Een partij waar men zeer benauwd aan het worden is voor de komende gemeenteraadsverkiezingen, in het voorjaar van 2010. In november van dit jaar wordt al een voorproefje gehouden, of all places in Venlo, waar Wilders een thuiswedstrijd zal spelen. PvdA-bestuurders in heel het land uiten nu al hun nervositeit.

Dan komt ook nog het rapport van de Commissie-Davids, een onderzoek naar de achtergronden en de beslissingen rond de politieke steun van Nederland voor de Amerikaanse inval in Irak, in 2003. De PvdA was altijd voor een parlementair onderzoek, maar slikte dat in tijdens de kabinetsonderhandelingen na de verkiezingen. Wat gaat de PvdA doen als Davids met voor premier Balkenende vervelende conclusies komt — maar Balkenende de PvdA met de rug tegen de muur zet, bijvoorbeeld als er een motie van wantrouwen wordt ingediend die alleen een meerderheid krijgt als de PvdA vóór stemt?

Alle kans dat Balkenende die druk op de PvdA legt, net zoals hij dat deed in het JSF-dossier. Wat gaat Bos dan doen? Geeft hij wéér toe aan de druk van het CDA, om het kabinet maar op het pluche te houden? Als de peilingen er dan net zo uit zien als nu, is die kans groot. Het CDA, maar zeker ook de PvdA willen nu en straks geen verkiezingen.

Dit zijn allemaal druppels die de laatste kunnen zijn voordat bij prominente PvdA’ers het geduld echt op is, en Bos (en mogelijk voorzitter Lilianne Ploumen) gedwongen wordt af te treden. Want veel PvdA’ers hebben heel goed door dat het merendeel van de weggelopen PvdA-kiezers het zat is dat het vetrouwen in de partij steeds weer beschaamd wordt. Dat Bos continu bereid is tot het sluiten van compromissen op voor sociaal-democraten wezenlijke dossiers.

Maar steeds meer partijprominenten beginnen ook vragen te stellen bij de persoonlijke stijl van leidinggeven van Bos. De klacht dat de partijleider zich steeds meer terugtrekt in zijn eigen schulp, valt steeds vaker en luider te horen. “Hij luistert niet”, “ik zie hem nauwelijks meer”, “hij praat nooit meer met mij”, “het is lang geleden dat we SMS’ten”, dat soort opmerkingen. En niet van de minsten; sommigen zijn – waren? – vertrouwelingen.

Het is op zich niet vreemd dat Bos zich wat afkeert. Hij heeft nogal wat aan zijn hoofd: minister van Financiën in oorlogstijd (de recessie), leider van een partij die in zwaar weer zeilt (al is dat vooral de schuld van de schipper), zijn gezin, en – niet in de laatste plaats – de geboorte van een zoon. Dan heb je nogal wat op je bord; een gewoon mens had misschien al lang afscheid genomen van één of meerdere bijgerechten.

Maar Bos zal vast ook murw geslagen worden door de niet aflatende stroom kritiek die hem van binnen en buiten de partij bereikt. Je ziet het vaker gebeuren bij leiders die de controle kwijt zijn, die niet meer zo goed weten hoe ze moeten acteren of reageren. Ze worden Oost-Indisch doof voor de kritiek en de kakofonie aan stemmen van al die mensen die roepen om veranderingen. Ze isoleren zich. Ad Melkert kreeg er last van, Wim Kok wist het op een gegeven moment ook niet meer in de nadagen van Paars-II. Lubbers begon op het einde rare fratsen uit te halen (“ik stem op de nummer drie”) en ook Mark Rutte toont af en toe symptomen.

Dus wat dan? Drie scenario’s doen de ronde.

1. Bos trekt het eenvoudig niet meer, en besluit na de zomer één van de gerechten van zijn bord te schuiven: dat van het partijleiderschap. Een forse aderlating en een persoonlijke erkenning van verlies die hard aan zal komen, maar die ook opluchting en ruimte in het hoofd oplevert. Voordeel: de grootste ‘Kop van Jut’ op dit moment is weg. Maar het is lang niet zeker of dat het vertrouwen van veel kiezers zal herstellen, met alle kans dat de PvdA alsnog zwaar verliest tijdens de gemeenteraadsverkiezingen.

2. De partij trekt Bos niet meer. Een combinatie van peilingenpaniek onder wethouders, een nieuwe knieval op het AOW-dossier en/of nieuwe bezuinigingen op de sociale voorzieningen drijft PvdA’ers tot razernij. Bos wordt gedwongen zijn leidersschapsmantel over te dragen — aan bijvoorbeeld Eberhard van der Laan, nadat andere ministers die mantel beleefd doch resoluut afwijzen. Voordeel: hetzelfde als boven beschreven.

3. Bos blijft, en PvdA’ers worden niet boos genoeg voor een leaderschip challenge. Bos gaat de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2010 in, tijdens welke de PvdA fors verliest. Bos erkent zijn verantwoordelijkheid en treedt af, samen met partijvoorzitter Lilianne Ploumen. Het voordeel van dit scenario is volgens sommigen dat Bos de smet van het verlies nog meeneemt, opdat zijn opvolger met een schone lei de PvdA de parlementsverkiezingen van 2011 in kan leiden.

Vooruit, nog een, gewoon omdat die wel eens geopperd is, al of niet serieus: Scenario 4. Het meest ondenkbare scenario voor de meesten, maar voor sommigen juist ook zéér aantrekkelijk: Bos veroorzaakt een heuse kabinetscrisis over het AOW-dossier, en het kabinet valt, waarna Bos alsnog aftreedt als partijleider. Ook wel het ‘totale chaos-scenario’ genoemd.

Het nadeel van dit scenario is dat controle, spin, zo goed als onmogelijk is en dat afgewacht moet worden hoe het valt bij de kiezer. Niet bepaald het meest populaire scenario onder mensen met verstand van politieke strategie en campagnes. De voorstanders menen dat de PvdA in zo’n scenario in ieder geval met schone handen én een nieuwe partijleider de gemeenteraadsverkiezingen in kan.

Kortom, opties te over. Kort na het reces zal waarschijnlijk duidelijk worden welke van de scenario’s in ieder geval afvallen. En dan blijft er automatisch één, of hooguit de keuze tussen twee over.

De PvdA verloor bij de Europese Parlementsverkiezingen van 4 juni 2009 vier van de zeven zetels en hield er drie over. Bijna de helft van het aantal kiezers dat in 2004 bij de verkiezingen voor het vorige Europarlement nog PvdA stemde, deed dat nu niet meer.
Dit is de derde achtereenvolgende verkiezingsnederlaag van de PvdA onder leiding van Wouter Bos.

Bos heeft het vertrouwen van de kiezer verloren. De sociale democratie in Nederland leidt nu enorm onder de elitetop van Bos. Bos wil alleen zijn eigen verhaal horen. Hij verzamelt mensen om zich heen die het met hem eens zijn. Critici binnen de partij wil hij niet horen.

In de ogen van Bos maakt iedereen fouten behalve hijzelf. Hij geeft Thijs Berman de schuld van de verkiezingsnederlaag terwijl hij zelf vrij afwezig was tijdens de Europese verkiezingen.

In een interview met de Volkskrant diskwalificeerde Bos PvdA lijsttrekker en europarlementair Thijs Berman openlijk. Bos zei dat Berman de zesde keus was!

Berman is gekozen in de ledenraadpleging. Met de uitlatingen van Bos geeft hij niet in de ledenraadpleging te geloven, maar in achterkamertjes benoemingen. Berman is in ieder geval door Bos zo beschadigd dat hij in de komende vijf jaar met moeite zijn werk voor de sociale democratie kan uitoefenen.

Bos kan de sociaal democratische gedachte niet goed overbrengen. Het lijkt alsof hij zelf niet in de sociale democratie gelooft. Hij heeft vrijwel geen contacten (meer) met de traditionele achterban van de partij. Binnen en buiten de partij komt steeds meer kritiek op hem. Onlangs zei minister Ronald Plasterk dat de PvdA een te elitaire partij is geworden die het contact met de achterban uit de volkswijken verloren is.

De verwachtingen voor de gemeenteraadsverkiezingen zijn uitermate negatief. De PvdA moet het signaal van de kiezer oppakken.

Het is tijd voor verandering. Het is tijd voor nieuw leiderschap.’

Gohdar Massom
Statenlid voor de PvdA in Noord-Holland.

Update: et voilá. Gezondheidsproblemen waren de oorzaak.

UPDATE: Nu blijkt dat VVD-minister Frank de Grave in augustus 2000 al aan de Tweede Kamer heeft laten weten dat in principe “zes soorten geheime missies” zijn toegestaan om uit te (laten) voeren door het Korps Commando Troepen. Dat is staand beleid, dus met toestemming van de Tweede Kamer van destijds, maar: slechts een select groepje ministers weet wat voor soorten missies dat zijn. Een Diepe Keel suggereert dat minister Van Middelkoop dit misschien helemaal niet wist, en de vraag is nu of die ‘zes geheime missie-soorten’ ook vielen onder het Afghanistan-mandaat. The plot thickens… 

ChristenUnie-minister Van Middelkoop zit hoe dan ook met de vraag of Nederlandse commando’s nu wel of niet meededen met Amerikaanse troepen tijdens gevechten in 2001 en 2002. Zo ja, dan zou dat namelijk inhouden dat het vorige kabinet gelogen heeft tegen het kabinet. Daar minister Van Middelkoop de afgelopen dagen in het parlement en het publieke domein meerdere malen gezegd heeft dat Nederlandse commando’s niet meevochten — wat ook niet mocht, gezien het ‘opbouw’-mandaat — zou hij gelogen hebben tegen het parlement, en dus het volk. Een politieke halszaak die hem zijn positie kan kosten.

Daarom is het des te vreemder dat Van Middelkoop niet gewoon een persconferentie belegt, een berg bewijzen afkomsting van zijn ministerie op tafel legt en stelt dat de kous daarmee af is. Maar dat heeft hij nog niet gedaan. Is er dan iets loos? Heeft hij die bewijzen niet, of – nog erger – vertrouwt hij zijn eigen mensen niet…?

Want gebrijk aan bewijzen – dat zou Van Middelkoop niet moeten hebben.

Ten eerste. Van vrijwel alle (radio-)gesprekken tussen in het veld opererende soldaten en de eerste commandolijn (sergeants, luitenants) op peloton-niveau bestaan logboeken. Maar ook tussen de commandolijnen zelf bestaan logboeken. Dat bewees het NIOD-onderzoek naar Srebrenica. Dus bestaan die ook van de communicatie tussen troepen in Afghanistan in 2001-2002. Wie zegt dat het niet zo is, is of een leugenaar – of de NL troepen gebruikten Amerikaanse communicatiemiddelen.
Het laatste zou hoogst ongebruikelijk zijn en welhaast feitelijk onmogelijk, omdat de Amerikanen nooit zomaar non-Amerikanen toelaten op hun communicatiekanalen.

Het is – mede vanwege die logboeken – des te vreemder dat minister Van Middelkoop nu verhaal gaat halen bij Argos en niet zijn eigen ministerie van Defensie. Ten eerste omdat Van Middelkoop te allen tijde zou moeten kunnen vertrouwen op wat zijn medewerkers op het ministerie hem vertellen.
Is dat dan niet zo? Weet Van Middelkoop dan niets van die logboeken, waarmee hij binnen een persconferentie van 2 minuten het heel Argos-verhaal van tafel zou vegen? Of bestaan die logboeken opeens niet? Of zijn ze verdwenen? Vragen, vragen.

Ten tweede zou er nog een tweede berg van bewijzen moeten zijn waarmee Van Middelkoop zou kunnen wapperen.: de bevoorradings-logboeken. Soldaten die op (gevaarlijke) missies gaan nemen altijd extra ammunitie, voedsel, medische voorraden en brandstof e.d. mee. Die informatie moet terug te vinden zijn op drie plekken: het bevorraadingscentrum op het kamp in Afghanistan, de kazerne in Nederland en het ministerie van Defensie.

Uiteraard moet uit de bestellijsten van het kamp in Afghanistan voor voorraden een grote toename blijken in diezelfde periode; regels vereisen immers dat uitgedeelde voorraden altijd weer worden aangevuld. Uit dit alles zal een boel moeten blijken. Zijn die logboeken er dan niet? Dat kan niet, want dan zouden ze vernietigd moeten zijn. Wijzen ze dan iets anders uit, namelijk de onschuld? Waarom wappert Van Middelkoop daar dan niet mee? Vertrouwt hij het zaakje op dit front soms ook niet?
En dan heb ik het nog niet eens over veldrapporten van de Nederlandse troepen, die men MOET indienen, ook al opereert men in het grootste geheim. Die rapporten bestaan in ieder geval wel, of misschien: zij hebben bestaan.

Tevens mag niet worden uitgesloten dat de toenmalige minister van Defensie, VVD’er Henk Kamp, weet had van de strijdende Nederlandse commando’s. Als dat zo is, dan moet dat in het kabinet besproken zijn. En daar was Balkenende dan dus bij, als lid van de troika Algemene Zaken-Buitenlandse Zaken-Defensie.

Ik zou zeggen, laat die arme Eimert niet alleen spartelen, zoals het CDA het zo graag ziet gebeuren met bewindslieden van andere partijen, maar betrek Balkenende er ook maar bij, in de vragen. Het zou zeker niet de eerste keer zijn als Balkenende om half vier ’s nachts opeens tussen neus en lippen door meldt dat hij precies wist wat er gaande was, na het eerst uren lang te ontkennen.

Een Diepe Keel weet inmiddels overigens te melden dat bovenstaande vragen nu ook leven bij de SP en D66. Vragen zullen gesteld worden en tenzij de bewijzen van Argos van generlei waarde blijken te zijn, zouden Van Middelkoop en Balkenende wel eens grote problemen kunnen krijgen.