Obama krijgt waarschijnlijk zijn tweede termijn, maar met veel liefde zal het niet gaan. In plaats van de enthousiaste meute die in 2008 stond te popelen om de nieuwe belofte in het Witte Huis te krijgen, moet Obama vechten voor iedere stem. Daarna zal hij vier jaar lang in de loopgraven moeten doorbrengen om zijn hervormingen uit zijn eerste termijn veilig te stellen.

Mitt Romney is Obama’s grootste bedreiging. Niet om waar Romney voor staat – dat kan namelijk iedere dag veranderen – maar omdat het enthousiasme voor Obama zelf zó enorm laag is dat steeds meer mensen een keuze tussen Obama en Romney zien als een keuze tussen lood of oud ijzer. Gedesillusioneerde Democraten zullen in een strijd tussen Romney en Obama thuis blijven of uit boosheid misschien zelfs op Romney stemmen. Het is precies dat sentiment dat Team Romney wil voeden door politiek in het midden te blijven en de verschillen tussen hem en Obama te minimaliseren.

Team Romney ondertussen vaart een gevaarlijke koers. Romney mag niet te ver afdrijven van Obama, maar ook weer niet te veel naar links overhellen om onacceptabel te zijn voor de rechtse kiezers in de Republikeinse voorverkiezingen. Maar als hij slaagt in die spagaat en hij wordt de kandidaat, dan wordt Obama gedwongen zelf naar links te gaan bewegen om het broodnodige ideologische contrast met zijn opponent te creëren. Er moet immers wat te kiezen zijn. Het gevaar is duidelijk: schuift Obama te veel op naar links, dan wordt Romney vanzelf aantrekkelijker als de veilige kandidaat van het midden. En daar, in het electorale midden, worden de verkiezingen gewonnen.

Zie hier waarom Obama in de campagne veel liever een rechtse extremist als Rick Perry als opponent heeft. Als het aan Obama ligt worden de verkiezingen van 2012 dus al beslist tijdens de Republikeinse primaries.

Contrast
Het soort opponent dat Obama wil is daarmee duidelijk. Wat hij inhoudelijk tijdens de verkiezingscampagne zal proberen te vermijden is een referendum over vier jaar Obama. Want qua gerealiseerde, populaire hervormingen heeft Obama niet bepaald een sterk CV voor zo’n referendum. Ja, hij heeft voor een Democratische president in zijn eerste termijn veel bereikt, meer dan bijvoorbeeld Bill Clinton. Maar voor iemand die zo geweldig kan communiceren met mensen is het verrassend hoe Obama er de afgelopen 3,5 jaar niet in geslaagd is duidelijk te maken waarom zijn hervormingen goed zijn voor het land en de mensen.

Zijn tegenstanders hebben vervolgens die braakliggende ruimte gepakt om zijn hervormingen negatief te framen. Obama heeft dus qua beleid veel bereikt, maar zijn tegenstanders hebben de veel belangrijkere perceptie gekaapt en ingekleurd. Hierdoor kan het gebeuren dat de door een grote meerderheid van Amerikanen verlangde hervorming van het zorgverzekeringsstelsel nu in peilingen negatief beoordeeld wordt.

Niet dat de Republikeinen een beter voorstel hebben – verre van dat zelfs – maar ze zijn er in ieder geval in geslaagd Obama’s meest belangrijke en in het oog springende hervorming af te kraken. En dat heeft gevolgen, want Obama kan zich nu nauwelijks beroepen op belangrijke – en vooral populaire – successen in de binnenlandse politiek.

Het gevolg: neem peilingen als Obama versus een generieke Republikein. Dus niet één van de bestaande Republikeinse kandidaten, maar gewoon een anonieme Republikeinse kandidaat. Dan komt Obama er al maanden peiling na peiling bijzonder slecht vanaf, zoals ook blijkt uit deze meest recente ‘Obama versus “generic” Republican candidate’ van CBS News. (Zie trouwens ook nog even de cijfers onderaan het hierboven gelinkte bericht om te zien hoe smal de marge tussen Obama en Romney is.)

Wie saai praat, wordt als saai beoordeeld
Het zijn zure druiven voor Obama. Hij is de Democratische president die één van de grootste wensen van de Democraten sinds de Tweede Wereldoorlog voor elkaar gebokst heeft, namelijk een hervorming van het complete Amerikaanse zorgverzekeringsstelsel. Maar omdat deze getalenteerde communicator ervoor gekozen heeft zijn hele eerste termijn de oersaaie professor uit te hangen in plaats van zijn successen te verkopen, wordt het in november een ware fotofinish.

Eentje die hij waarschijnlijk wel wint omdat hij straks de grotere campagnekas heeft waardoor hij de Republikeinen steeds een stapje voor zal zijn. Net als in 2008 zal hij zijn tegenstander dwingen geld uit te geven in meer staten dan die tegenstander wil. Maar een prettige campagne wordt het niet. En dan moet Obama ook nog maar hopen dat zijn partijkornuiten in ieder geval de Senaat behouden. De kans dat hij vier jaar te maken krijgen met een uiterst vijandig Republikeins Congres is heel groot.

Zoals Sisyfus zal Obama vermoedelijk weinig lol beleven aan die komende vier jaar in dat Witte Huis.

Alles is politiek. Zo ook de uitkomst van de revolutie in Egypte, die op vele fronten politieke repercussies heeft, maar die vooral voor de positie van Israël en de Palestijnen van belang zal blijken te zijn. Want waar Israël in de publieke opinie zichzelf met enig succes kon neerzetten als ‘de enige democratie’ in het Midden-Oosten, moet het straks waarschijnlijk rekening houden met een nieuw, democratisch en assertief Egypte dat machtig genoeg is om concessies af te dwingen jegens de Palestijnen. Maar in plaats van daarvoor te vrezen, zou Israël dit gegeven moeten omarmen.

Het tekenen van de vredesakkoorden tussen Israël en Egypte betekende meer dan alleen het zwijgen van de kanonnen. Het betekende ook dat Hosni Mubarak’s Egypte definitief zijn positie als regionale supermacht aan de kapstok hing en aan ging liggen bij de andere Arabische machten die zich laafden aan de Amerikaanse tiet.

Want dat was de trade off: als je vrede sloot met Israël, kwam Amerika je cadeautjes brengen. Het door en door corrupte Egyptische regime greep die kans en Egypte dommelde in slaap, zoals je dat wel eens doet na een copieuze maaltijd. En die copieuze maaltijd werd steeds weer opgediend vanuit Washington in de vorm van miljarden dollars die naar het land vloeiden.

Maar Egypte is ruw wakker geworden. De komende maanden staart het land nog naar de navel, maar als het democratische proces lukt en er over een jaar een nieuwe president zit die een breed mandaat van het volk heeft, staat er ten zuiden van Israël weer die oude hegemon van de Maghreb op die de mond gaat roeren.

Nu al maakt Israël amok omdat de huidige Egyptische machthebbers toestaan dat Iraanse marineschepen door het Suezkanaal varen. De machteloze boosheid van Israël jegens Egypte maakt duidelijk dat Egypte niet meer aan de leiband van Washington (en indirect Jeruzalem) loopt.

Is het erg dat Egypte zich weer gaat roeren en onafhankelijk strategische beslissingen neemt, zoals in het geval van de Iraanse marineschepen en het Suezkanaal? Nee. Sterker nog, een Egypte dat druk uitoefent kan Israël, de Palestijnen en het ‘vredesproces’ (voor wat die term nog waard is) juist helpen.

Al meer dan 30 jaar proberen Amerikaanse presidenten de Israeliërs en de Palestijnen zonder succes tot een vredesregeling te bewegen. Al die tijd waren dezelfde presidenten echter gebonden aan hun alliantie met Israël, dat zich – als het puntje bij het paaltje kwam -  niets aantrok van wat een Amerikaanse regering wilde of eiste. Op het laatste moment, wanneer onderhandelingen in een beslissende fase waren gekomen, durfden of konden de Amerikanen niet doordrukken, of onttrok Israël zich aan die druk, in de veilige wetenschap dat er toch geen heftige repercussies zouden komen.

En als ze er al kwamen, och, dan werd een transportschip met reserve-onderdelen voor straaljagers een maandje langer in de Amerikaanse haven gehouden. Daar kwam Israël wel overheen.

Palestijnse onderhandelaars, meestal ook de politieke leiders, konden na het mislukken van de onderhandelingen in de Palestijnse gebieden altijd worden gevierd als moedige leeuwen die zich in de beeldvorming kranig hadden geweerd tegen de Israëlische agressors en hun Amerikaanse vrienden.

Van de andere spelers in het Midden-Oosten hoefde Israël zich weinig aan te trekken. Iran, Irak en Syrië konden altijd – en met recht – worden weggezet als dictaturen die sowieso de vernietiging van Israël wilden. Jordanië kon sinds 1967 geen deuk in een pakje boter meer slaan en bovendien tekenden Israël en Jordanië in 1994 ook de vrede. Turkije was meer een bondgenoot van Israël.

Strategische leegte
Wat dus miste was een actor die de boel echt onder druk kon zetten. Die actor had Egypte kunnen zijn. In plaats daarvan ontwikkelde Egypte onder Mubarak een schizofreen beleid ten aanzien van de Palestijnse kwestie en Israël. Het had Gaza aan de grens liggen en zei de Palestijnse ‘broeders’ te steunen. Maar in de praktijk kwam het erop neer dat Egypte zich simpelweg niet te veel bemoeide met wat er in Gaza gebeurde. Tegelijkertijd stond het oogluikend toe dat er vanaf Egyptisch grondgebied tunnels naar Gaza werden gegraven waarmee Palestijnen en diverse groeperingen voorraden onder de zwaarbewaakte grens door het Palestijnse gebied in brachten.

Aan die schizofrenie kan Egypte nu een einde maken. Het land kan zich, dankzij het zo belangrijke Suezkanaal, tegenover de VS assertiever opstellen als het dat wil en verlangen dat Washington Jeruzalem meer onder druk zet.

Dat zal de Israëlische regering ertoe drijven zich onafhankelijker op te stellen, want uiteindelijk is de stelregel dat waar het om de veiligheid van het land gaat, Israël zich van niemand afhankelijk laat maken. De vraag is of het land zich zo’n instelling nog kan veroorloven. De economie is voor een groot deel nog steeds afhankelijk van Amerikaans geld. En Egypte heeft nu de mogelijkheid om Washington onder druk te zetten, niet andersom. Want mochten de Amerikanen gaan steigeren, dan is een afspraak met de Chinese ambassadeur zo geregeld in het presidentiële paleis in Caïro.

Altijd weer het Suezkanaal
Vergelijk het belang van het Suezkanaal met dat van de nauwe Straat van Hormuz, tussen Oman en Iran in. De grootste angst van economen, olie-experts en van olie-import afhankelijke regeringen is dat Iran, als het tot een oorlog komt met dat land, de Straat van Hormuz met mijnen en Chinese anti-scheepsraketten onbevaarbaar maakt voor olietankers. Een oorlog met Iran zou zo direct tot een oliecrisis van ongekende proporties kunnen leiden. (Vandaar ook dat er hard gewerkt wordt aan oliepijpleidingen die vanuit zuidoost-Irak en de Koerdische gebieden via Turkije de olie naar veilige Turkse overslaghavens brengt.)

Voor de wereldeconomie is het Suezkanaal van eenzelfde belang. Vierentwintig uur per dag glijden containerschepen door het kanaal en brengen goedkope, in Azië geproduceerde goederen naar de belangrijke Europese afzetmarkten. Egypte kan dus niet alleen Europa maar zelfs China en India onder druk zetten; het via de zuidpunt van Afrika laten omvaren van containerschepen drijft de transportkosten per eenheid product immers enorm op.

Een assertiever Egypte leidt in het Midden-Oosten tot een gelijker strategisch speelveld. Het is niet onredelijk te veronderstellen dat Egypte zich mettertijd ontpopt tot een nieuwe spreekbuis van gedeelde Arabische belangen en verlangens. Zolang Egypte zich dus redelijk opstelt en het bestaan van Israël accepteert, is er meer kans op een redelijke vredesregeling met de Palestijnen, waarbij de Israëlische regering misschien wel meer veren zal moeten laten dan tot dusver misschien het geval was. Maar in een vredesproces, dat altijd een proces van geven en nemen is, is dat misschien niet eens een slecht idee.

Op 2 maart gaat het CDA zeer waarschijnlijk weer een knallend verlies lijden bij de Provinciale Statenverkiezingen. Juist in de regionale vertegenwoordigingsorganen, door CDA’ers zelf gezien als traditionele CDA-bastions, gaat de partij volgens peilingen op historische wijze zetels verliezen aan de PVV van Geert Wilders en de VVD van Mark Rutte. De oorzaak: het CDA heeft geen boodschap en geen koers, en dreigt nu gekaapt te worden door de rechtervleugel van Maxime Verhagen en Hans Hillen. Een tegenbeweging kon niet uitblijven en die lijkt er nu te zijn: het ‘Slangenburgberaad’. De troepen verzamelen zich voor een strijd om de ziel van de partij die na 2 maart zal losbarsten. Instabiliteit bij de regeringspartner dreigt.

Dat was vast even schrikken voor prominente CDA-leden als Elly Blanksma, Pieter Omtzigt, Jack Biskop, Ad Koppejan (Tweede Kamerleden), Wim van de Camp (Europarlementariër) en Ruth Peetoom (kandidaat-partijvoorzitter en vrouw van CDA-prominent René Paas). Zo denk je lid te zijn van een besloten gezelschap, en zo sta je pardoes met naam en toenaam op NRC.nl.

De namen vallen op. Het zijn niet de usual suspects als Doekle Terpstra, Bert de Vries of Dries van Agt, mensen met uitgesproken kritiekpunten die bij een fiks deel van de CDA-achterban inmiddels tot weinig meer dan een schouderophalen leiden.

Het gaat hier om CDA’ers uit alle geledingen van de partij, met soms zelfs een heel pikante positie. Zoals de bovengenoemde Kamerleden dus, maar ook Michael Sijbom, al enkele jaren campagneleider voor het CDA. Dat ook hij lid is van het Slangenburgberaad, vernoemd naar de oude abdij waar leden van de groep elkaar treffen, zal binnen het professionele partijkader op zijn minst tot opgetrokken wenkbrauwen hebben geleid. Wat doet de campagneleider bij een club waarvan het bestaan in ieder geval in de beeldvorming kan worden gezien als het schrikbeeld van verdeeldheid?

Maar ook Ruth Peetoom, kandidaat-partijvoorzitter en getrouwd met René Paas, gooit hoge ogen. Temeer daar het verhaal de ronde doet dat Peetoom het absoluut niet eens is met de door Hans Hillen en Maxime Verhagen ingeslagen rechtse koers van het CDA en deelname aan het kabinet met steun van de PVV, en zij als partijvoorzitter de kont dan ook stevig tegen de krib wil gaan gooien.

Nog pikanter is natuurlijk dat dit twee weken vóór de cruciale Provinciale Statenverkiezingen bekend wordt. Het CDA krijgt al de ene na de andere publicitaire tegenslag te verwerken, en daar komt nu nog eens de schijn van verdeeldheid bij.

Eerst haalt de excentrieke Limburgse Ger Driessen het landelijke nieuws met een – op zijn zachtst gezegd – opmerkelijke campagnevideo, en dan meldt ex-verkeersminister Camiel Eurlings dat hij directeur wordt bij KLM. Dat allemaal op één dag, die overigens afgesloten wordt met een onnavolgbare politieke boodschap aan de kiezer van Maxime Verhagen in het NOS Journaal, waarin hij zei dat hij ook liever een kroketje eet dan halal vlees, maar het verschil met de PVV is dat het CDA dat niet in het partijprogramma zet.

En dan de volgende ochtend het nieuws dat de PVV dolblij is met CDA-minister voor Integratie Gerd Leers. De minister die juist voor de christelijk-sociale achterban van het CDA de PVV-drakendoder moest worden, maar in plaats daarvan naar de pijpen van Geert Wilders moet dansen om de PVV binnenboord te houden. Inderdaad, een judaskus van de PVV. Want omarmd worden door Geert Wilders, dat is precies wat linkse CDA’ers absoluut niet willen. (En reken maar dat het een bewuste actie was van de PVV om de toch al grote kloof tussen linkse en rechtse CDA’ers nog groter te maken.)

Het Slangenburgberaad mag dan politiek gemêleerd zijn, zoals een CDA-woorvoerder zich tegen NRC haastte te zeggen, dat  betekent niet dat de club een rechtse koers van het CDA voorstaat. Integendeel, mensen als Ad Koppejan, Lans Bovenberg (hoogleraar economie), Jaap Smit (CNV-voorzitter) en Fred Beekers (oprichter Artsen zonder Grenzen) staan niet bepaald bekend als rechtse houwdegens, maar — zeker op sociaal-cultureel vlak — eerder als centrumlinkse CDA’ers die zich zorgen maken om het christelijk-sociale gezicht van de partij. Vertegenwoordigers van de christelijk-sociale vleugel zijn het door de bank genomen niet eens met mensen als Hans Hillen, de invloedrijke minister van Defensie die de afgelopen jaren de partijstrategie influisterde bij de Haagse partijtop, en die het CDA aan het begin van dit jaar tot een rechtse partij verklaarde. Het beraad is in alles een anti-reactie daarop, naast de wil om het CDA weer een hart, een koers en een boodschap te geven. Maar dan wel een christelijk-sociale, dat moge duidelijk zijn.

Instabiliteit dreigt voor kabinet
Dat deze groep prominente CDA’ers zich zo organiseert, betekent dat het hen niet gelukt is om de huidige CDA-leiding, geconcentreerd rond Verhagen en Hillen, te bewegen om de partij weer breder te trekken. Uit puur strategische overwegingen willen Verhagen en Hillen dat het CDA zich (zoals altijd) als een kameleon kleurt aan de populaire coalitiepartner, in de hoop in de beeldvorming het meer gematigde alternatief te zijn voor de PVV en zo electoraal weer aantrekkelijk te worden. Vandaar de keuze van Verhagen en Hillen voor deelname aan het kabinet met steun van de PVV.

Dat vier huidige Kamerleden ook lid zijn van het Slangenburgberaad moet coalitiepartner VVD intussen aan het denken zetten. Als de club rond Verhagen en Hillen niet in de richting van de kritiek uit de linkervleugel beweegt, zullen de aanhangers van de beide vleugels hun posities verharden. Het is niet denkbeeldig dat CDA-Kamerleden in de fractie dan gaan rebelleren, zoals eerder Koppejan en Ferrier deden. Die twee laatsten kunnen met de verwijzing naar wéér een fors electoraal verlies alsnog hun gelijk te halen, met dit keer meer steun. Grote kans dat Gerd Leers in die strijd trekpop én katalysator wordt, want hij gaat als Integratieminister juist over de onderwerpen die voor de christelijk-sociale CDA’ers en de PVV zo gevoelig liggen.

Veel zal dus afhangen van de uiteindelijke intenties van de invloedrijke groep mensen die het Slangenburgberaad maken, en hoe Verhagen en Hillen daarop reageren. Pakt dat verkeerd uit, dan is de kans groot dat het CDA wegglijdt in een soort burgeroorlog, ingeleid door CDA’ers die de laatste kans grijpen om het CDA weer te laten worden wat het was: een brede volkspartij, een rol die de partij definitief dreigt weg te geven aan de VVD.

UPDATE: Dat het Slangenburgberaad vooral gaat om het promoten van het christelijk-sociale gezicht mag blijken uit de laatste alinea van dit bericht op RKNieuwsnet.nl.

Lees meer over het gerommel in het CDA:
Het CDA onderschat Wilders. Alwéér
Ferrier en Koppejan zijn machteloos
Maxime’s stille euthanasie

In peilingen voor de Tweede Kamer, zoals die van de Politieke Barometer, scoren de coalitiepartijen VVD, CDA en PVV (ja, die rekent dit blog tot de coalitie want het gaat om macht) steevast een redelijk solide meerderheid. Maar het is gevaarlijk om dat soort peilingen één op één door te vertalen naar Senaatszetels, zoals Synovate hier wel doet. Want dan wordt uitgegaan van een relatief hoge opkomst, en juist bij die aanname rijzen problemen. Niet eens zozeer dankzij het kwakkelende CDA, maar vooral dankzij de PVV-achterban.

Dat laatste schrijft het blad Binnenlands Bestuur op basis van een onderzoek van TNS-Nipo.

Het is geen verrassing. Er is al veel geschreven over het electoraat van de PVV van Geert Wilders. Een deel ervan is zonder meer waar, maar veel is toch ook gebaseerd op aannames omdat er één groot probleem is met ongeveer een derde van het PVV-electoraat, en dat is: de peilers weten niet precies wie die mensen zijn. Dat maakt het lastig ze te bevragen.

Ongeveer één derde van dat electoraat bestaat uit mensen die de afgelopen jaren slechts zelden het stemhokje van binnen hebben gezien. Dat was toen ze stemden op de LPF, vlak na de moord op Pim Fortuyn in 2002, en twee keer op Geert Wilders, in 2006 en 2010. (Ongeveer 21% van de PVV-stemmers in 2006 waren voormalig LPF-stemmers, zo weet het Nationaal Kiezersonderzoek. In 2010 was dat vermoedelijk meer.)

Zoals gezegd, er is dus niet heel veel bekend over deze kiezersgroep omdat ze simpelweg nauwelijks voorkwamen op de radar van de onderzoeksbureau’s. Maar één rode draaddie hen bindt is inmiddels wel aan te wijzen, en die is dat zij – zoals Motivaction het ooit omschreef – vallen onder de ‘maatschappelijk inactieven’. Voornamelijk mensen met vaak niet al te hoge opleidingen die de politiek of met een forse dosis cynisme beschouwen, of bij wie de politiek eenvoudig nauwelijks op het netvlies staat.

En het is deze groep kiezers die het zweet doet parelen op het voorhoofd van VVD-premier Mark Rutte. Met het CDA gaat het al niet goed. De regeringspartij strompelt in de peilingen sinds 9 juni 2010 van dieptepunt naar dieptepunt, alleen met de VVD gaat het boven verwachting goed. Dus zal het van de PVV moeten komen om de rechtse coalitie een meerderheid in de Senaat te bezorgen.

Het is al hondsmoeilijk om dat deel van het PVV-electoraat naar de stembus te krijgen voor de Tweede Kamerverkiezingen. Dat zijn de meest bekende, in de media uit en te na belichte verkiezingen. Zelfs dan is een herriemakende Fortuyn of Wilders nodig om hen te prikkelen.

De Statenverkiezingen kennen traditioneel een fors lagere opkomst. En hoewel die kiezers graag voor Geert Wilders hun huis uitkomen, is het de vraag of zij dat voor zoiets abstracts als een Eerste Kamer en een kabinet van VVD en CDA zullen doen. Een kabinet waar ‘hun’ PVV immers niet in zit. Daar komt bij dat, waar de oppositiepartijen verweten kan worden dat het hen niet lukt om een breed maatschappelijk verzet te mobiliseren tegen het kabinet à la de periode 2005-2006, het rechtse kabinet er ook niet in slaagt om een massabeweging op de been te krijgen.

Aan beide zeiden van de politieke medaille heerst een gebrek aan enthousiasme. Waar links geen bindende, enthousiasmerende boodschap weet te formuleren, lukt het rechts ook niet. Het kabinet blijft steken in ‘dossierpraat’, wat eigenlijk een klassiek links euvel is. Jezelf neerzetten als een club ridders die er zit om linkse draken te doden, is ook geen lang houdbare propositie.

Er is vooralsnog voor Rutte geen enkele aanleiding om achterover te gaan leunen bij peilingen zoals die van Synovate. Onderzoeken en peilingen naar de opkomst per politieke partij, dát wil Rutte graag weten. Misschien is het een veeg teken dat hij mensen op de rechtervleugel oproept om op een rechtse partij te stemmen, welke dan ook – inclusief de PVV – en dat de VVD eenzijdig een niet-aanvalsverdrag jegens het CDA in acht neemt.

De race voor de Senaat is nog niet gelopen.

Er is een geboorte gaande van het kindeke Groenlinks 2.0. De bevalling is pijnlijk en riskant; er is een kans dat moeder Jolande Sap het niet overleeft. Vroedvrouw Femke Halsema bast persbevelen,  de Tweede Kamer-fractie moedigt met spandoeken aan en de camera’s registreren de verbijstering die te lezen valt op de gezichten van de partijleden die rond het bed staan.

Buiten de kraamkamer staan partijvoorzitter Henk Nijhof, Bram van Oijk en de strategen Thof Thissen en Tom van der Lee nerveus te roken. Wie van hen nou precies de vader is, is niet bekend; ze worden er allemaal van verdacht. Bij de deur van de wachtkamer staat kamerlid Ineke van Gent verwoed op haar Blackberry te rammen.

Dit moet het moment worden: nu moet Groenlinks 2.0 de plaats in gaan nemen van de gemankeerde voorganger, die volgens Halsema & co te vastgeplakt zat aan een groen en links stigma. Er bleek een onbestemd plafond te zijn dat de ambities van de partij onder de 12 Kamerzetels hield. Halsema, Kees Van Oijk, Van der Lee en nog een paar mensen beseften dat het plafond een creatie van de partij zelf was, een ontwerpfout uit de tijd dat Groenlinks tot stand kwam door een fusie van diverse partijen. De groene en linkse coltrui bleek een verstikkend harnas te zijn geworden.

In Haagse kringen was de observatie al langer dat politiek leider Halsema als persoon veel stemmen trok, maar dat kiezers zich nog te vaak lieten weerhouden van een stem op haar door het label ‘Groenlinks’ dat op haar voorhoofd stond. Dat moest doorbroken, maar hoe?

Er kwam beweging. Strategische stukken – ‘Vrijheid Eerlijk Delen’, ‘De Markt’, ‘De Tijd Ver Vooruit’, ‘Scoren in de linker bovenhoek’ – vloeiden uit de pennen van Snels (voormalig directeur van het wetenschappelijk bureau en nu strateeg voor de Kamerfractie), Halsema en Van Gent, en Van Ojik. Het Strategisch Beraad – een apart gremium dat volgens kritische Groenlinks-leden vooral een kongsi is van ‘Halsema-adepten’ – gaf handen en voeten aan de strategische stukken, wat zich uitte in ‘Project 2008’, dat zich moest buigen over nieuwe partijbeginselen, de strategie en de organisatie van de partij.

De koersverandering werd top-down ingezet, want de partijtop wist dat ze lang kon wachten op een eenduidige grass roots-beweging vanuit de leden in een partij die uit meerdere bloedgroepen is ontstaan. En dan was er nog het gevaar dat de oud-linkse factie zich zou gaan roeren. Deze groep mag dan relatief klein zijn en gemarginaliseerd worden door de Groenlinks-nomenklatura, zij is wel vocaal.

In commissies, geïnitieerd door het partijbestuur en voorgezeten door Van Ojik, kwamen de mensen van Project 2008 meerdere malen bijeen. De partijraad, een kritisch, adviserend orgaan van Groenlinks-leden, werd daarbij bij voorkeur buiten schot gehouden. (Diezelfde partijraad adviseerde onlangs als één man de Tweede Kamer-fractie tegen de toen voorliggende missie in Kunduz te stemmen.)

Gestuurd werd op een meer vrijzinnig-liberale koers met een stevige sociaal-progressieve component, dat zich praktisch gezien uitte in een variant op de Scandinavische inrichting van de verzorgingsstaat.

Die keuze was deels ook pragmatisch. Het wetenschappelijke stuk ‘Scoren in de linker bovenhoek’ wees uit dat Groenlinks in het politieke spectrum een plek bezette waar nog maar weinig kiezerspotentieel te halen viel. Er moest immers geconcurreerd worden met de PvdA en – iets meer verder naar links – de SP. Nu heeft het CDA een ruk naar rechts gemaakt, D66 schuift weer meer naar het midden, en dat levert electorale ruimte op voor Groenlinks om in te nemen.

Maar niet alleen voor de kiezers moest Groenlinks zich loszingen van oude stigma’s en dogma’s, ook voor de collega’s in de Tweede Kamer moet Groenlinks salonfähig worden. Men keek met enige jaloezie naar de ontwikkelingen bij de Duitse zusterpartij, Bundnis/DieGrünen, die het ook over een hervormende boeg gooiden en die niet terugschrokken om in deelstaten de samenwerking met de christendemocratische CDU aan te gaan.

Zelfs op nationaal niveau flirten de Groenen in Berlijn tegenwoordig met het CDU, men voelt zich niet langer gebonden aan de SPD. Ook kiezers zien dat zo, waardoor de Grünen nu langzaam een acceptabel alternatief zijn voor gematigde, om het milieu bezorgde christendemocratische kiezers.

De Duitse Groenen zijn hard bezig om voor jaren de derde (en misschien wel tweede) partij van Duitsland te worden, een positie die Groenlinks in Nederland ook ambieert. Maar dan moet de partij ook acceptabel zijn voor bijvoorbeeld Mark Rutte en Maxime Verhagen.

In dat licht moet toch ook de worsteling van Groenlinks gezien worden met betrekking tot de politiemissie in Kunduz. Groenlinks wil een verantwoordelijke partij zijn waarmee zaken gedaan kan worden. De schroom van CDA en VVD om met Groenlinks samen te werken moet worden weggenomen en de automatische negatieve reflex onder de achterbannen van die partijen geminimaliseerd, ook al om voor bijvoorbeeld linkse VVD’ers en CDA’ers zelfs aantrekkelijk te worden als alternatief.

Toekomst afdwingen
Femke Halsema positioneerde Groenlinks de afgelopen jaren aldus: “Groenlinks is geen machtspartij op zoek naar idealen, maar een idealenpartij op zoek naar macht”. In die ambitie vinden alle bloedgroepen binnen Groenlinks zich. Die toorts heeft Jolande Sap nu overgenomen. Het was niet voor niets dat Sap in haar emotionele toespraak tijdens het debat over de missie naar Kunduz zo vaak refereerde aan de idealen van de partij.

Maar het zou kunnen dat Sap en haar medestanders met de Kunduz-missie nu een stap te ver gegaan zijn in hun streven het onbestemde plafond te doorbreken en de partij te hervormen. Je kunt geen omelet maken zonder eieren te breken, zei Lenin ooit. Natuurlijk, maar je kan ook teveel eieren breken; je kunt je afvragen of Sap, Nijhof, Van Ojik en de rest dat in hun sturm und drang beseft hebben.

Mocht dat niet zo zijn, dan zullen de woedende Groenlinks-leden hen dat besef tussen nu en 5 februari graag bijbrengen.

Als Sap levend de spreekwoordelijke kraamkamer wil verlaten als de moeder van Groenlinks 2.0, en er zelfs sterker dan ooit uit wil komen, dan zal ze de discussie over haar rol in de kwestie-Kunduz om moeten buigen in een referendum over haar positie in relatie tot de koers van de partij. Ze moet pal gaan staan voor de partijvernieuwing en zich daaraan verbinden, de fractie en het partijbestuur moeten dat steunen, een vlucht naar voren doen en de leden dwingen tot een  keuze, tot het afgeven van een luid, duidelijk en breed gedragen mandaat.

Dan zullen de leden moeten bepalen of ze bereid zijn het kind met het badwater weg te gooien.

Frans Timmermans, voormalig staatssecretaris Europese Zaken voor de Partij van de Arbeid, noemde de SP een stel communisten, blijkt uit documenten van Wikileaks. Hup, meteen heel SP’end Nederland over de zeik. Maar Timmermans had gelijk, stelt Arjen de Wolff.

Door Arjen de Wolff

Wat zou Frans Timmermans in 2006 eigenlijk ten diepste hebben gedreven toen hij de Amerikanen, gevraagd naar mogelijke samenwerking van PvdA met SP, vertelde dat de PvdA er onverstandig aan zou doen iemand te vertrouwen die ooit communist is geweest? Wilde hij de Amerikanen naar de mond praten? Wilde hij ze geruststellen over het dreigende gevaar van SP-deelname aan de regering, met mogelijk alle rampzalige gevolgen voor het buitenlands beleid vandien? Of sprak hier de onvervalste sociaal-democraat, die getrouw aan de geschiedenis simpelweg een diepe en authentieke weerzin tegen communisten formuleerde?

Aangenomen dat dit nieuwe Wikileaks-feitje waarheidsgetrouw is, natuurlijk. En dan nog: Wikileaks mag dan misschien een schat aan informatie opleveren; echte kennis, inzicht en begrip schenkt Wikileaks ons daarmee nog niet. Informatie is geen weten. Een cruciaal verschil dat nogal eens uit het oog wordt verloren, nu het nieuwe onfeilbaar Dogma van de Maximale Openheid is afgekondigd door Assange en zijn discipelen, en in Nederland pers en publiek soms al te kritiekloos volgen.

Daar komt bij: de rapporteur van dit specifieke telegram aan Washington was ambassadeur Roland Arnall zaliger, van Hongaars-joodse afkomst, en van een generatie vooroorlogse Oost-Europeanen die vindt dat de enige goede communist een dode communist is. En daar hebben ze ook alle reden toe gehad. Ze hebben zowel de bruine als de rode terreur aan den lijve ondervonden. Het kan goed zijn dat Arnall, met de gekwadrateerde communistenhaat die zowel zijn afkomst als zijn Amerikaanse nationaliteit hem moeten hebben ingegeven, een tikkie heeft overdreven.

Welke koers?
Maar intrigerend blijft de zaak natuurlijk wel. Want terwijl de VVD van Mark Rutte ongehinderd door kan gaan met het veroveren van het electorale midden en hij zo de gewone, ‘hardwerkende Nederlander’ voor de afzienbare toekomst aan zijn kar zal binden, is de beweerde indiscretie van communistenvreter Timmermans opnieuw een aanwijzing van gebrek aan koersvastheid van de PvdA. Wel flirten, maar niet samenwerken met de SP? Erg helder komt het allemaal niet over. Echte sociaal-democraten hebben een broertje dood aan de SP. En dat is niet alleen electorale tactiek. Het is ook een oprechte en diepgewortelde weerzin tegen de anti-burgerlijke en anti-democratische gezindte van het communisme, die een lange historie heeft.

Is dat soort denken dan niet hopeloos achterhaald? Misschien. Maar het is waarschijnlijk ook gewoon verstandig. Wie een centrum-linkse, brede volkspartij wil leiden in het Nederland van de 21^e-eeuw en de middengroepen niet van zich wil vervreemden, heeft aan radicaal linkse zijde niets te zoeken.

Arjen de Wolff is adviseur voor politieke en democratische organisaties in niet al te frisse landen en weet hoe het is om opgesloten te worden om zijn mening. Hij zag vrienden verdwijnen (Azerbeidzjan) en mensen opgeblazen worden voor zijn ogen (Irak, lees het hier) terwijl hij probeerde de mensen in hun landen democratie bij te brengen. Hij was ook spin doctor (al noemt hij het zelf liever anders) voor de Tweede Kamerfractie van D66 vanaf 2003-2006.

Arjen heeft een eigen blog, waar dit artikel eerder verscheen. Volg Arjen via Twitter ook op @adewolff.

(Beeld: Creative Commons)

Parlementair verslaggever Jos Heymans (RTL Nieuws) doet op zijn blog een opmerkelijke uitspraak: de PvdA-fractie in de Tweede Kamer zou intern verdeeld zijn over het standpunt inzake het zenden van een troepenmacht naar Kunduz in Afghanistan. Niets van waar, zo melden PvdA’ers. “Sterker nog, we hebben ons standpunt al een tijd terug eensgezind ingenomen. Iedereen in de fractie staat er achter. Heymans zit er faliekant naast”, aldus één van hen.

Het PvdA-Kamerlid, dat zijn naam niet genoemd wil hebben, reageert  bozig op de verbazing van het parlementaire journaille van de afgelopen dagen aangaande de stellingname van zijn fractie. Die kan immers gewoon en in eensgezindheid beslissingen nemen, net als iedere andere partij, stelt hij. Daar moeten journalisten niet anders mee omgaan dan bij andere partijen, voegt hij nog toe.

Het Kamerlid is niet alleen in zijn verwondering. Op zijn Facebook-pagina maakt zijn collega Frans Timmermans, door Heymans expliciet genoemd in zijn blog, van zijn hart geen moordkuil: hij noemt Heymans “een van de beste Haagse journalisten”, en hij is daarom des te verbaasder dat Heymans “de plank mis slaat”. Volgens Timmermans bepaalde de hele fractie eind 2010 al het gezamenlijke standpunt, op voorspraak van Timmermans zelf.

Ook PvdA’er Diederik Samsom, die door Heymans genoemd wordt als zou hij tegenover Timmermans staan, heeft op meerdere manieren te kennen gegeven volledig achter het fractiestandpunt te staan.

Het eerder genoemde PvdA-Kamerlid barstte na zijn initiële bozigheid over Heymans’ beweringen trouwens nog wel lachen uit. “Ach, wat een ironie ook eigenlijk. De Haagse journalisten zijn het kennelijk gewend geraakt dat er verdeeldheid is in de PvdA-fractie, of dat men weigert ergens een standpunt over in te nemen. Welnu, die tijden zijn voorbij. Daar kunnen ze maar beter aan wennen.”

Waarna er ook nog wat ouderwetse spin volgde die ik u toch niet wil onthouden, omdat die ook een tipje van de sluier qua strategie jegens Groenlinks oplicht. “Groenlinks staat helemaal perplex van onze snelle en stevige standpunt-inname. Dat hadden ze niet verwacht. We hebben ze hier links ingehaald. Ik wens ze veel plezier met het uitleggen van hun pro-missie standpunt aan hun achterban.”

De confetti is opgeveegd, de feestmuts verzamelt stof op de archiefkast: de wittebroodsweken voor premier Mark Rutte en zijn partij zijn voorbij. Het is weer knokken geblazen. De volgende horde wordt het verkrijgen van een meerderheid in de Senaat op 2 maart. Maar daarna komt misschien wel Rutte’s grootste uitdaging: de doorbraak van de VVD bestendigen. Het probleem is dat hij dat alleen maar kan bereiken door naar links op te schuiven.

Fier als een pauw lopen de VVD-Kamerleden door het parlement. Na de kenmerkende uitgelatenheid wennen ze aan het idee dat hun Mark in het Torentje zit. Een VVD-premier! Ze hebben er veel voor moeten opgeven tijdens de onderhandelingen met CDA en PVV, maar het is gelukt.

Natuurlijk schuurt het hier en daar. De VVD heeft wel veel moeten laten liggen. Een enkeling durft zelfs wel toe te geven dat men qua sociaal-economische hervormingen net zo goed een meerderheidsregering had kunnen hebben in de vorm van Paars-Plus. Maar ja, samenwerken met de PvdA, dat had een flink deel van de VVD-achterban nooit gepikt. Dus is het goed zo, al wordt het nog verdomd lastig om die meerderheid in de Senaat voor elkaar te boksen. Maar, en dat volgt altijd na de twijfels: wij hebben de premier. Wij zijn nu de grootste partij van het land.

Optimisten binnen de partij dromen van een nog mooiere nabije toekomst, één waarin de VVD het CDA definitief achter zich laat en de partij uitgroeit tot de nieuwe, centrum-rechtse middenpartij. De grote volkspartij die de VVD in hun ogen altijd al had moeten zijn.

Ze maken de analyse dat het CDA echt op zijn gat ligt en tot nu toe niet in staat blijkt te zijn te herstellen. Het is kort dag sinds de rampzalige verkiezingen van 9 juni, toen de christendemocraten 20 zetels verloren, maar de weggelopen kiezers vertonen nog niet bepaald de neiging om weer terug te keren op het nest. Inmiddels is duidelijk dat op 9 juni behoorlijk wat CDA-kiezers wegliepen naar de VVD, de PVV en – jawel – zelfs D66 en de PvdA.

Rechts, waar de VVD zijn natuurlijke kiezersbasis heeft, vertoont een interessante overloop-dynamiek. Er waren VVD-kiezers die juist weggingen bij de VVD en overliepen naar de in sociaal-cultureel opzicht rechtsere partij, de PVV. Rutte maakte dat verlies meer dan goed door veel CDA’ers aan zich te binden en het heeft er alle schijn van dat die kiezers hem het voordeel van de twijfel blijven gunnen. Dat schept perspectief.

Het CDA zag natuurlijk dat de kiezers overstapten naar VVD en PVV, zoals ook blijkt uit het rapport Frissen, en de partij is daarom sinds de verkiezingen met een flinke ruk naar rechts opgeschoven. In een typische CDA-reflex probeert de partij zich te kleuren aan coalitiepartners PVV en VVD, in de hoop weer een aanlokkelijk alternatief te worden voor die twee partijen. Dat lukt nog niet; het CDA blijft in alle peilingen zetels lekken. Met minder dan twee maanden te gaan tot de Provinciale Statenverkiezingen belooft dat weinig goeds voor de christendemocraten.

De VVD ziet zich dus geconfronteerd met een unieke kans om in het midden van stuivertje te wisselen met het op apengapen liggende CDA. Maar dan zal de VVD wel een aantal veren moeten laten. Om bepaalde kiezersgroepen, zeker die in het lagere inkomenssegment, aan zich te binden zal de VVD de scherpe randen van de in het programma gewenste hervormingen in de sociale zekerheid en de zorg moeten wegvijlen. Handen af van de AOW en de WW, en meer handen aan het bed, is dan het devies.

Er zijn bepaalde signalen die erop wijzen dat de VVD-top in Den Haag die kant wel uit wil. Onlangs nog zette de VVD-minister van Volksgezondheid de verdere introductie van marktwerking in de zorg stil. Dat mag in VVD-kringen gerust een kleine revolutie worden genoemd; zelfs de SP reageerde verheugd. Of het gemeend is en voor de langere termijn, of slechts een stunt om de PVV in het vaarwater te zitten zal moeten blijken. De WW laat de VVD in deze regering met rust en de AOW wordt volgens de plannen slechts verhoogd tot 66 in 2020, niet 67.

Om eindelijk de premier te kunnen leveren was de VVD bereid in te leveren. Het is niet ondenkbaar dat de partij diezelfde bereidheid aan de dag zal leggen om op centrum-rechts de grootste partij te worden.

Dan moet de partij wel iets naar links opschuiven, namelijk links van het CDA. De vraag is of het hele VVD-kader daar zomaar mee instemt, premier Rutte of niet.

(Beeld: Creative Commons)

Dus een redacteur van het NOS Radio 1 journaal vroeg aan Job Cohen of hij zou aanblijven als partijleider als de PvdA op 2 maart de Provinciale Statenverkiezingen verliest. Het was volstrekt logisch dat Cohen bevestigend antwoordde, maar omdat journalisten de geplaagde PvdA-leider eigenlijk al afgeschreven hebben werd het nieuws. Misschien kan het journaille niet wachten om conclusies te trekken.

Cohen kon, drie maanden voor de verkiezingen, natuurlijk niet anders dan bevestigen dat hij blijft, ook als de PvdA op 2 maart de PS-verkiezingen verliest. Iedere andere leider van een partij had dat gezegd. Want stel je voor dat vele duizenden mensen op je partij stemmen omdat jij de leider bent, en je zegt dat je vertrekt zodra het tegenzit. Wat voor reden geef je jouw kiezers dan nog om op je te stemmen?

Bovendien loop je het grote risico dat je met een belofte tot vertrek de Provinciale Statenverkiezingen tot een referendum over je leiderschap maakt. Dan zit je drie maanden lang vast aan een perskorps dat alleen maar wil praten over je nakende vertrek, en niet waar het jou als oppositiepoliticus om gaat: ervoor zorgen dat de regeringspartijen geen meerderheid krijgen in de Senaat. Zou Cohen’s bevestigende antwoord dus nieuws moeten zijn? Als het dan echt moet: hooguit op pagina 5 rechtsonderaan, naast de net zo obligate uitverkoopadvertentie van Ikea.

Maar omdat de PvdA sinds de verkiezingen van 9 juni in de peilingen in een langdurige dip zit en dat Cohen aangewreven wordt (niet ten onrechte overigens), heeft het journaille al een verhaallijn in het hoofd over Job Cohen, de Icarus van de Nederlandse politiek van het afgelopen jaar. De man die het aandurfde om in het diepe te stappen, maar faalde. De gevallen Zonnekoning. Drama, tragiek, zelfs iets romantisch; het verhaal schrijft zich bijna vanzelf. In de geesten van veel parlementair verslaggevers zit al een self fulfilling prophecy.

Maar wie even afstand neemt van de hijgerigheid en nuchter naar de ontwikkelingen van de afgelopen maanden kijkt, zou ook iets anders kunnen concluderen.

Neem Synovate’s Politieke Barometer. De vaststelling op basis daarvan is dat de PvdA nog steeds ver verwijderd is van de 30 zetels die het op 9 juni scoorde in de Tweede Kamer. Maar je kunt óók vaststellen dat Cohen het nog altijd beter doet dan onder Wouter Bos, tijdens diens laatste 2 jaar als partijleider. Zakte de PvdA onder Bos in de Barometer nog tot dik onder de 20 zetels, onder Cohen schommelt de partij sinds 9 juni gemiddeld rond de 24 zetels. Nog altijd een verlies ten opzichte van 9 juni, maar een verschil van zes zetels is te overkomen. De electorale basis lijkt onder Cohen meer solide dan onder Bos. Er is hoe dan ook geen sprake van een massale exodus van PvdA-stemmers.

Ook stabiliseert de partij in de Barometer-peilingen (zie grafiek onder, direct van Synovate). De afgelopen vier weken (2 peilingen) vertoont de PvdA zelfs weer een lichte stijging in de kiezersgunst, althans volgens Synovate. Behoudens echte blunders van Cohen of andere PvdA’ers, of een klucht van een campagne, is er geen reden om aan te nemen dat deze dynamiek snel weer doorbroken zal worden.

Dit komt niet doordat Cohen het opeens zoveel beter doet, maar eerder doordat kiezers misschien tot de conclusie komen dat ze toch érgens heen moeten met hun stem. En mogelijk vinden ze dat op links Groenlinks noch de SP een redelijk alternatief hebben kunnen bieden voor de PvdA. Sterker, de SP staat in de laatste Barometer op 13 zetels, twee minder dan op 9 juni. Groenlinks staat consistent op 12, evenals D66. Beide partijen breken niet door als alternatieven voor de PvdA.

Ja, de PvdA heeft onder Cohen nog veel terrein terug te winnen. De partij moet een gevecht op twee fronten voeren: één tegen de vooroordelen van journalisten die Cohen stiekem al afgeschreven hebben, en één om weer in de kiezersgunst te komen, ook bij CDA’ers die op 9 juni overstapten naar de PvdA (en die – zo hoopt Alexander Pechtold – op 2 maart naar D66 overlopen).

De stabilisatie van de PvdA in de tot nu toe betrouwbaar gebleken Politieke Barometer zou de partijtop moed moeten geven. Zet die verbetering door, dan verbetert ook de positie van Cohen in de hoofden van de pers. Dat het ‘nieuws’ over het aanblijven van Cohen nu al komt, kan tijdens de campagne ook positief uitpakken voor de PvdA: het gespreksonderwerp is binnenkort wel uitgekauwd en zal tot aan 2 maart, de dag van de Provinciale Statenverkiezingen, vermoedelijk hooguit een marginale rol spelen in de verslaggeving over de verkiezingscampagne.

Het bevestigende antwoord van Cohen op de vraag van de NOS-journalist is daarmee wellicht niet het begin van het einde van Cohen’s partijleiderschap, maar misschien eerder zoals Winston Churchill het hoopvol doch voorzichtig verwoordde na de gewonnen Slag om Engeland: “This is not the end. It is not even the beginning of the end. But it is, perhaps, the end of the beginning.”

(Beeld: Creative Commons, Synovate)

Lees ook:

Verkiezingen: opkomst, opkomst, opkomst

PvdA in diepe problemen

Op 2 maart zijn er Statenverkiezingen, die bepalend zijn voor de samenstelling van de Senaat. Die is weer cruciaal voor het goedkeuren van door het minderheidskabinet goedgekeurde wetten. Dus voor het kabinet Rutte-1 hangt heel wat van die verkiezingen af: in de Eerste Kamer moet een meerderheid komen. Voor de oppositie geldt dat zij dat juist moeten zien te voorkomen. Voor alle partijen geldt dat de hele zaak draait om de opkomst, want de Statenverkiezingen interesseren kiezers bar weinig.

VVD

En dat is meteen het grote probleem voor premier Rutte, want qua opkomst is hierdoor veel onzeker. Hij wil dat zijn VVD, coalitiepartner CDA en gedoogpartner PVV met elkaar een meerderheid behalen in de Eerste Kamer. Zo belangrijk is dat voor de stabiliteit van zijn minderheidskabinet dat Rutte in een interview in een tijdschrift de kiezer opriep om op één van de coalitiepartijen te stemmen. (De PVV wordt op dit blog gewoon als een stille coalitiepartij omschreven, zoals een stille vennoot.) Maar hij heeft een probleem: de VVD, het CDA en de PVV zijn concurrenten van elkaar. Net als op links, is op rechts het waterbed-syndroom van toepassing: als je op het midden van een waterbed met je vinger drukt, vloeit het water alle kanten uit.

De waterbedden zijn normaliter ferm van elkaar gescheiden. Het water in het linkerbed blijft op links en wordt verdeeld tussen de linkse partijen, het water in het rechter waterbed stroomt alleen naar rechtse partijen. Rutte’s opdracht is dan ook het vergroten van het waterbed op rechts. Historisch gezien heeft hij het tij mee: van 1977 tot aan 2007 (het CDA bestond al wel in de Senaat in ’77) hebben CDA en VVD altijd een meerderheid gehad in de Senaat.

Wat Rutte helpt, is dat de rechtse partijen historisch gezien dus een groter stemmenpotentieel hebben (zelfs zonder hulp van de SGP) dan de linkse partijen. Het probleem is dat uiterst onzeker is wat de PVV voor invloed zal hebben nu die partij meedoet aan de Statenverkiezingen, gezien het eerder beschreven waterbed-syndroom.

Grootste uitdaging: de opkomst vergroten, en vooral kiezers op de rechterflank mobiliseren. Tot nu toe heeft hij de wind mee in peilingen die iets zeggen over de Tweede Kamer.
Grootste probleem: de afhankelijkheid van de PVV, het verdelen van de stemmen op rechts tussen drie partijen, en in media breed uitgemeten bezuinigingen.

CDA

Rutte’s probleem is eigenlijk ook Maxime Verhagen’s probleem, zij het dat het probleem aan de kant van het CDA vele malen groter is: CDA’ers lopen weg naar de VVD (en VVD’ers lopen over naar de PVV), terwijl linkse CDA”ers verbolgen zijn over de samenwerking met de PVV. Ook voor het CDA is de kiezersopkomst de sleutel, maar daar fietst sinds de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni nog een probleem doorheen, namelijk wélke CDA-kiezer op zal komen. Want er bestaat nu even niet zoiets als ‘dé CDA-kiezer’. Die is verdeeld tussen drie groepen: linkse CDA’ers, die niets willen weten van een CDA dat deals sluit met de PVV, rechtse CDA’ers die overgelopen zijn naar de VVD, en CDA’ers die coute-que-coute trouw blijven aan de partij. De laatste groep zorgt ervoor dat het CDA in peilingen tussen tenminste 19 en 21 zetels scoort.

De recente geschiedenis wijst uit dat een relatief lage opkomst het CDA nog ten goede kwam. Dat betekent dat het CDA altijd kon rekenen op een trouwe schare kiezers, die in relatief hoge aantallen naar de stembus gingen waar kiezers van andere partijen het lieten afweten. Een belangrijke categorie vormde de oudere CDA-kiezer, loyale mensen die vonden dat stemmen een plicht is, en als ze dan in het stemhokje stonden, dan stemden ze confessioneel en dus CDA. Want dat deden hun ouders ook. Maar die tijden zijn veranderd en het is de vraag wat precies die groep kiezers op 2 maart gaat doen. Gaan ze weer overlopen naar de VVD en – in mindere mate – de PVV, of is dit nou net de groep kiezers die in de peilingen de partij nog trouw blijft?

Grootste uitdaging: de ‘harde kern’ CDA-kiezers weer naar de stembus krijgen. Juist deze groep kiezers kan bij een laag opkomstcijfer het verschil maken voor het CDA.
Grootste probleem: het CDA is verdeeld, stuurloos want nog steeds inhoudsloos, heeft last van een verliezersimago en juist oudere CDA’ers maken zich zorgen over de ouderenzorg.

PVV

En laat nou net Geert Wilders grote sier maken met de ouderenzorg. Bovendien gooit de PVV sowieso hoge ogen in de peilingen, waar de partij rond de 25 zetels schommelt, ongeveer op hetzelfde niveau als de uitslagen van de Tweede Kamerverkiezingen. Veel VVD’ers liepen naar de PVV over, maar er is een reden waarom VVD-premier Rutte desondanks tóch ook de PVV noemde in het geruchtmakende interview. Want de PVV trekt, naast VVD’ers, ook nog twee andere kiezersgroepen aan: zij die normaliter niet gaan stemmen, en gedesillusioneerde SP’ers. De PVV is dus de partij die aan de ene kant water van de VVD en het CDA naar zichzelf toedrukt, maar aan de andere kant heeft de PVV de unieke mogelijkheid om zowel kiezers weg te halen bij de SP als ‘nieuwe’ kiezers aan te trekken.

Daarmee is de PVV de stille coalitiepartij die de omvang van het waterbed op rechts kan vergroten, ten koste van de linkse oppositie, en daarmee het minderheidskabinet alsnog aan een meerderheid in de Senaat kan helpen. Zelfs zonder de mannenbroeders van de SGP.

Grootste uitdaging: gedonder rond PVV’ers voorkomen. Daarnaast voorkomen dat voor PVV-stemmers pijnlijke compromissen (integratie, veiligheid, Europa, zorg, sociale zekerheid) getekend moeten worden. Maar het allerbelangrijkste: de opkomst bevorderen onder een weerbarstig, a-politiek electoraat.
Grootste probleem: de PVV is een partij met regeringsmacht, en dat betekent dat de partij extra kritisch bekeken wordt door de media. Dat betekent dat juist ook vervelende compromissen extra onder een vergrootglas komen te liggen. Bovendien liggen de verwachtingen heel hoog.

SP

Waar de PVV een sleutelpositie heeft op rechts, heeft de SP die op links. Dat komt doordat de partij in 2007 doorbrak in de Senaat: de socialisten sprongen van 4 zetels naar 12. De partij profiteerde nog van een hoge populariteit na de gewonnen verkiezingen van 2006. Dat betekent dat Emile Roemer nogal wat te verdedigen heeft, want op 9 juni van dit jaar werd de SP tijdens de verkiezingen voor de Tweede Kamer bijna gehalveerd. Sindsdien wint de SP mondjesmaat terrein terug maar de steun is nog lang niet zodanig dat de partij de 12 zetels in de Senaat zal kunnen behouden. Zouden er vandaag verkiezingen gehouden zijn, dan was de SP waarschijnlijk teruggezakt naar rond de 8 zetels.

Roemer heeft een dubbele opdracht: hij moet kiezers weghalen bij de PvdA, dan wel voorkomen dat ze naar die partij vloeien, en hij moet kiezers zien terug te halen die naar de PVV zijn gegaan. SP’ers willen de overloop van kiezers naar de PVV nog wel eens bagatelliseren, maar er is een reden waarom Roemer in Kamerdebatten stelstelmatig de PVV aanvalt op de sociale zekerheid- en zorg-dossiers. De SP is hoe dan ook essentieel in de queeste van de oppositie om het kabinet van een meerderheid in de Senaat te weerhouden.

Grootste uitdaging: kiezers halen op zowel links als rechts.
Grootste probleem: de PVV heeft de macht, kan daadwerkelijk beslissingen forceren en is daarom aantrekkelijker voor weggelopen kiezers die zich ernstige zorgen maken over de afbraak van de verzorgingsstaat.

PvdA

Is het bevorderen van opkomst een uitdaging voor alle partijen, voor de PvdA komt er nog een uitdaging bij: een enorm gebrek aan enthousiasme onder het PvdA-electoraat. Het lukt partijleider Job Cohen maar niet de boel bij elkaar te houden. Dat komt doordat hij nog steeds zijn mojo niet heeft gevonden, en dat terwijl hij toch het enkelbijtertje zou moeten zijn die als de bijna natuurlijke opponent het leven van premier Mark Rutte zuur maakt. De strijd zou weer opgepakt moeten worden waar die op 9 juni staakte, namelijk Job Cohen als het centrumlinkse alternatief voor een rechts kabinet onder Mark Rutte. Toen Cohen een campaigner met gebreken bleek te zijn, gooide de PvdA het over een (ietwat wanhopige) andere boeg. De boodschap werd dat alleen een grote PvdA een rechts kabinet met Geert Wilders erin zou kunnen voorkomen.

Mark Rutte wist de slagkracht van die strategie enigszins te ontkrachten door de weigering zich expliciet uit te spreken voor een coalitie met Wilders. Maar Rutte kan nu niet anders meer dan zijn huidige coalitie met de PVV verdedigen. Dat geeft de PvdA de kans om van de Statenverkiezingen een laatste poging te maken om dit kabinet alsnog de nek om te draaien. Dat is de enige boodschap die de PvdA veilig uit kan dragen; inhoudelijk is de PvdA te zeer verdeeld, en de vlam van Cohen op dit moment goeddeels uitgedoofd.

Grootste uitdaging: kiezers op links (en ook progressieve CDA’ers) overtuigen dat een stem op de PvdA tijdens de Statenverkiezingen een bom legt onder het minderheidskabinet.
Grootste probleem: Job Cohen en onduidelijkheid over de koers van de PvdA.

Groenlinks

Net op het schild gehesen, en Sap moet meteen aan de bak voor de Statenverkiezingen. Voor Groenlinks hangt veel van deze verkiezingen af, want de partij hoopt dat het minderheidskabinet snel zal vallen als rechts geen meerderheid kan halen in de Senaat. Groenlinks snakt naar regeringsdeelname als middel om door te breken in het politieke landschap, zoals dat de collega’s van Bundnis/die Grünen in Duitsland lukte. Valt het kabinet, dan wordt de kans op regeringsdeelname heel groot. Maar Jolande Sap heeft wel een paar draken die ze moet slechten na het zo abrupte vertrek van de populaire Femke Halsema. Zij wist veel kiezers aan zich te binden, kiezers van wie niet zeker is of zij ook op een Groenlinks zónder Halsema zullen stemmen.

Daar komt bij dat Sap een relatieve onbekende is. Aangezien de politiek leider van een partij in de Tweede Kamer toch het gezicht is van de hele partij, en dus ook voor de Eerste Kamer, zal Sap zich in korte tijd omhoog moeten vechten om op gelijke voet te komen met concurrenten Job Cohen en Alexander Pechtold van D66. Groenlinks, de PvdA en D66 kennen een relatief hoog verloop van (vooral jonge) kiezers onder elkaar.

Grootste uitdaging: de kiezersschare die Halsema trok bij de partij houden, en tegelijkertijd nieuwe kiezers van de PvdA en D66 blijven trekken.
Grootste probleem: wie is Jolande Sap, en: is het ‘merk’ Groenlinks sterk genoeg om veel stemmen te trekken bij Statenverkiezingen, tijdens welke traditioneel de grote partijen bovengemiddeld profiteren van een lage opkomst?

D66

Alexander Pechtold hinkt op twee gedachten, te weten een sociaal-economisch rechts programma en een sociaal-cultureel linksig gedachtengoed. Dat kan een kracht zijn maar ook een zwakte, zoals de pieken en dalen van D66 sinds de oprichting van de partij uitwijzen. Aan die dynamiek is ook onder Pechtold weinig veranderd, zij het dat hij D66 in ieder geval weer uit de diepe put (3 zetels in de Tweede Kamer) wist te trekken. Enige tijd flirtte D66 met het idee om samen te werken met Groenlinks. Pechtold en Halsema waren goede vrienden en dat werkte toch ook door in hoe de partijen tegen elkaar aankeken. Maar met de volksverhuizing op de rechterflank, waar de VVD en het CDA stevig naar rechts zijn opgeschoven, ontstaat in het midden ruimte voor D66, zo calculeert de top van de partij.

En dus schuift D66 dezer dagen ook op naar rechts. Proefballonnetjes over linkse samenwerking worden tegenwoordig proactief neergeschoten om te voorkomen dat D66 links gekleurd wordt. Dat zou immers linkse VVD’ers ervan kunnen weerhouden om de overstap te maken naar D66. Voor Pechtold en de zijnen zijn de Statenverkiezingen de eerste graadmeter die uit moeten wijzen of hun ‘strategie van het radicale midden’ vruchten afwerpt, oftewel: of er inderdaad een brug geslagen is tussen D66 en linkse VVD’ers.

Grootste uitdaging: het oude verhaal. Kiezers van zowel links als rechts aantrekken met een centristisch verhaal, waarbij de partij zich wel op sociaal-cultureel vlak afzet tegen de samenwerking met de PVV door de VVD en het CDA.
Grootste probleem: op een moment van grote polarisatie een centristisch en constructief verhaal willen houden, en je tegelijkertijd afzetten tegen het rechtse kabinet.

[poll id="10"]

(Beeld: Creative Commons)