Geert Wilders heeft als gedoogsteun-verlener in de Tweede Kamer de touwtjes in handen als het tot een minderheidskabinet komt. Dat maakt hem politiek sterk en dat is een leuk schouwspel voor de watchers van de vierkante kilometer in Den Haag. Maar eigenlijk staat Wilders helemaal niet zo sterk. De PVV is wel degelijk electoraal kwetsbaar want een herhaling van 2002-2006 ligt op de loer.

In die jaren waren Balkenende-I en -II aan de macht, de hervormingskabinetten van CDA/VVD/LPF en CDA/VVD/D66, maar inhoudelijk toch vooral van VVD-signatuur, met het gematigde CDA van Jan Peter Balkenende als vijgenblad.

In 2002 stemden vele ontevreden kiezers op de LPF om sociaal-culturele redenen: de integratie- en immigratieproblematiek, veiligheid, de angst voor de islam, en boosheid omdat de kiezers vonden dat er niet naar hen geluisterd werd.

Maar veel van die kiezers stemden niet voor harde bezuinigingen op sociale voorzieningen, zoals prepensioen en VUT, de zorgverzekering en de sociale zekerheid (WAO). Diepgaand onderzoek door het Nederlands Kiezers Onderzoek (NKO), zoals verwoord in het overzichtelijke boekje ‘Alles Blijft Anders’, laat dat duidelijk zien.

Dus toen Balkenende-I de tanden zette in juist déze onderwerpen, volgde bij de verkiezingen van 2003 een ommezwaai richting PvdA. Toch trad Balkenende-II aan, met in feite dezelfde sociaal-economische hervormingsagenda als Balkenende-I. De ontevredenheid nam alleen maar toe en culmineerde in een klinkende verkiezingsoverwinning voor de linkse oppositie bij de verkiezingen van 2006. D66 en de VVD verloren fors.

Zo’n kiezersexodus staat Wilders nu ook te wachten. Hoewel hij denkt schone handen te kunnen blijven houden omdat zijn partij slechts gedoogsteun verleent aan het minderheidskabinet van VVD en CDA, zal Wilders toch verantwoordelijk gehouden worden voor de steun die hij verleent aan de stevige bezuinigingen en hervormingen die met name de VVD voorstaat.

Zie daarvoor de resultaten uit dit onderzoek onder PVV-stemmers. Hoewel natuurlijk niet zo representatief als een NKO-onderzoek, laten de resultaten duidelijk zien dat Wilders-stemmers faliekant tegen het verhogen van het eigen risico in de zorg zijn. Ook mag het basispakket niet worden beperkt en mag het huisartsenbezoek ook niet onder het eigen risico komen te vallen. Daarnaast trok Wilders veel kiezers die hoopten dat hij de verhoging van de AOW-leeftijd zou tegenhouden. Dit ‘breekpunt’ leverde de PVV-voorman echter een dag na de verkiezingen alweer in.

De schrijver van het gelinkte artikel spreekt de verwachting uit dat PVV-kiezers al deze zaken tóch zullen accepteren, mits Wilders op sociaal-culturele onderwerpen (veiligheid, integratie, ontwikkelingssamenwerking) zijn zin krijgt. Dat de PVV door blijft stijgen in de peilingen, ondanks het feit dat Wilders zijn AOW-standpunt afzwakte, zou een indicatie zijn.

De schrijver is iets te optimistisch. Kiezers redeneren doorgaans vanuit de bestaande, relatief veilige situatie, lang voor de gevolgen van die bezuinigingen merkbaar worden. Daarnaast is de toegenomen steun voor Wilders in de peilingen vermoedelijk toch een ‘de wens is de vader van de gedachte’-uiting: men spreekt de hoop uit dat Wilders zijn sociaal-culturele hervormingen binnen haalt.

Zodra de PVV-stemmer straks in de gaten krijgt dat de portemonnee leger wordt omdat het eigen risico tóch omhoog gaat, het huisartsenbezoek tóch meegerekend wordt bij het eigen risico en het basispakket tóch beperkt wordt, ontstaat er voor die kiezer een nieuwe werkelijkheid. Het zogenaamde ‘dit hadden we niet afgesproken!’-moment breekt aan: de realisatie dat het leven opeens stukken duurder geworden is, ondanks Wilders’ beloften.

Als zij daarnaast ook vinden dat Wilders op één van zijn belangrijkste punten heeft moeten inleveren, zullen PVV-kiezers wel degelijk afhaken. Eén zo’n punt is ontwikkelingssamenwerking. Zoals uit het onderzoekje onder PVV-stemmers blijkt, moet er wat hen betreft fors gekort worden op het OS-budget. Wie op internet de fora en reactievelden waar PVV-supporters plegen te komen afstruint, kan lezen dat er nu al onvrede is over wat er uitgelekt is over de – relatief summiere – geplande ombuigingen op dat vlak. Het budget gaat van 0,8% van het BNP naar 0,7%. Dat gaat sommige PVV-fans lang niet ver genoeg, getuige het gemopper in de reactiepanelen van online media (AD.nl, Telegraaf.nl, Geenstijl.nl, Elsevier.nl).

Is dat representatief? Ongetwijfeld niet. Maar die paar dozijn mondige PVV-angehauchten geven wel een voorproefje van wat Wilders te wachten kan staan zodra hij open en bloot de stemmen voor de stevige bezuinigingen moet leveren.

Het CDA zal er veel aan doen om Wilders toch vuile handen te bezorgen, terwijl de linkse oppositie de deceptie met veel zout in zal wrijven. Het is dus allerminst zeker dat Wilders alleen maar garen zal spinnen bij de minderheidskabinet-constructie.

Met enige bewondering kijkt Mark Rutte naar wat er aan de andere kant van het Kanaal gebeurt. In Groot-Brittannië snijdt de Conservatief-Liberale regering op radicale wijze in de overheidsuitgaven. Dat wil Rutte hier ook wel. De VVD stelde in het verkiezingsprogramma voor de komende regeerperiode 20 miljard euro te willen bezuinigen. Dat gaat niet helemaal lukken: de VVD, het CDA en de PVV kwamen in hun intentieverklaring 18 miljard euro overeen.

De grootste bezuinigingen op overheidsuitgaven zullen vermoedelijk vallen in de sfeer van de sociale zekerheid en de zorg. Zo wordt het eigen risico verhoogd en gaan er – als het aan de VVD ligt – veel zaken uit het basiszorgpakket. Uitkeringen worden verlaagd dan wel bevroren, inkomensvoordelige regelingen (vanuit de overheid) op de helling.

Dit alles zal zorgen voor een verplaatsing van de lastendruk vanuit de overheid naar de individuele burger. Dat betekent uiteindelijk dat de burger minder geld in de knip zal hebben. Dat komt niet goed uit voor de fragiele economie.

Rutte zou een stuk voorzichtiger te werk zijn gegaan als Nederland alleen van consumentenuitgaven had geleefd. Maar gelukkig is daar de exportmachine van Duitsland, die een niet te stillen honger naar grondstoffen, hoogwaardige productiemachines en halffabrikaten heeft. De uitvoer naar de oosterburen is goed voor meer dan een kwart van de totale Nederlandse export.

De Duitse export trok de afgelopen twee kwartalen verder aan, met name dankzij hoge vraag naar luxeproducten uit Azië, waar steeds meer mensen meer geld overhouden. Duitse bedrijven moesten voorraden aanvullen, eerder in de mottenballen gelegde fabriekshallen werden weer geopend, nieuwe en vervangende machines waren nodig.

De schatkist profiteert van de exporten uit belastingen, im- en exporttarieven en BTW. De bedrijven die naar Duitsland exporteren houden personeel in dienst, of nemen juist mensen aan vanwege de toegenomen vraag. Allemaal positieve ontwikkelingen die Rutte goed kan gebruiken om een dip in de koopkracht van Nederlanders als gevolg van zijn maatregelen op te vangen.

Maar het zijn ook gevaarlijke ontwikkelingen, omdat ze oncontroleerbaar, niet in de hand te houden zijn. De wereld gaat, dankzij de hervonden bezuinigingslust van overheden, een nieuwe economische dip tegemoet. Die wordt zeer waarschijnlijk bij lange na niet zo ernstig als de korte maar heftige recessie van 2008 en 2009, maar toch: er zullen meer bedrijven zijn, ook in Azië, die de hand op de knip gaan houden omdat er minder vraag zal zijn naar hun producten.

Dat gaat Duitsland merken, en dus Nederland ook. De vraag is alleen in welke mate. Vermoedelijk zal het in de aanloop naar het vierde kwartaal nog wel meevallen, maar daarna, in 2011, kunnen er magere tijden verwacht worden.

Het is te hopen dat Mark Rutte en Maxime Verhagen daar rekening mee houden in hun bezuinigingsoverwegingen.

Nu de vorming van een rechts minderheidskabinet meer dan waarschijnlijk lijkt, is ‘op links’ de vraag wie de leider van de oppositie wordt. Volgens kiezers ondervraagd door Maurice de Hond zal die strijd gaan tussen Emile Roemer van de SP en Alexander Pechtold van D66. De laatste is onwaarschijnlijk omdat verwacht wordt dat de linkse oppositie vooral stemmen zal winnen vanwege de zware sociaal-economische hervormingen die Rutte-I wil doorvoeren — hervormingen die D66 niet bepaald afwijst. Maar één ding is duidelijk: Job Cohen komt niet direct in mensen op als het gaat om wie de leider van de oppositie dient te worden. In plaats van Pechtold maakt, naast Roemer, Femke Halsema een goede kans.

Het zit er niet in bij Job Cohen, de zucht naar politieke strijd. Het felle debat vindt hij niet leuk, “vliegen afvangen”  noemt hij het. De campagne van de PvdA pakte daar op een gegeven moment zelfs mee uit tijdens de verkiezingsstrijd: men probeerde van Cohen’s onwil een kracht te maken, niet een zwakte.

Want vliegen afvangen, op de persoon spelen, flauwe steken onder water plaatsen, af en toe grote woorden gebruiken, theater, drama, van muggen olifanten maken, debatteren met de waan van de dag, geleefd worden door krantenkoppen – dat is soms wat nodig is om jezelf in de kijker te spelen bij de veeleisende media.

De leider van de oppositie, doorgaans de politiek leider van de grootste oppositiepartij, heeft daarbij het geluk dat hij of zij de eerste is die door het journaille benaderd wordt om te reageren op dit of dat plan van de regering. Dat betekent veel zendtijd, inkt en discussie op internet, handig voor de aandacht en het verspreiden van het eigen geluid. Wouter Bos wist dat uitstekend uit te buiten tijdens de oppositiejaren tegen de kabinetten Balkenende. Alexander Pechtold wist zich een tijd lang in de kijker te spelen door zijn kruistocht tegen Geert Wilders, die overigens toch wel de sluwe meester van het politieke theater genoemd mag worden, het soort theater dat Cohen zegt te verafschuwen.

Maar de vraag is of het Cohen zal lukken om die leiderschapsrol over te nemen.

Als persoon lijkt die rol hem niet erg op het lijf geschreven. Cohen is, mede dankzij zijn vorming als bestuurder (rector, staatssecretaris, burgemeester) meer een staatsman-figuur, een leider van instituten. De PvdA-campagne zette Cohen dan ook terecht neer als een staatsman, een premierskandidaat van de bovenste plank die de uitgebluste ster van Jan Peter Balkenende moest doen verbleken.

Maar toen eenmaal bleek dat de strijd beslist zou worden in de debatten, bestonden die vooral uit vliegen afvangen. Daar was Cohen niet erg bedreven in. Het lukte hem niet om boven de partijen uit te stijgen, zoals het Wim Kok en Els Borst in 1998 zo duidelijk wel lukte. En dat werd juist wel van Cohen verwacht. Langzaam verdwenen Cohen’s leiderschapskwaliteiten als motief om PvdA te stemmen naar de achtergrond. Uiteindelijk bracht de PvdA als motief de strategische stem: ‘stem Cohen om Wilders uit het torentje te houden’. Dat is ten dele gelukt: Wilders  zit inderdaad niet in het Torentje. Maar hij heeft straks wel de nieuwe bewoner aan een touwtje.

Nu dan rest de PvdA weinig anders dan te proberen de leider van de oppositie te worden. Maar dan moet Cohen in staat zijn om van zijn rol als ‘premier in afwachting’ af te stappen en in de huid van een politieke straatvechter te kruipen. Cohen moet gaan doen wat hij eigenlijk politiek met een kleine ‘p’ vindt. Een onwaarachtige rol dus en kiezers zijn niet dom: als iemand niet lekker in zijn vel zit vanwege de ongemakkelijkheid van de rol die hij speelt, als een politicus niet voor de volle 100 procent gaat voor zijn woorden, dan prikken kiezers daar zó doorheen.

Cohen kan proberen het te ontkennen, feit is dat de verwachting was dat hij de nieuwe premier zou zijn. In die zin heeft hij kiezers al teleur gesteld. Nu moet hij een waar huzarenstukje uithalen om zichzelf te vormen naar iemand die hij niet is, die hij niet kan zijn. Voeg daarbij de duiventil die PvdA-fractie dankzij al die ex-bewindslieden zal blijken te zijn als de Statenverkiezingen in maart 2011 zijn geweest, met alle media-aandacht voor ‘gerommel binnen de PvdA’ van dien, en de PvdA moet vrezen dat een handige Emile Roemer en een slimme Femke Halsema serieus zetels gaan afsnoepen.

Want zij zijn nu eenmaal ervaren oppositievoerders die geleerd hebben om op overtuigende wijze soms hun handen vuil te maken. Cohen heeft nog een lange, pijnlijke weg te gaan.

Gesteld dat hij en/of de PvdA daar de wil en het geduld voor hebben, natuurlijk.

If the current talks succeed there will be harder laws, tougher sentencing, more powers given to the police. Then the Moroccans will riot and there will be blood on the streets. Thereafter it may escalate, with even harsher laws and further retaliation. Things will probably get worse before they get better but we will rid ourselves of the recidivists and I truly hope other European democracies take inspiration and follow suit.

Not all Muslims are bad of course, it’s just the subset that commit violence, intimidate and preach jihad but they behave so badly we must take draconian measures to preserve order in and the continuity of our societies.” 

Uit de reactiepanelen van een artikel over het komende minderheidskabinet met steun van Geert Wilders, in The Economist.

Als je na 9 juni Den Haag naderde, kon je van ver de CDA’ers alweer zien cirkelen boven het stadscentrum. Het was al lang duidelijk dat Maxime Verhagen zijn partij weer in een regering onder wilde brengen. Daarbij maakte het hem niet uit of hij de ziel van zijn partij verkocht of niet in ruil voor macht, want die ziel was de partij toch al kwijt.

Verhagen weet dondersgoed dat het CDA op sterven na dood is. De partij heeft geen boodschap, is inhoudsloos, mist visie, weet niet waar het met het land naartoe moet. Het is een rottende zombie die al sinds de oprichting van kabinet naar kabinet zwalkt, op zoek naar bloed van coalitiepartners om de brandende honger te stillen en het lichaam op de been te houden.

Eventjes ging dat goed. Jan Peter Balkenende hield het kadaver enkele kabinetten lang kundig aan de wandel. Zetelwinsten wisten de afwezigheid van vitale organen te verbloemen. Maar uiteindelijk was het poltergeist Geert Wilders die de levende dode een zetje gaf en deed omvallen.

Eindelijk was het failliet van het zielloze CDA voor iedereen te zien. Kreperend lag het op de grond, huiverend bij de gedachte dat het ditmaal verstoken zou blijven van de voedende macht.

Er moest een noodgreep verzonnen worden. Verhagen kreeg het leiderschap over het CDA. Bij het overhandigen van de voorzittershamer fluisterde iemand ‘red ons’  in zijn oor.

Maxime Verhagen, de veteraan van 1994-2002, toen het CDA gelijk Mozes door de woestijn trok. Voor het eerst stond het CDA buiten de macht en Tweede Kamerlid Verhagen maakte van dichtbij mee waar dat toe leidde. Factievorming, de linkervleugel tegen de rechter, machtsstrijd, het aan- en snel weer aftreden van leiders, vendetta’s, nachtelijke dolken die in ruggen gestoken werden, en de één na de andere verkiezingsnederlaag. Allemaal zaken die spelen bij partijen die Geen Idee hebben en teren op personen.

“Dat nooit weer”, moet Verhagen tegen zichzelf gezegd hebben na die periode.

Tot 2009 wist het CDA de waarheid te verhullen, maar al ver vóór de laatste verkiezingen was Wilders begonnen met het uitkleden van de keizer. Met zijn onverbloemde cliëntelistische boodschap wist Wilders het verstand van veel onzekere CDA-kiezers voor zich te winnen. Zorgvuldig calibreerde Wilders zijn verhaal om zowel de conservatief-rechtse (sociaal-cultureel rechtse boodschappen) als sociaal-christelijke (linkse boodschappen als ouderenzorg) kiezers in van oudsher rotsvaste CDA-gebieden voor zich te winnen. Het terugtreden van Limburgse stemmenkanonnen als Camiel Eurlings en de keuze voor lijstrekkerzombie Jan Peter Balkenende deden de rest.

De PvdA was na de voor het CDA desastreus verlopen verkiezingen niet genegen om de kermende ondode weer op de been te helpen door het in een brede coalitie te zetten. Het door de PvdA zo graag gewilde PaarsPlus was voor het CDA de definitieve doodsteek geweest; een herhaling van 1994-2002, met daarbij een Wilders die zich expliciet richt op de oude CDA-territoria, was een enkeltje crematorium geworden.

De oorzaak van de malaise zit diep en gaat terug tot de oprichting van de partij. Het CDA is een allegaartje van diverse politieke partijen. Concurrenten. Het is een gelegenheidscoalitie die de moeilijke vragen al bij oprichting ontweek, bang om in een mijnenveld te verzeilen waarbij de eerste explosie de partij aan stukken zou rijten. Zwijgend accepteerden de facties de wapenstilstand onder de belofte van machtsbehoud.

De leden hebben niet door dat de houdbaarheidsdatum van die coalitie al lang verstreken is. Wat de CDA-leden ook niet door lijken te hebben is dat Verhagen nu het finale doodvonnis tekent voor de partij. Hij redt niet, maar leidt de partij juist de afgrond in.

De afspraak is dat de PVV niet in de regering komt, en gewoon mag blijven roepen wat het vindt. Wilders verheugt zich er nu al op dat hij de islam kan blijven verketteren als een verwerpelijke politieke ideologie die bestreden moet worden, waar het CDA de islam als een religie beschouwt die valt onder de grondwettelijke vrijheden én bescherming. Op deze wijze kan Wilders tijdens de komende regeerperiode blijven appeleren aan de CDA-stemmers die hij met juist die retoriek aan zich wist te binden.

Verhagen en zijn partij schieten dus niets op met deze gedoogcoalitie, tenzij ze kunnen afdwingen dat Wilders een toontje lager gaat zingen – maar dat weigert Wilders, en daarmee heeft hij het wanhopige CDA tuk. Want geen gedoogsteun? Dan ook geen regering, en zombie CDA móet regeren.

En juist in het komende kabinet, dat onder leiding van houwdegen Mark Rutte hoogstwaarschijnlijk electoraal zeer impopulaire hervormingen en bezuinigingen wil doorvoeren, heeft het CDA een coalitiepartner nodig die het in de beeldvorming de schuld van al dat kwaad op de schouders kan schuiven. Het CDA kan nu niet teren op het leegzuigen van de partner en daarna het dumpen van het lijk.

Met deelname aan dit kabinet neemt het CDA puur uit partijbelang een risicovolle gok. Verhagen omarmt nemesis Wilders in een omhelzing des doods, misschien met als achterliggende gedachte: als ik val, dan jij ook. Maar daar zit hem de crux: Wilders danst niet mee, hij hoeft die verantwoordelijkheid in de Tweede Kamer niet te dragen. Als het CDA valt, dan treedt het in eenzaamheid de leeuwen tegemoet.

Voor het CDA, tot nu toe erg bedreven in machtsspelletjes, is nog maar één redding mogelijk: in plaats van dat de PVV de regeersteun biedt, doet het CDA dit. De VVD en de PVV onderhandelen en gaan ook samen in een kabinet, terwijl het CDA vanuit de Kamer steun geeft. Dan draait het de rollen in alle opzichten om, in eigen voordeel, terwijl de VVD vuile handen moet maken.

Het probleem is natuurlijk dat Wilders en Rutte zo’n voorstel subiet afwijzen. Rutte is er veel aan gelegen om zijn hervormingsagenda op te leggen aan Nederland, maar zó gek is hij ook weer niet. Dan komt er geen regering, en staat het CDA een rol in de oppositie te wachten, waar het roemloos ten onder gaat tegen de handige retoriek van buurman Wilders.

Om deze reden klopt het verhaal niet dat Verhagen de kingmaker is in deze coalitie. Op het moment dat Verhagen het CDA committeerde aan de op handen zijnde minderheidscoalitie, legde hij het lot van het CDA in handen van de PVV.

Het door Verhagen gekozen, tot mislukken gedoemde middel is erger dan de kwaal. Je kunt je afvragen of de CDA-leden dat in de gaten hebben in de aanloop naar hun partijcongres.

Aan hen de beslissing of die bijeenkomst een uitvaart wordt, of een nieuwe start die wordt ingeluid door enkele vragen hardop te stellen, en daar de komende paar jaar antwoorden op te zoeken.

Na weken van dralen en coalities afstrepen heeft Rutte eindelijk zijn kaarten laten zien. Hij wil koste wat kost het minderheidskabinet realiseren. Mensen onderschatten hoezeer het overgrote deel van de VVD deze historische kans wil aangrijpen om te hervormen zonder dat er een irritante linkse handrem op zit, zoals sinds de Tweede Wereldoorlog het geval is. En dat onder een VVD-premier. Waarlijk een natte droom voor iedere hervormingsgezinde VVD’er. En in de ogen van zo’n VVD’er valt er veel werk te verzetten.

Daarom schuift Mark Rutte alle kritiek op zijn samenwerking met de PVV van Geert Wilders terzijde en weerstaat hij de druk om toch weer te gaan onderhandelen met andere partijen.  Zelfs de wetenschap dat Wilders de gedoogcoalitie direct na ondertekening van de afspraken gaat domineren, lijkt hem niet te interesseren. Dat neemt hij voor lief, zo lang Wilders maar de bezuinigingen en hervormingen ondersteunt met zijn 24 zetels.

De grote kans op instabiliteit in de coalitie stoort Rutte ook niet. Een PVV die meer af wil dwingen dan is afgesproken, een CDA dat zich electoraal bedreigd voelt, een koningin die het ook niet zo bevalt, het deert de VVD-voorman niet. De angst leidt alleen maar af van de doelen die de hervormingstaliban van Rutte zich gesteld heeft.

Rutte heeft een koers uitgezet, met een helder doel aan de horizon dat hij wil bereiken. Rustiger varen en weer om zich heen kijken zal hij pas doen als het doel bereikt is.

Door de stilte die Mark Rutte, Maxime Verhagen en Geert Wilders in acht nemen is het koffiedik in Den Haag uit de kast gehaald. Wat voor kabinet kunnen we verwachten?, is de grote vraag. Komt er een volledig kabinet, met alle drie de partijen, of een minderheidskabinet, met gedoogsteun van de PVV of het CDA? Leuke vragen voor aan de borreltafel, maar vrij irrelevant. Vele malen interessanter is wat er in het regeerakkoord komt te staan. Ik voorspel dat het vrij herkenbaar zal zijn, want Rutte zal grotendeels verder willen gaan waar hervormingskabinet Balkenende-II (CDA/VVD/D66) ophield.

De VVD  staat te popelen om in zee te gaan met het CDA en de PVV. Eindelijk kunnen de dames en heren realiseren wat zij al zo lang ambiëren: het creëren van het eerste, echt rechtse kabinet sinds de Tweede Wereldoorlog.  Ten langen leste kan de VVD linkse lovebabies de nek omdraaien.

Rutte-I zal vooral rijk zijn aan sociaal-economische plannen, veel minder aan sociaal-culturele. Er zal in zijn algemeenheid een verschuiving plaatsvinden van financiering door collectieve omslagsystemen en solidariteit naar bekostiging door de individuele burger zelf.

Het ontslagrecht wordt geflexibiliseerd, de verhoging van de AOW-leeftijd gaat door, de WW verkort, uitkeringen verlaagd, lonen gematigd dan wel bevroren, de huurmarkt geliberaliseerd – lees: de oude plannen van Sybilla Dekker afgestoft – de zorgsector hervormd en het zorgpakket uitgekleed (eigen risico verhoogd, de zorg- en huurtoeslag bevroren).

De studiefinanciering gaat op de schop (ook al was het CDA daar in de campagne nog zo fel tegen) en de hypotheekrenteaftrek blijft gehandhaafd, terwijl het systeem van ontwikkelingshulp wordt versoberd.

De PVV krijgt zijn zin qua ‘linkse hobbies’: subsidies worden verlaagd of afgeschaft. Plannen als de kilometerheffing gaan niet helemaal de prullenbak in maar zullen ‘onderzocht’ blijven worden om het CDA te paaien. In de praktijk betekent het waarschijnlijk dat het plan de ijskast in gaat.

De vennootschapsbelasting wordt verlaagd, zij het niet veel om de buurlanden niet te schofferen (een al te grote verlaging zou een ‘belastingenrace naar de bodem’ uitlokken) en de regeldruk voor ondernemers verminderd.

Ook worden ministeries hoogstwaarschijnlijk samengevoegd en zullen gemeenten meer zaken zelf moeten gaan bekostigen, net als onder Balkenende-I en -II. Daar komt dan wel bij dat de onroerendzaakbelasting (OZB) gemaximeerd wordt, als het aan de VVD ligt, opdat gemeenten de rekening van de hogere kosten niet via die route  neerleggen bij de burger.

Dat kan die burger dan waarschijnlijk financieel sowieso niet aan, want de kosten van levensonderhoud zullen immers al flink gestegen zijn terwijl er een pas op de plaats gemaakt wordt qua loonontwikkeling.

Vermoedelijk zal Rutte-I al deze plannen niet meteen al willen doorvoeren. De combinatie VVD/PVV/CDA ontbeert immers een meerderheid in de Senaat en Rutte, Verhagen en Wilders zullen de kiezer niet al teveel schrik aan willen jagen zolang er nog verkiezingen voor de Eerste Kamer op stapel staan.

Geert Wilders krijgt als huiswerkopdracht mee dat hij de Provinciale Statenverkiezingen van 2011 met een flinke marge moet winnen teneinde de regering ook in de Eerste Kamer aan een meerderheid te helpen, waarna de hervormingsplannen van Rutte-I elkaar in sneltreinvaart zullen opvolgen.

Naschrift: sommigen beweren dat Balkenende-I (CDA/VVD/LPF) het eerste echte rechtse kabinet van Nederland was. Dat is niet zo: middenpartij CDA was leidend. Rutte-I wordt het eerste echte rechtse kabinet onder leiding van de VVD.

Ja, op deze blog verschijnen vooral veel stukken over politiek en economie. Maar er mag ook wel eens iets persoonlijks op, zoals enkele foto’s van een hoogtepunt uit mijn huwelijksreis: een ballonvaart boven Toscane. Veel plezier.

Het opblazen van de ballon, om 06:00 uur ‘s ochtends en daarom met wat slecht licht – de zon kwam net op. De reden waarom je zo vroeg moet gaan ballonvaren in een warm gebied als Toscane is thermiek, wind en wolkenvorming. Dat ontstaat allemaal later op de ochtend. En aangezien je als ballonvaarder volledig afhankelijk bent van de elementen, wil je de invloed daarvan zo klein mogelijk maken. En dus is het vroeg opstaan.

Vlak na het opstijgen. De zon verschijnt en Toscane kleurt felgroen en mooi goud.

Zoals gezegd, goud. In dit geval door de tarwevelden die Toscane rijk is. Het golvende landschap wordt veroorzaakt door de ondergrond van lava die kon ontstaan dankzij een al 70.000 jaar in retraite zijnde vulkaan, de Monte Amiata, die zo’n beetje heel Toscane vorm heeft gegeven.

Gewoon indrukwekkend. In totale stilte, met bijna geen wind.

Toscane is heet en droog. Inwoners hebben maar weinig manieren om water vast te houden. Gelukkig helpt de vulkanische grond daarbij alsmede de kleine meertjes die nauwlettend in de gaten gehouden worden om te voorkomen dat het water verdampt.

Tarwe, tarwe en nog eens tarwe. Weinig grasgronden eigenlijk en dat is best vreemd, want Toscane staat onder andere bekend om zijn Pecorino schapenkaas. Maar nu het grote mysterie: als er in Toscane zoveel Pecorino gemaakt wordt, waar zijn dan de schapen die de melk leveren? Wij hebben in die twee weken nauwelijks schapen gezien. Inwoners die we het vroegen deden er veelal het zwijgen toe of haalden hun schouders op. Enkele expats vertelden verhalen over geheimzinnige, nachtelijke leveranties van melk door vrachtwagens met soms Spaanse nummerborden.

Net geland en dan nog even zwaaien. De boer bij wie we in zijn net gemaaide tarweveld landden, vond het niet erg toen hij een fles wijn en een uitnodiging voor een gratis ballonvaart kreeg.

Zelf ook zin gekregen in een ballonvaart boven Toscane? Check hier.

Companies are usually thought of as huge buildings with mirror-like windows through which we cannot see from the outside, or as lifeless logos. As a result, we tend to forget that businesses are run by calculating humans.

These days consumer spending is down. So is investment spending – or spending in general, for that matter – by companies. “Wait a minute!”, you say, “consumer spending is up! Look at this, for instance!” Ah, but look at where we came from. And the news coming out more recently is more bleak – that is to say, during the months of the second quarter, when the world economy was rocked by a confidence crisis due to fiscal, liquidity and solvency crises originating in Europe, and then spreading to all deficit nations.

In the first quarter of this year companies spent money on equipment and software. That’s Microsoft’s Windows7 kicking in. Yes, a lot more happened but I’m positive this had a major impact. After the replenishment of stocks in the third and fourth quarter of 2009, which saw a bump in spending, came the replacement of equipment, such as electronic equipment on the work floor: computers. Windows Vista was a disaster, companies had put off replacing the Windows XP desktops and laptops for years. But Windows7 seems a stable product, and companies finally had some money to spend after their deep and harsh spending cuts performed during the panic of the first half of 2009. And XP had really become obsolete as an operating system, especially after Microsoft essentially killed its support for it. After replenishment came replacement.

But were the companies also expanding, investing? Were they hiring new staff, setting up new operations? All evidence points to a ‘No’. Unemployment benefits requests did not come down by meaningful numbers (cleaned for US Census-effects). Capital spending levels are nowhere near those of 2007 and early 2008.

Companies cut spending in 2008 and 2009. As a result, profits went up. That money wasn’t spent. If anything, money was hoarded to finance the next round of spending cuts and reorganisations. And the companies are still raking in money, keeping costs low, not investing. So what’s going on? Are the companies really bringing that money to the bank, storing it on savings accounts? Well, why should they? Interest rates are very low, saving money isn’t very inviting. So where is the money going?

Most likely, it’s being used like it always was before the Great Credit Fest, which ran from the late 1990s all the way upto the credit crisis: to pay for everyday expenditure that keeps companies running.

Again, interest rates are low. While that may make saving money unattractive, it should make borrowing money more easy. But it hasn’t. Banks are more reluctant to borrow money to both consumers and companies. That is to say, the credit business has returned to more normal conditions. Banks take more time to consider credit requests, they demand more information and they’ve become a lot more critical of proposed business plans and models presented to them – just like they’re more critical of consumers who want to buy a house.

During the late 1990s companies were pressed to deliver more dividend to their shareholders. Interest rates were kept low, and it became attractive to finance running operations with credit from banks. The ‘money mix’ – the mix of money flows from their various origins – changed: the percentage of borrowed money rose relative to the company’s own cash. Injecting cheap liquidity from outside freed up money which was used to invest or paid out as dividend. Next came expansion, for which borrowed money was also used.

All that has changed. Companies aren’t hoarding cash only because  of some fear about the future, but because the money mix within the companies has returned to normal, pre-1990s levels. The humans running the companies are once again learning how to run things with clean cash on hand, not with credit. They have to. If a company’s running operations used to be financed by rolling over loans for 10, 20 or even 80 or 100% of the running costs, then those companies are now busy retooling the money flow to those operations.

Like consumers, the humans running the companies are learning to stop resorting to credit cards. The question now is when the companies will be done rearranging the money mix and will begin to start investing again. If companies were financed for 10, 20, 30% or even more, that could take some time. As always, we’ll have to look to the end of the third quarter and the holiday season consumer spending in the fourth of this year.