De gemeente Amsterdam zal niet meebetalen aan het wereldkampioenschap voetbal als dat naar Nederland komt in 2018. Dat liet wethouder van Financiën Lodewijk Asscher weten in reactie op uitspraken van CDA-Tweede Kamerlid Ger Koopmans.

Asscher was verbolgen over Koopmans’ schets van de financiering van het WK in het praatprogramma Pauw en Witteman van dinsdag 30 november.

Het Kamerlid voor coalitiepartij CDA brak in het programma een lans voor de komst van het WK naar Nederland. Gevraagd naar hoe dat dure voetbalfeest gefinancierd moest worden in tijden van zware bezuinigingen, zei Koopmans dat gemeenten en de provincies wat hem betreft mee zullen betalen.

Dat schoot Asscher in het verkeerde keelgat. Zijn stad wordt door het Rijk flink gekort op de inkomsten als gevolg van het regeerakkoord van het VVD/CDA-kabinet. De gemeente Amsterdam moet mede daardoor deze periode meer dan 200 miljoen euro bezuinigen. Geld uitgeven aan een voetbaltoernooi van vier weken kan Asscher dan moeilijk uitleggen.

De uitspraken van het CDA-Kamerlid  zag Asscher als “een eloquent betoog van geachte afgevaardigde Koopmans om als gemeente Amsterdam vooral geen geld te steken in FIFA/WK”, aldus de Amsterdamse wethouder op Twitter. “Een slecht verhaal”, voegde hij daar nog toe.

Onduidelijk is nog of het hele college en de coalitiepartijen in de Amsterdamse gemeenteraad Asscher’s standpunt steunen, en onder welke voorwaarden Asscher eventueel wel bereid zou zijn om geld in het WK te steken.

Dit blog trekt niet snel boude conclusies. Maar Ageeth Telleman, politiek leider van D66 in Amsterdam, heeft het eenvoudig te bont gemaakt en moet aftreden. Ze won zetels voor D66 in de stad – de partij ging van 2 naar 7, mede dankzij de populariteit van landelijk lijsttrekker Alexander Pechtold – maar verkwanselde de kans om mee te regeren met de PvdA. Nu, tijdens de ledenvergadering van D66 in Amsterdam, is ze teruggefloten en doet ze haar best om weer aan de onderhandelingstafel uitgenodigd te worden. Maar dat zal de PvdA nooit accepteren. Na al het gedoe wordt het tijd dat Telleman haar conclusies trekt.

Volledige openheid is hier geboden: ik mag Ageeth Telleman. We hebben elkaar meer dan eens gesproken, en ik kan zeggen dat ze echt bevlogen is. Bevlogen van het idee van verandering, geïnfecteerd door wat ik het Van Mierloïsme ben gaan noemen (een blog daarover zit in de pen, eh, het toetsenbord), en oprecht bewogen om ‘de bestuurscultuur’ in Amsterdam te veranderen.

Maar als je een bestuurscultuur wilt veranderen, dan is het devies: ‘lead by example, not by words‘. En dat heeft Telleman niet goed begrepen.

D66 Amsterdam won de gemeenteraadsverkiezingen. De partij ging van 2 naar 7 zetels, voorwaar een klinkende overwinning. Onder haar leiding begon D66 onderhandelingen over collegevorming, maar de partij trok zich toen terug vanwege de benoeming van PvdA-leider Asscher tot waarnemend burgemeester van Amsterdam na het vertrek van Job Cohen.

Dat deed D66 met veel misbaar. Op de vrijdag van de aankondiging van het vertrek van Cohen, kondigde de politiek leider van de PvdA Amsterdam – tevens loco-burgemeester – Lodewijk Asscher aan dat hij graag benoemd wilde worden tot waarnemend burgemeester. Dat liet hij aan alle fracties in de gemeenteraad weten. D66 protesteerde niet. Pas later liet D66 via de media weten moeite te hebben met de benoeming in verband met de vele petten die Asscher zou dragen als politiek leider van de PvdA, wethouder, leider van de PvdA-delegatie die de onderhandelingen voerde over de vorming van een nieuw college, en waarnemend burgemeester. Asscher nam onmiddellijk afstand van al zijn rollen en trok zich terug als wethouder, maar liet doorschemeren dat hij na zijn waarnemend burgemeesterschap graag als wethouder zou willen terugkeren in het college. D66 kondigde in een persconferentie aan met deze constructie niet te kunnen leven, trok zich terug uit de onderhandelingen, en dat was dat.

Hoewel – nee, toch niet. Want enige dagen later bleek er tóch een kans te zijn dat D66 zou aanschuiven bij de onderhandelingen. Tot dan toe waren die geleid door één informateur van PvdA-huize, ex-minister Eberhard van der Laan. D66 schoof Gerrit-Jan Wolffensperger naar voren, de voormalige fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer. Beide heren formuleerden een oplossing voor wat in politieke termen ‘Het Obstakel’ was gaan heten: de positie van Asscher en het probleem dat D66 daarmee had. De formule was dat D66 en de PvdA zouden verklaren inhoudelijk met elkaar verder te willen, en dat de collegepartijen na het sluiten van een college-akkoord een zwaarwegend beroep zouden doen op Asscher om af te treden als waarnemend burgemeester.

In dit compromis kon Telleman zich uiteindelijk niet vinden, al helemaal niet toen Asscher – in zijn neutrale functie als waarnemend burgemeester – door een journalist van De Telegraaf werd gezien bij een PvdA-bijeenkomst. Een eigenaardige breuk volgde tijdens een nachtelijke ontmoeting tussen de delegaties van D66 en de PvdA bij een koffieautomaat in het stadhuis. De PvdA had zich onverkort achter de formulering van de D66- en PvdA-informateurs geschaard, maar Telleman liet bij de koffieautomaat weten dat er een verklaring moest komen, mede ondertekend door de PvdA, waaruit zonder enige twijfel zou kunnen worden opgemaakt dat Lodewijk Asscher zou opstappen als waarnemend burgemeester.

Moest die verklaring haar gezicht redden? Het heeft er alle schijn van. Telleman was immers degene geweest die de deur in eerste instantie met veel herrie dicht smeet vanwege de benoeming van Asscher. Dat ze tóch weer ging praten met de PvdA werd gezien als een knieval. Moest dat beeld soms weggepoetst worden door  een verklaring die in essentie de stellingname en het gelijk van Telleman had moeten schragen?  Hoewel zelf niet vies van machtsspelletjes deed de PvdA daar niet aan mee. Delegatieleider Carolien Gehrels, tevens wethouder Cultuur van de PvdA, weigerde de eis van Telleman in te willigen. Zij nam daarop de beslissing dat D66 dan tóch niet meedeed aan het college.

Dat werd bekend op dinsdag 30 maart. Vanaf dat moment volgde interview na interview waarin Telleman haar standpunt en (kennelijk) dat van D66 Amsterdam toelichtte.

Maar nu. Zet u schrap. Op 6 april blijkt: niets van dat al was gemeend, of überhaupt waar. Het Parool-interview van hierboven was nep, en dat interview bij Pauw en Witteman was een sketch. Want vijf dagen na grappenmakersdag 1 april blijkt: Ageeth Telleman heeft nooit erg zwaar getrokken aan de positie van Lodewijk Asscher. Integendeel, D66 en de PvdA waren er inhoudelijk al bijna uit, en Ageeth Telleman onderschrijft nu juist het rapport van de informateurs. Asscher hoeft helemaal niet op te stappen als waarnemend burgemeester. Hij kan gewoon blijven zitten, D66 accepteert het advies van de informateurs Van der Laan en Wolffensperger. Kijk de video op deze pagina er maar op na, een interview van AT5 met Telleman na een algemene ledenvergadering van haar partij op 6 april.

Telleman had goed werk kunnen verrichten in het ‘Ministerie van Waarheid’ uit het boek 1984 van George Orwell. “Oceanië is in oorlog met Oost-Azië. Oceanië is altijd in oorlog geweest met Oost-Azië”, rapporteren de journaallezers van het ministerie van Waarheid op een gegeven moment – hoewel tot de dag daarvoor Oceanië juist jaren in oorlog was geweest met Eurazië, een oorlog die miljoenen slachtoffers eiste, maar wat snel vergeten moest worden door de TV-kijkende massa.

D66-leden zijn dan misschien net zulke makke lammetjes als de gehersenspoelde proles in 1984, de andere politieke partijen en (zo weet ik zeker) veel D66-stemmers kijken wel even anders tegen de derde draai van Telleman aan. Het interview met AT5 is tenenkrommend. Telleman weigert te erkennen dat ze een paar flinke fouten gemaakt heeft. In plaats daarvan probeert ze zwetend over de scherpe vragen van de interviewer heen te walsen door te focussen op al wat gebeurde vóór het incident bij de koffieautomaat, maar dat mislukt. Ze weigert simpelweg in te gaan op de vraag wat er veranderd is tussen dinsdag 30 maart – de dag van het ‘koffieautomaat-incident’ – en 6 april. Lodewijk Asscher is immers nog steeds waarnemend burgemeester en de PvdA heeft op geen enkele wijze laten weten dat daarin een verandering zou optreden.

De kans dat de PvdA Amsterdam de zoveelste dubieuze actie van Telleman gelaten over zich heen laat komen is uiterst klein. De PvdA is door D66 keer op keer te kakken gezet als een machtspartij die de lakens uitdeelt in de stad, die belangrijke posities regelt voor mede-PvdA’ers, en Asscher is nu door D66′er Telleman persoonlijk indirect meerdere keren afgeserveerd als een machtswellusteling in wie D66 Amsterdam schijnbaar geen vertrouwen heeft als waarnemend burgemeester.

De PvdA was de dag na ‘De Nacht van Douwe Egberts’ al helemaal klaar met D66, en dat zal er nu niet beter op geworden zijn. Sterker, de PvdA is nu zeer waarschijnlijk iets specifieker en zal vooral Ageeth Telleman en haar strategische secondant Jan Paternotte niet meer serieus kunnen nemen als leiders van een delegatie, laat staan als leiders van een partij met wie zij een coalitie willen vormen. Je hoeft geen hersenchirurgie gestudeerd te hebben om te weten dat de term ‘onbetrouwbaar’ nog mild is en van toepassing op Telleman en Paternotte.

D66 Amsterdam moet zich gaan realiseren hoe belangrijk deelname aan een college met PvdA en Groenlinks is. Ook moet de partij zich afvragen hoe belangrijk het is dat Telleman en Paternotte de partij belachelijk gemaakt hebben door hun optreden. Vindt de partij dit belangrijk, dan zullen Telleman en Paternotte geofferd moeten worden. Vindt zij dat niet, dan niet. Maar dan is de consequentie onontkombaar. Om met D66-termen te spreken: er zal ‘een gebaar’ moeten komen.

D66 in Amsterdam maakt de ene amateuristische fout na de andere in de campagne. De stadsbrede verslaggeving over de slecht verlopen debatten voor lijsttrekker Ageeth Telleman liegen er niet om.  Enige wanhoop is al te bespeuren, zoals de reactie van D66-voorzitter Teun Gautier in de reactiepanelen van Het Parool onderaan het artikel laat zien. Het eerste debat verliep ook niet bepaald vlotjes.  Tot overmaat van ramp moet een D66-voorlichter de eigen lijsttrekker corrigeren – in iedere campagne een negatieve gebeurtenis van epische proporties. Dit soort aandacht kan D66 missen als kiespijn. En dit soort berichten, waarin de ene afdeling van D66 de andere tegenspreekt, helpt ook niet bepaald. Maar zal het allemaal genoeg zijn om de verkiezingen te verliezen?

In de landelijke peilingen snoept D66 zo’n beetje de helft van het PvdA-electoraat weg. Wouter Bos en Mariette Hamer kunnen bij die overgestapte kiezer geen goed meer doen. Wat Bos of Hamer ook zeggen, de boze PvdA’er blijft met zijn proteststem hardnekkig ‘Pechtold!’ roepen bij iedere enquete en peiling. En dat is volstrekt logisch. Minder logisch is het dat D66 Amsterdam zo’n puinhoop maakt van de eigen campagne.

Het lijkt wel alsof het team voor D66 Amsterdam een eigen campagne voert, los van de afdelingen. Daar bovenop lijkt het ook wel alsof lijsttrekker Telleman een campagne voert die los staat van D66, of in ieder geval het verkiezingsprogramma. En iedere fout die zij maakt wordt dagenlang uitvergroot in de Amsterdamse media. En dat is óók weer logisch, want dankzij de landelijke peilingen geldt D66 als de grote belofte in Amsterdam. Die partij moet het nu waarmaken, steekt meters hoog boven het koren uit, en dan kunnen koppen hard rollen.

Door al dit gedoe krijgt D66 het niet voor elkaar het eigen programma voor het voetlicht te brengen. Al wat de kiezer nu zo’n beetje weet is dat D66 graag de PvdA zou aflossen als de grootste partij in Amsterdam, of althans: dat de PvdA van de troon gestoten moet worden. Maar daarin verschilt D66 niet van de VVD, de SP en zelfs het CDA in de raad. Maar zelfs als je wel bij de volgende vraag komt die de kiezer stelt – waarom zou ik D66 moeten stemmen? – dan heeft de partij ook een probleem. Want zowel qua track record in de raad als qua verkiezingsprogramma is er weinig dat D66 erg doet onderscheiden van de PvdA.

D66 stemde de afgelopen vier jaar bij zo’n beetje  ieder college- of raadsvoorstel mee met de PvdA. Op alle grote beleidspunten steunde D66 de PvdA. En nog steeds haast iedere D66′er zich te bevestigen dat het achter PvdA-wethouder Lodewijk Asscher staat in zijn aanpak van Project 1012, het schoonmaken van de Wallen. En steunt de partij de PvdA door dik en dun waar het gaat om de Noord-Zuidlijn. Dat kan ook niet anders, het was immers D66 dat in 1988 het plan voor die lijn afstofte. Dat maakt het lastig voor D66 om zich te onderscheiden van de PvdA. Andere partijen wijzen D66 ook steeds weer op het verleden van collaboreren met de PvdA.

Het verkiezingsprogramma van D66 levert ook niet heel veel verschillen op. Op veel vlakken zijn de PvdA en het altijd genuanceerde D66 het wel zo’n beetje eens, behalve op twee zaken: de stadsfinanciën en het woningbouwbeleid. D66 wil bezuinigen, gezien de enorme kosten van de Noord-Zuidlijn en de lagere afdracht van het Rijk aan Amsterdam de komende jaren. Daarbij heeft D66 vooral het armoedebeleid van de PvdA in het vizier. D66 vindt dit beleid nergens toe leiden. Qua woningbouwbeleid wil D66 af van de PvdA-regel die verordonneert dat tenminste 30% van nieuw te bouwen woningen voor de sociale sector moet zijn, dus met relatief lage huren. De PvdA wil ook bezuinigen, maar dan niet op de armoedegeld-potjes. Wat betreft de hervorming van de woningbouwmarkt kan D66 op weinig sympathie rekenen onder de Amsterdammers, althans niet als je de peilingen en onderzoeken moet geloven. Een forse meerderheid van de Amsterdammers is voor het in stand houden van de sociale woningbouw. D66 en de VVD hebben in al die jaren de Amsterdamse kiezer niet kunnen overtuigen van de noodzaak om de woningmarkt te hervormen. Met dank aan Sybilla Dekker.

Als je track record is dat je het vooral eens was met het college van PvdA en Groenlinks, en je eigen verkiezingsprogramma vertoont opmerkelijk veel overeenkomsten met dat van de PvdA, dan moet je niet gek staan te kijken als kiezers je niet begrijpen als je ‘ANDERS JA D66′ roept (zoals D66 doet op verkiezingsposters).

Kat in ‘t bakkie voor de PvdA dus, zou je zeggen. Met de chaotische D66-campagne en de sterke campagne die de PvdA momenteel voert, kan het op 3 maart bijna niet anders of D66 wint er wel zetels bij, maar lang niet zoveel als je volgens de landelijke peilingen zou verwachten. Het hoongelach in de PvdA-hoek is bijna hoorbaar door de muren heen.

Tijd voor een reality check. De PvdA moet zich afvragen in hoeverre kiezers zich in hun politieke keuze laten beïnvloeden door verslaggeving over de campagne in de lokale media. Zullen zij zich eerder laten leiden door berichtgeving over de barre campagne van D66 in Het Parool of de tactische glimlach van Alexander Pechtold en het gestuntel van Bos en Hamer in de landelijke media?

Het zou zomaar eens kunnen dat Telleman op 3 maart met een grote grijns alsnog een eclatante zege binnenhaalt omdat protesterende PvdA’ers gewoon té pissig waren om zich de kans te laten ontnemen om hun woede te luchten in het stemhokje.

D66 weet het zeker: de macht van de PvdA moet gebroken worden. Maar tegelijkertijd wil D66 dat niet, want de partij wil graag regeren met de PvdA van Lodewijk Asscher, zo laat D66-lijsttrekker Ageeth Telleman in hetzelfde artikel weten. Ook andere D66-afdelingen in de stad zien het best zitten met de PvdA. Het was een moedige doch tot falen gedoemde poging van Telleman om de verkiezingen in Amsterdam te ‘framen’ als een veranderingscampagne, een referendum tegen de PvdA en voor D66. Zo’n verkiezing wordt het niet: het wordt een klassieke campagne waarbij kiezers moeten gaan kiezen tussen links of rechts.

De poging van Telleman om zichzelf te kronen als de ‘change agent’ van de Amsterdamse politiek mislukte. Zo’n tactiek werkt alleen als je qua grootte de tweede partij hebt in een stelsel met veel minder partijen dan er nu in de Amsterdamse raad zitten. Want die andere partijen, immers ook concurrenten van D66, saboteerden Telleman’s strategie al tijdens het eerste lijsttrekkersdebat. In plaats van een negatief debat over de macht en de rol van de PvdA, werd het toch vooral een debat over D66. En dat pakte niet goed uit voor die partij.

Helaas voor D66: de verkiezingen in Amsterdam dreigen sowieso niet over de PvdA te zullen gaan, maar over de vraag wat voor Amsterdam de kiezer wil. Dat is ook de richting die de andere partijen de campagne op willen sturen.

De SP kiest als vanouds de aanval over dieprood links, met een vroeg begonnen wildplak-campagne waarmee de partij de kiezer voor duidelijke keuzes wil stellen. De partij werpt zich op als de enige hoeder van linkse idealen in Amsterdam. De partij heeft kennelijk in de gaten dat het electoraal de wind tegen heeft en concentreert zich vooral op de echt linkse kiezer  – de basis van de partij. Een serieuze poging om meer mensen uit het politieke midden te bereiken, doet de partij (nog) niet echt.

Groenlinks gooit het over de groene en linkse, maar vooral gróene boeg. En dat pakt voor autobezitters niet goed uit. Het aantal auto’s in de stad moet worden teruggedrongen, het aantal parkeerplaatsen verminderd, vervuilende heilige koeien aangepakt. “Amsterdam moet dé groene innovatieve stad worden”, stelt Groenlinks in het verkiezingsprogramma. Sociaal-economisch gezien beweegt Groenlinks zich tussen de SP en D66 in, met uiteraard ook hier de nadruk op vergroening.

De PvdA loopt als vanouds op twee benen: ten eerste als ervaren bestuurspartij op wie Amsterdammers kunnen vertrouwen, en ten tweede als partij die solidariteit (ouderen), veiligheid en preventie,  en onderwijs (inclusief kinderopvang en crèches) hoog in het vaandel heeft. Daarbij heeft de partij natuurlijk wel een heel groot probleem: de impopulariteit van de PvdA als gevolg van de zwalkende koers onder Wouter Bos. Dat heeft de Amsterdamse PvdA erkend en daarom wordt stevig gefocust op de populaire lijsttrekker Lodewijk Asscher. De Amsterdamse PvdA weet in tegenstelling tot de landelijke moeder kennelijk wél wat de koers is, en die is duidelijk links van het midden.

D66 positioneert zich wederom als het ‘redelijk alternatief’. De partij werpt zich zoals altijd op als het alternatief voor gedesillusioneerde PvdA’ers. Dat de goede landelijke peilingen de partij lijsttrekker Ageeth Telleman daarbij een stevig handje helpen, moge duidelijk zijn. Maar sociaal-economisch begint bij D66 toch heel duidelijk de kloof tussen links (Groenlinks, SP, PvdA) en rechts (D66, VVD, CDA, Trots op Nederland). D66 neemt bijvoorbeeld stelling tegen de uitgaven van het zittende college aan armoedebestrijding, en wil de Amsterdamse huizenmarkt deels liberaliseren door meer huurwoningen – ook sociale – om te zetten naar koopwoningen. Dat is tegen het zere been van alles wat zich links noemt in de Amsterdamse gemeenteraad.

De VVD stort zich op de autobezitter, maar dan in positieve zin. Automobilistje pesten moet afgelopen zijn, vindt de VVD, en positioneert zich daarmee lijnrecht tegenover Groenlinks. Maar ook wat betreft de huizenmarkt maakt de VVD het verschil met de linkse partijen zeer duidelijk; net als D66 wil de VVD de Amsterdamse huizenmarkt deels liberaliseren. Er zijn al genoeg sociale woningen, vindt de VVD. Verder moet de lokale overheid kleiner en efficiënter gemaakt worden, vindt de partij. Hier vindt het ook D66.

Het CDA neemt van de rechtse partijen in de raad een buitenbeentjespositie in. Het richt zich qua economisch beleid meer op D66 en de VVD, maar maakt een groot punt van restrictiever (soft-)drugsbeleid. Daarmee onderscheidt de partij zich sociaal-economisch dus rechts van de linkse partijen, maar sociaal-cultureel ook van D66 en de VVD. De verkoop van softdrugs aan toeristen bijvoorbeeld wil de partij uiteindelijk helemaal verbieden. Qua woonbeleid zitten CDA, D66 en de VVD juist helemaal op één lijn: de drie partijen zijn het eens over liberalisering van de woningmarkt en het loslaten van de vooral voor de PvdA belangrijke 30-70-regel, die stelt dat van nieuw te bouwen woningen 30 procent sociale woningbouw met lage huren moet zijn, en 70 procent mag bestaan uit midden- en dure prijssegmenten.

Trots op Nederland tenslotte is programmatisch een blinde vlek, want de lokale partij moet nog een programma lanceren. Wel heeft de partij enkele speerpunten: veiligheid, bereikbaarheid en zorg. De veiligheid bestaat vooral uit de harde repressie zoals partijoprichter Rita Verdonk voorstaat. Qua bereikbaarheid zit TON meer op de VVD-lijn, maar qua zorgideeën zit Verdonk vaker op één lijn met de linkse partijen. Niettemin zal de deelname van TON aan de Amsterdamse verkiezingen slecht nieuws zijn voor de VVD, die nu zijn aandacht moet richten op het afsnoepen van zetels van D66 en het binnenhouden van kiezers die naar TON over kunnen stappen nu Geert Wilders geen lokale Partij voor de Vrijheid laat meedoen aan de Amsterdamse verkiezingen.

Er valt kortom wat te kiezen in Amsterdam, en de keuze is die tussen links of rechts, waarbij met name de woningmarkt, veiligheid en de bekostiging van en uitgaven aan sociale voorzieningen belangrijke splijtzwammen zijn.