ageeth Telleman. We hebben elkaar meer dan eens gesproken, en ik kan zeggen dat ze echt bevlogen is. Bevlogen van het idee van verandering, geïnfecteerd door wat ik het Van Mierloïsme ben gaan noemen (een blog daarover zit in de pen, eh, het toetsenbord), en oprecht bewogen om ‘de bestuurscultuur’ in Amsterdam te veranderen.

Maar als je een bestuurscultuur wilt veranderen, dan is het devies: ‘lead by example, not by words‘. En dat heeft Telleman niet goed begrepen.

D66 Amsterdam won de gemeenteraadsverkiezingen. De partij ging van 2 naar 7 zetels, voorwaar een klinkende overwinning. Onder haar leiding begon D66 onderhandelingen over collegevorming, maar de partij trok zich toen terug vanwege de benoeming van PvdA-leider Asscher tot waarnemend burgemeester van Amsterdam na het vertrek van Job Cohen.

Dat deed D66 met veel misbaar. Op de vrijdag van de aankondiging van het vertrek van Cohen, kondigde de politiek leider van de PvdA Amsterdam – tevens loco-burgemeester – Lodewijk Asscher aan dat hij graag benoemd wilde worden tot waarnemend burgemeester. Dat liet hij aan alle fracties in de gemeenteraad weten. D66 protesteerde niet. Pas later liet D66 via de media weten moeite te hebben met de benoeming in verband met de vele petten die Asscher zou dragen als politiek leider van de PvdA, wethouder, leider van de PvdA-delegatie die de onderhandelingen voerde over de vorming van een nieuw college, en waarnemend burgemeester. Asscher nam onmiddellijk afstand van al zijn rollen en trok zich terug als wethouder, maar liet doorschemeren dat hij na zijn waarnemend burgemeesterschap graag als wethouder zou willen terugkeren in het college. D66 kondigde in een persconferentie aan met deze constructie niet te kunnen leven, trok zich terug uit de onderhandelingen, en dat was dat.

Hoewel – nee, toch niet. Want enige dagen later bleek er tóch een kans te zijn dat D66 zou aanschuiven bij de onderhandelingen. Tot dan toe waren die geleid door één informateur van PvdA-huize, ex-minister Eberhard van der Laan. D66 schoof Gerrit-Jan Wolffensperger naar voren, de voormalige fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer. Beide heren formuleerden een oplossing voor wat in politieke termen ‘Het Obstakel’ was gaan heten: de positie van Asscher en het probleem dat D66 daarmee had. De formule was dat D66 en de PvdA zouden verklaren inhoudelijk met elkaar verder te willen, en dat de collegepartijen na het sluiten van een college-akkoord een zwaarwegend beroep zouden doen op Asscher om af te treden als waarnemend burgemeester.

In dit compromis kon Telleman zich uiteindelijk niet vinden, al helemaal niet toen Asscher – in zijn neutrale functie als waarnemend burgemeester – door een journalist van De Telegraaf werd gezien bij een PvdA-bijeenkomst. Een eigenaardige breuk volgde tijdens een nachtelijke ontmoeting tussen de delegaties van D66 en de PvdA bij een koffieautomaat in het stadhuis. De PvdA had zich onverkort achter de formulering van de D66- en PvdA-informateurs geschaard, maar Telleman liet bij de koffieautomaat weten dat er een verklaring moest komen, mede ondertekend door de PvdA, waaruit zonder enige twijfel zou kunnen worden opgemaakt dat Lodewijk Asscher zou opstappen als waarnemend burgemeester.

Moest die verklaring haar gezicht redden? Het heeft er alle schijn van. Telleman was immers degene geweest die de deur in eerste instantie met veel herrie dicht smeet vanwege de benoeming van Asscher. Dat ze tóch weer ging praten met de PvdA werd gezien als een knieval. Moest dat beeld soms weggepoetst worden door  een verklaring die in essentie de stellingname en het gelijk van Telleman had moeten schragen?  Hoewel zelf niet vies van machtsspelletjes deed de PvdA daar niet aan mee. Delegatieleider Carolien Gehrels, tevens wethouder Cultuur van de PvdA, weigerde de eis van Telleman in te willigen. Zij nam daarop de beslissing dat D66 dan tóch niet meedeed aan het college.

Dat werd bekend op dinsdag 30 maart. Vanaf dat moment volgde interview na interview waarin Telleman haar standpunt en (kennelijk) dat van D66 Amsterdam toelichtte.

Maar nu. Zet u schrap. Op 6 april blijkt: niets van dat al was gemeend, of überhaupt waar. Het Parool-interview van hierboven was nep, en dat interview bij Pauw en Witteman was een sketch. Want vijf dagen na grappenmakersdag 1 april blijkt: Ageeth Telleman heeft nooit erg zwaar getrokken aan de positie van Lodewijk Asscher. Integendeel, D66 en de PvdA waren er inhoudelijk al bijna uit, en Ageeth Telleman onderschrijft nu juist het rapport van de informateurs. Asscher hoeft helemaal niet op te stappen als waarnemend burgemeester. Hij kan gewoon blijven zitten, D66 accepteert het advies van de informateurs Van der Laan en Wolffensperger. Kijk de video op deze pagina er maar op na, een interview van AT5 met Telleman na een algemene ledenvergadering van haar partij op 6 april.

Telleman had goed werk kunnen verrichten in het ‘Ministerie van Waarheid’ uit het boek 1984 van George Orwell. “Oceanië is in oorlog met Oost-Azië. Oceanië is altijd in oorlog geweest met Oost-Azië”, rapporteren de journaallezers van het ministerie van Waarheid op een gegeven moment – hoewel tot de dag daarvoor Oceanië juist jaren in oorlog was geweest met Eurazië, een oorlog die miljoenen slachtoffers eiste, maar wat snel vergeten moest worden door de TV-kijkende massa.

D66-leden zijn dan misschien net zulke makke lammetjes als de gehersenspoelde proles in 1984, de andere politieke partijen en (zo weet ik zeker) veel D66-stemmers kijken wel even anders tegen de derde draai van Telleman aan. Het interview met AT5 is tenenkrommend. Telleman weigert te erkennen dat ze een paar flinke fouten gemaakt heeft. In plaats daarvan probeert ze zwetend over de scherpe vragen van de interviewer heen te walsen door te focussen op al wat gebeurde vóór het incident bij de koffieautomaat, maar dat mislukt. Ze weigert simpelweg in te gaan op de vraag wat er veranderd is tussen dinsdag 30 maart – de dag van het ‘koffieautomaat-incident’ – en 6 april. Lodewijk Asscher is immers nog steeds waarnemend burgemeester en de PvdA heeft op geen enkele wijze laten weten dat daarin een verandering zou optreden.

De kans dat de PvdA Amsterdam de zoveelste dubieuze actie van Telleman gelaten over zich heen laat komen is uiterst klein. De PvdA is door D66 keer op keer te kakken gezet als een machtspartij die de lakens uitdeelt in de stad, die belangrijke posities regelt voor mede-PvdA’ers, en Asscher is nu door D66′er Telleman persoonlijk indirect meerdere keren afgeserveerd als een machtswellusteling in wie D66 Amsterdam schijnbaar geen vertrouwen heeft als waarnemend burgemeester.

De PvdA was de dag na ‘De Nacht van Douwe Egberts’ al helemaal klaar met D66, en dat zal er nu niet beter op geworden zijn. Sterker, de PvdA is nu zeer waarschijnlijk iets specifieker en zal vooral Ageeth Telleman en haar strategische secondant Jan Paternotte niet meer serieus kunnen nemen als leiders van een delegatie, laat staan als leiders van een partij met wie zij een coalitie willen vormen. Je hoeft geen hersenchirurgie gestudeerd te hebben om te weten dat de term ‘onbetrouwbaar’ nog mild is en van toepassing op Telleman en Paternotte.

D66 Amsterdam moet zich gaan realiseren hoe belangrijk deelname aan een college met PvdA en Groenlinks is. Ook moet de partij zich afvragen hoe belangrijk het is dat Telleman en Paternotte de partij belachelijk gemaakt hebben door hun optreden. Vindt de partij dit belangrijk, dan zullen Telleman en Paternotte geofferd moeten worden. Vindt zij dat niet, dan niet. Maar dan is de consequentie onontkombaar. Om met D66-termen te spreken: er zal ‘een gebaar’ moeten komen.

D66 Amsterdam heeft iets uit te leggen. De partij stapte vrijdag 19 maart met veel misbaar uit de collegeonderhandelingen met PvdA en Groenlinks. Volgens D66-leider 9Ageeth Telleman negeerde PvdA-leider Lodewijk Asscher de wens van D66 om zich niet te laten benoemen tot waarnemend burgemeester van Amsterdam. Een wens die D66 niet uitsprak tegen de Commissaris van de Koninging, die de waarnemend burgemeester benoemt. Goed invoerden zeggen dat er op de achtergrond meer speelde dan alleen de vele petten die Asscher zich aanmat.

De principiële beslissing van D66 om tegen de benoeming van Lodewijk Asscher als waarnemend burgemeester te zijn snijdt enig hout, maar D66-leider Telleman heeft zich in zulke rare bochten gewrongen in de dagen voorafgaand aan de benoeming van Asscher dat de beweegredenen van D66 op zijn minst verdacht zijn.

Op vrijdag 12 maart kondigde Job Cohen aan dat hij per direct zijn functie van burgemeester neerlegde om kandidaat-lijsttrekker voor de PvdA te worden. Diezelfde dag nog liet loco-burgemeester Lodewijk Asscher weten zich te kandideren als waarnemend burgemeester, totdat er een nieuwe burgmeester wordt benoemd door het nieuwe kabinet. Asscher zou daarmee partijleider van de PvdA in Amsterdam zijn, wethouder van Financiën, leider van de PvdA-delegatie die de collegeonderhandelingen met Groenlinks en D66 doet, èn waarnemend burgemeester.

D66 was inmiddels in coalitieonderhandelingen met de PvdA, en liet op maandag 15 maart weten een burgemeester van een andere stad of een niet aan een partij gebonden kandidaat te preferen. Hoewel PvdA, Groenlinks en D66 verder praatten over de vorming van een college, bracht D66 de wens niet naar voren tijdens de gesprekken.

Dat komt mogelijk, zo bleek achteraf uit woorden van Commissaris van de Koningin Elisabeth Post, doordat D66-leider Ageeth Telleman de zaak tussen de benoeming van Asscher en de collegeonderhandelingen als twee aparte zaken zag. “Telleman liet weten de benoeming en de collegeonderhandelingen strikt gescheiden te willen houden”, zegt Post in de papieren versie van Het Parool van zaterdag 20 maart.

Post voerde gesprekken met de fractievoorzitters van alle partijen in de Amsterdamse gemeenteraad, om te inventariseren welk kandidatenprofiel door hen geprefereerd werd. D66 maakte dat profiel kenbaar tijdens de gesprekken, maar zei niet expliciet tegen Post dat de benoeming van Asscher op onoverkomelijke weerstand zou stuiten. Op geen enkel moment heeft D66 expliciet tegen de PvdA gezegd dat Lodewijk Asscher wat hen betreft geen waarnemend burgemeester mocht worden. Een woordvoerder van D66 zegt hierover “dat het wel zo opgevat had moeten worden”.

Onderhandelingen
Inmiddels waren de collegeonderhandelingen al ver gevorderd – zij het dat de procedure enigszins omgekeerd was. Normaal schuiven partijen bij elkaar aan om eerst te onderhandelen over de inhoudelijke overeenkomsten en de verschillen. Zijn de partijen er inhoudelijk uit en ligt er een akkoord, dan worden de wethoudersposten en portefeuilles verdeeld.

Maar ingevoerden zeggen dat het nu juist andersom ging. D66 wilde naar verluidt eerst spreken over de wethouders en de portefeuilles, en daarna komen tot een inhoudelijk vergelijk. Dit lijkt bevestigd te worden door uitspraken van PvdA-fractievoorzitter Frank de Wolf, die verklaarde dat D66 en de PvdA er nog ongeveer anderhalve week voor nodig zouden hebben gehad om tot een akkoord te komen. De PvdA heeft volgens ingewijden laten weten moeite te hebben gehad met de omgekeerde volgorde van onderhandelen. Ook zou D66 hebben ingezet op het binnenhalen van de zware post Financiën, iets waar de PvdA op tegen was.

Resumerend: op vrijdag 12 maart geeft Asscher aan kandidaat te zijn voor het waarnemend burgemeesterschap. Op maandag 15 maart laat D66 weten een andere kandidaat te prefereren. Tegen Commissaris van de Koningin Elisabeth Post zegt D66-leider de zaak rond Asscher en de collegeonderhandelingen als gescheiden zaken te zien – een helder signaal aan de PvdA en de buitenwereld dat Asscher’s benoeming voor D66 geen halszaak betreft. Op woensdag 17 maart geven D66 en PvdA te kennen met elkaar verder te willen – nogmaals een bevestiging van Telleman’s woorden aan Post.

Telleman gooit de deur dicht
Maar dan, luttele uren na de benoeming van Asscher tot waarnemend burgemeester van Amsterdam, geeft Telleman op vrijdag 19 maart vlak na het middaguur een kort van tevoren aangekondigde persconferentie waarin zij met groot misbaar aankondigt dat de benoeming van Asscher een breekpunt was voor D66, en dat van verdere coalitieonderhandelingen geen sprake meer kan zijn.

Dit gebeurde nadat D66 op donderdag 18 maart, één dag voor de benoeming van de waarnemend burgemeester, uiteindelijk expliciet aan de PvdA liet weten dat een benoeming van Lodewijk Asscher tot waarnemend burgemeester de collegeonderhandelingen in gevaar zou brengen, aldus een woordvoerder van D66. Een bron dichtbij de PvdA bevestigt dit. Telleman belde Asscher donderdagavond laat, rond 23:00, persoonlijk met de mededeling dat de benoeming voor D66 een halszaak was geworden.

Over de woorden van Commissaris van de Koningin Post, die in Het Parool zegt verrast te zijn door de stap van D66 omdat Telleman had gezegd de zaak rond Asscher en de onderhandelingen als gescheiden onderwerpen te zien, zegt de D66- woordvoerder nu: “Ageeth Telleman gaf tijdens het gesprek aan dat zij niet met de commissaris wilde praten over de collegeonderhandelingen. Zij heeft daarmee willen aangeven dat ze met Post alleen over de benoeming van de waarnemend burgemeester wilde spreken. Dat was de ’strikte scheiding’ waar Telleman het over had” – daarmee suggererend dat de commissaris de woorden van Telleman kennelijk verkeerd heeft begrepen.

Op de vraag of het kan dat commissaris Post het opvatte als zou Telleman de benoemingskwestie niet schadelijk voor de collegeonderhandelingen zien, omdat ze het één niet als voorwaarde wilde zien voor het ander, wilde de woordvoerder niet ingaan. Tevens kon de woordvoerder geen uitsluitsel geven over de vraag of Telleman expliciet tegen Post heeft gezegd dat Asscher’s benoeming wat D66 betreft niet door de beugel kon.

Blijft staan dat D66 op 12 maart al wist van de kandidatuur van Asscher, maar daar pas tot vlak voor vrijdag 19 maart expliciet aangaf het te zien als een breekpunt voor de onderhandelingen.

UPDATE
Ik heb de laatste drie alinea’s die hier stonden verwijderd. Ik vond ze achteraf weinig toevoegen aan het verhaal en teveel neigen naar ‘hear-say reporting’. Deze blog is niet journalistiek, maar ‘t is ook geen roddelsite. Roddelen doen we in café’s.

UPDATE II
Soms moet ik wat eerder op de dag kranten lezen. Op pagina 9 van de krant schrijven de voortreffelijke Addie Schulte en Bas Soetenhorst een voor D66 rauwe constructie, die het amateurisme, de chaos en het geklungel zoals ik hierboven beschreef bevestigt. Ze weten ook nog te melden dat op vrijdag 12 maart al aan alle bijeengeroepen fractievoorzitters werd medegedeeld dat Cohen zou aftreden en Asscher de intentie uitsprak om waarnemend burgemeester te worden, Telleman zweeg.

En als klap op de vuurpijl wijzen ook Schulte en Soetenhorst naar bemoeienis met de kwestie door Alexander Pechtold. Staat D66 Amsterdam dan inderdaad onder curatele van de D66-top in Den Haag?

Ik houd niet van politiek op basis van personen, op basis van lijsttrekkers. Ik houd ervan om, als het mij gevraagd wordt, in één keer te kunnen zeggen waar alle partijen in de Tweede Kamer grosso modo voor staan. En ik geloof dat deze helderheid ook gewaardeerd wordt door kiezers. Want wat heb je eraan als een partij maar wat gaat zweven? Of, erger nog, als de politieke kleur afhangt van wie op dat moment partijleider is? Dat levert mijns inziens alleen maar verwarring op.

Neem D66. Dat is bij uitstek het soort partij dat ik dus niet mag. Om de 10 jaar lijkt daar iemand op een schild geheven te moeten worden om een nieuwe koers voor de partij uit te zetten. D66′ers zijn daar trots op, dat gebrek aan dogma en die voorliefde voor wat zij pragmatisme noemen. Ik noem het armoede. En dat blijkt, want D66 is ook het levende bewijs van mijn stelling dat het leidt tot onduidelijkheid onder kiezers, die ervoor zorgt dat de partij net zo hard weer zetels verliest als ze eerder won.

Het maakt het ook een tikje gevaarlijk. Weinig mensen lezen nog partijprogramma’s. Daar kan je verdrietig over zijn of niet, het is een feit. Een ander feit is dat de lijsttrekker steeds bepalender is geworden voor een partij. En dus kan een partij fors aan populariteit winnen dankzij de lijsttrekker, terwijl de kiezer (eenmaal geconfronteerd met het partijprogramma, en in het bijzonder de sociaal-economische paragrafen) zich een hoedje schrikt en zich realiseert dat achter die lijsttrekker een partij schuilgaat die de desbetreffende kiezers absoluut niet bevalt.

Het vervelende is dat die kiezer daar in de regel pas na de vorming van een regering met die partij achter komt.

Een ander probleem van een zwevende partij is dat je mensen van verschillend politiek pluimage binnenhaalt. Daar kunnen sommige partijen over meepraten. In het bijzonder de Partij van de Arbeid.  Die schudde in de jaren ‘90 de oude socialistische ideologische veren af en bood daarvoor eigenlijk weinig in de plaats. De partij kreeg vanaf dat moment te maken met een diffuse toestroom van nieuwe mensen. De één was een groene socialist, de ander een linkse liberaal, en weer een ander een Scandinavische sociaal-democraat. Zolang verkiezingen gewonnen worden dankzij aansprekende lijsttrekkers, is dat geen probleem.

Maar als de dan populaire politieke kleur van de lijsttrekker minder populair wordt – en dat gebeurt altijd – dient de ideologische basis van die partij wel duidelijk te zijn. Al was het maar als handig ijkpunt voor de kiezer. En de partij, want als een partij een duidelijk ideologisch profiel heeft, dan heb je dat tenminste nog te bieden. Zie daarvoor de VVD, dat al die jaren nauwelijks bewogen heeft qua kernstandpunten en ideologie. Ondanks de nodige problemen met lijsttrekkers bleef die partij opmerkelijk stabiel in peilingen.

Het Groenlinks van nu doet het goed in de peilingen, dankzij Femke Halsema. Zij spreekt aan, heeft eindelijk haar mojo gevonden. Tegelijkertijd is er wel iets gebeurd onder haar leiding: Groenlinks is nog steeds groen, maar lijkt minder ‘links’ en meer liberaal. Een soort groen D66, dus. Daar is lang niet iedereen het mee eens binnen Groenlinks. Maar zoals dat gaat: zolang het goed gaat…

Maar als Halsema straks in een depressieve bui haar ontslagbrief schrijft en definitief het vliegtuig pakt naar India, wat dan? Dan voorspel ik groot gedonder binnen Groenlinks. Dan moet dat ideologisch ijkpunt weer gevonden worden, of Groenlinks wacht hetzelfde lot als D66: een beetje van dit en een beetje van dat, het ene jaar omhoog en het andere omlaag, maar één ding is zeker: nooit een echte doorbraak.

Dus nee. Doet u mij maar een fijn, helder, overzichtelijk strijdveld zonder leiders van partijen die in vijf jaar tijd drie keer een nieuwe koers uitzetten omdat ze zelf eigenlijk niet zo houden van ideologie en dogma’s, of partijen die steeds iemand anders nodig hebben om redenen van bestaan te bedenken, of leiders die de koers van de partij verleggen omdat een rapport van Motivaction zegt dat het verstandig is voor de komende verkiezingen.

Dan liever een scherpslijper. Misschien richt ik er nog eens een partij voor op.

De Amerikanen zijn er erg goed in, zulke woordspelletjes. Willen ze een militaire aanwezigheid in een land, dan sturen ze een groep tot de tanden bewapende vechtmachines die ze ‘adviseurs’ noemen. Die truc halen ze al sinds Vietnam uit. Destijds was het een vrij onschuldige manier om diplomatieke spelletjes te kunnen spelen met de Sovjets – die het keurig meespeelden. De eerste Russische militairen in Afghanistan – dus nog vóór de staatsgreep aldaar in ‘81 – heetten ook ‘adviseurs’, maar je kon je toen al afvragen wat Spetsnaz-commando’s konden adviseren.

De geschiedenis lijkt zich te herhalen. De PvdA had bij monde van Kamerlid Martijn van Dam gezegd: geen Nederlandse militairen meer in Uruzgan. Met ‘militairen’ worden kennelijk vechtende soldaten bedoeld.

Wat er in feite zal gaan gebeuren is dat Nederland niet alle commando’s en militairen weghaalt uit Afghanistan. Er zullen militairen blijven maar zo mogen ze niet meer genoemd worden. Ze zullen ‘opleiders’ heten, net zoals de Amerikanen hun gevechtstroepen ‘adviseurs’ noemen, en ze zullen Afghaanse militairen bijstaan. Ze zullen met Afghaanse militairen meerijden op patrouille, in uiteraard Nederlandse pantservoertuigen.

Nederland heeft nu al te weinig opleiders binnen de landsgrenzen om de eigen militairen op te leiden. Hoe moet dat dan in Afghanistan? Simpel: niet. Vandaar dat daar al gelegerde militairen ‘opgeschaald’ zullen worden tot ‘opleiders’. Oh, ze zullen wel een cursusje krijgen. Drie maanden even lekker vakantie en twee weekjes op een kazerne op appèl komen en wat pedagogen aanhoren.

Maar wees niet verbaasd als over een jaar blijkt dat die opleiders zich opvallend veel gedragen als de commando’s die er al drie jaar zitten.

Ach, dan zijn de verkiezingen al geweest.

Gelezen? Mooi. Even een Q&A met mezelf.

1. Waarom is het een slecht idee?
Omdat het niets oplost. De overheid gooit jaarlijks plm 9 miljard euro over de balk. Dat komt door de aftrekbaarheid van de hypotheekrente. Dit idee voegt alleen maar iets toe aan het toch al enorme woud van belastingregeltjes.

2. Is die aftrek een probleem dan? Ik heb er lol van!
Het is een probleem omdat het de huizenmarkt verstoort. En dan nog wel op een grandioze manier. Leuk dat jij in een überduur huis kunt wonen op die manier, maar je (toekomstige) kinderen zullen er wellicht iets minder blij mee zijn, als starters in een oververhitte huizenmarkt.

3. Dus dit lost niets op?
Het idee van Tang? Welnee. Het is puur een afroombelasting erbij. Er is al een slecht idee – de hypotheekrenteaftrek – en Tang wil daar nu alleen maar een slecht idee náást zetten.

4. Waarom zou de PvdA zichzelf hiermee in de eigen, eh, reet schieten dan?
Zie mijn antwoord bij 3.  En ook mijn antwoord bij 4 trouwens, omdat veruit de meeste (mogelijke) PvdA-kiezers het ook zo zullen zien. (Zie daarvoor ook de reacties van PvdA’ers op Tang’s stuk op de boven gelinkte pagina.) Het versterkt bovendien het toch al wijdverbreide idee dat de PvdA binnen deze coalitie nog geen deuk in een pakje boter kan slaan: het beperken van de hypotheekrenteaftrek, wat écht zou helpen, is anathema voor het CDA. En dus doet de PvdA er niets aan of mee.

Het moest het ‘Feest van Zita Swoon’ zijn, zo stond op de poster. Maar het optreden in Paradiso gaat waarschijnlijk de geschiedenisboekjes in als één van de slechtste uit de roemrijke geschiedenis van de band rond frontman Stef Kamil Carlens. Het ‘feest’ deed eerder denken aan een afscheid van een band die weet dat het hoogtepunt verleden tijd is.

Want het wilde allemaal niet lukken in de Amsterdamse poptempel. Dat was aan van alles te merken, in het bijzonder aan Stef Kamil Carlens zelf. De dirigent, de muziekschrijver, de creatieveling, het podiumdier moest alle zeilen bijzetten om het publiek in trance te brengen. Maar dat lukte slechts sporadisch, om niet te zeggen: precies twee keer.

Spinvis
De eerste keer was toen Erik de Jong, a.k.a. de Nederlandse artiest Spinvis, het podium betrad en een deuntje meespeelde met Zita Swoon. Stef Kamil Carlens had voor de gelegenheid het Zita Swoon-nummr ‘I feel alive in the city’ gemashed met het nummer ‘Bagagedrager’ van Spinvis. Dat werkte wonderwel, maar het succes kwam vooral op het conto van Spinvis. De tweede keer was tijdens ‘Moving through life as prey’, het enige nummer dat Zita Swoon speelde als toegift.

Zita Swoon doet er goed aan even bij zinnen te komen. Bij vlagen leek de Belgische band eerder op een combo-coverband die goede Zita Swoon-nummertjes in mambostijl verhaspelde dan op het spannende, magische groepje perfect op elkaar ingespeelde musici dat bijna 15 jaar lang musici-in-spé ertoe verleidde om hun tovenaarskinderen te willen zijn.

Tom Pintens, naast Carlens de tweede man, verliet de band in 2008 en voor ondergetekende was het de eerste keer dat hij Zita Swoon zonder Pintens zag. En wat een verschil. Er staat een soort leegte op het podium en dat merkte het publiek. Slechts zelden liet het duidelijk goedkeuring merken. Pas met het aantreden van de muziekdichter Spinvis schoot er een stroomstoot door het publiek. Maar helaas, na zijn vertrek verviel Zita Swoon weer in – durf ik het te zeggen? – obligate combobandmuzak die de harten niet sneller deed kloppen.

Oud versus Nieuw Zita Swoon
De vele bandwisselingen zijn duidelijk. Zij wreken zich nu. Eigenlijk zijn alleen Stef Kamil Carlens en drummer Aarich Jespers nog over als de originele leden van het collectief dat zich bijna 15 jaar geleden de naam Zita Swoon aanmat. Dat resulteert in een absolute dirigentenrol voor Carlens, die daardoor soms minuten lang met de rug naar het publiek gedraaid stond om zijn band aanwijzingen te geven. Dat helpt de band niet bepaald in de verplichte queeste om contact te leggen met het publiek, om de energie te zenden die terug komt. Carlens merkte het waarschijnlijk zelf ook, want op de helft van de show trok hij alles uit de kast en hulde hij zich opzichtig in de mantel van showman. Dansend, rondrennend en springend beukten zijn stembanden in op de microfoon.

Ja, dat leverde energie op. Maar te veel goede Zita Swoon-nummers werden verhaspeld in de grote mambomachine die de band live geworden lijkt. Het is zeer goed denkbaar dat je als artiest na 15 jaar liedjes wel eens wat anders wilt spelen, of ze in een nieuw jasje wilt steken. Maar je moet nooit uit het oog verliezen dat veruit de meeste fans naar je komen kijken omdat je je liedjes live mooier kunt maken. Niet anders.

Sommige typische Zita Swoon-nummers werden zodanig verbasterd dat er zelfs van het refrein weinig overbleef en toehoorders aan de hand van de songteksten maar moesten ontdekken wat er eigenlijk gespeeld werd. Meezingen was er nauwelijks bij.

Thom Barman
Zelfs Thom Barman, dEUS-frontman en door Carlens gevraagd om een deuntje mee te zingen, wist geen vuur in het optreden te brengen. Het publiek glimlachte, maar ook hier werd de zaal niet afgebroken. Dat lag niet aan schavuit Barman, die met zijn bekende nonchalante bravoure en dito sigaret het schavot betrad. Het hielp niet dat het geluid van Barman’s gitaar niet verder reikte dan het podium, en de viool van dEUS-lid Klaas Janszoon tot zijn frustratie niet versterkt werd. Janszoon luchtte zijn woede door briesend als een stier op enkele pedalen te stampen en de geluidsman aan de zijkant van het podium te vervloeken terwijl Zita Swoon en Barman vergeefs hun best deden op een cover van The Velvet Undergroud.

Naast dit alles viel de saxofonist / fluitist op. Die behoort nu tot wat Carlens op Zitaswoon.com ‘Big Zita Swoon’ noemt, kennelijk zijn versie van een big band. De saxofonist verstaat zijn kunsten, maar is overbodig en slaat de plank volledig mis. Zonder dat de goede man er iets aan kan doen is hij een stoorzender die het typische geluid van Zita Swoon verbloemt, de doorgaans juist zo goed getimede stiltes in de composities dichtsmeert. Je kunt ook een muzikant teveel toevoegen aan een big band, zo bewijst Carlens.

Doek valt
De toegift na meer dan twee uur mambo-covers van Zita Swoon bestond uit ‘Moving through life as prey’. De live-versie van dit nummer is in vele gedaantes altijd beter dan de originele studioversie, en ook dit keer stelden Carlens en achtergrondzangeressen niet teleur. Ingetogen, met overgave en breekbaar. Eindelijk dook de bekende Zita Swoon-betovering op, één die in ieder geval het publiek nooit zal vervelen.

Carlens rekte het nummer door de microfoon neer te leggen en akoestisch verder te rekken. De hint kwam niet over; niemand zong mee.

Zichtbaar teleurgesteld verliet Carlens het podium van Paradiso. Kort daarna maakte iemand anders naast het podium – de manager? – een gebaar naar de techniek: een vinger die een snijdende beweging langs de keel uitbeeldde. Niet nog een toegift, het is klaar.

Inderdaad. Als Zita Swoon in Paradiso een nieuwe toetssteen neerzette voor de komende jaren, dan is het klaar.

Op 3 maart 2010 zijn er verkiezingen. Het kabinet heeft 20 commissies ambtenaren de opdracht gegeven om te kijken naar diepgaande, zelfs historische bezuinigingen die 35 miljard euro moeten opleveren. Geen enkel onderwerp is taboe. Nou ja, de hélft van de onderwerpen wordt niet uitgevoerd en is dus toch wat taboeërig. Morgen, dinsdag 15 december, presenteert het CPB zijn nieuwe raming. Er is een grote kans dat de voorspellers iets terugkomen van hun eerdere, inktzwarte scenario voor wat betreft de economische groei in 2010 en 2011.

Dat zal consequenties hebben voor de overheidsfinanciën. Die zullen er minder bekaaid uitkomen dan in de eerdere rekenmodellen. En als het begrotingsgat minder diep wordt, neemt bijna evenredig de bezuinigingsdrang af bij partijen die slecht staan in de peilingen terwijl ze afstevenen op verkiezingen.

Want reken maar dat bij zowel de PvdA als het CDA met argusogen wordt gekeken naar wat CPB-directeur Coen Teulings te berde brengt. Als de economie in ‘10 sneller aantrekt, er daardoor meer belastinginkomsten zullen zijn en de werkloosheid toch niet zo hoog wordt als eerder voorspeld, waardoor de overheidsuitgaven minder onder druk komen te staan, dan zullen CDA en PvdA minder snel hoog van de bezuinigingstoren blazen.

Reken er maar op dat heilige huisjes als de hypotheekrenteaftrek toch weer wat meer in de taboesfeer getrokken zullen worden. Al was het maar omdat de PvdA die voor huizenbezitters uit de hoogste inkomens eigenlijk al afgetopt heeft door de extra heffing op mensen met een huis van 1 miljoen euro en meer.