Van:Dion@EDRC.nl
Aan: G.Wilders@tweedekamer.nl
Onderwerp: Conclusie onderzoek ‘Terug naar de gulden’

Dag Geert,

Bij deze stuur ik je de conclusie van het onderzoek dat je wilde over een teruggang naar de gulden. Ik ben heel enthousiast!

Ik vond een site op internet die duidelijk maakte dat de gulden (ook wel florijn genoemd) al sinds de Middeleeuwen onze munteenheid was. Dat moet ook wel want Florijn klinkt als een echte Nederlandse naam.

De gulden was rond, een beetje zilverkleurig, met een geinig kroontje en een cijfer erop en in het midden een schild met een leeuw. Dat is alvast erg mooi want de leeuw is een heel mooi dier. De leeuw heeft een kroontje op en een zwaard, misschien was hij wel een ridder, net als ik.

Op de achterkant had de gulden een plaatje van een vrouw. Mijn vriendin denkt dat het Beatrix is. Ik weet dat je die linkse ouwe heks niet mag dus ik stel voor dat we een mooi plaatje van een otter erop zetten. Otters zijn leuk. Of anders een leuke kitten, zegt Joyce. Joyce heeft een vriendin, Samantha, en die heeft een weglooppoes uit de opvang die net een nestje heeft gekregen dus daar moet wel een leuke foto te halen zijn die we op de gulden kunnen laten zetten.

Ik heb even gebeld met de Nederlandsche Bank om te vragen of er nog veel guldens zijn en dat was niet zo want ze hebben de meeste guldens omgesmolten tot andere dingen, zoals euro’s. Ook zei die meneer dat het niet slim zou zijn om de gulden weer in te voeren want dat zou allerlei dingen heel duur maken en heel veel geld kosten en voor heel veel problemen zorgen. Ik zei tegen hem dat Dion Graus vindt dat je moet denken in mogelijkheden in plaats van moeilijkheden. Dat begreep hij wel maar hij vond dit toch van een iets ander niveau, zei hij. Dus toen vertelde ik dat Dion Graus dat allemaal heus wel snapt want Dion Graus heeft tenslotte voor volk en vaderland allemaal bankiers en Wouter Bos ondervraagd voor de commissie De Wit. En ze moeten gewoon niet zo ingewikkeld doen, zei ik, want anders zorgen we ervoor dat Dirk Scheringa de nieuwe baas wordt van hun toko en de gulden invoert want Mark doet toch alles wat wij zeggen. Toen ging die meneer aan de telefoon huilen en heb ik maar opgehangen.

Mijn onderzoeksconclusie is dat de gulden weer invoeren gewoon kan. Guldens zijn rond, net als euro’s, dus ze passen in automaten en zoveel guldens hoeven we toch niet te laten maken want straks gaat toch alles alleen nog maar digitaal en met pasjes, zegt het bedrijf dat de OV-chipkaart maakt. Dus het enige dat je merkt is dat er voor de bedragen op je bankafschrift ‘Fl’ komt te staan in plaats van ‘€’. Maar ik vind dat ‘Fl’ eigenlijk helemaal niet toepasselijk want ‘gulden’ begint met de ‘g’, en jouw naam ook, dus we kunnen ook de ‘G’ als symbool gebruiken en de munt de Gulden Geert noemen! Ik dacht dat je dat wel leuk zou vinden.

Dat was het. Ik hoor wel wat je beslist. Biertje doen vanavond?

Haije van mij en Joyce,

Je Dion.

Ridder
Directeur, Economic Development Research Council (i.o.)
Lid Tweede Kamer der Staten Generaal

In heel Nederland kwamen enkele tienduizenden mensen bijeen om te schreeuwen tegen de bezuinigingen op cultuur (in feite: de uitgaven op die van 2010 zetten voor de komende jaren) en de verhoging van de BTW op kaartjes voor de podiumkunsten. Linkse partijen zijn content: ze denken een belangrijk onderwerp te pakken te hebben, een stok waar ze Rutte’s kabinet mee kunnen slaan. Dat zou nog wel eens tegen kunnen vallen. Kan de linkse oppositie niet iets beters verzinnen, iets dat dichter bij de mensen staat?

Erst kommt das Fressen / Dann die Moral. Een Brechtiaanse zin gebruikt in een heel andere context, maar wel zo toepasselijk in een discussie over de financiering van podiumkunsten. Ook de inhoud liegt er niet om, want in een tijd van somberheid, overheidstekorten en bezuinigingen denken ook kiezers aan de linkerzijde eerst aan hun portemonnee, en dan aan de moraal.

In een tijd waarin die overgrote meerderheid van de Nederlanders best zonder een theater- of dansvoorstelling kan, nooit een museum van binnen ziet maar wel het idee heeft veel belasting te betalen voor een overheid die in de beeldvorming vaak steken laat vallen,  klinkt een sobere boodschap helemaal zo gek nog niet. In een tijd waarin mensen, voornamelijk de babyboomers, liever zien dat alle sectoren wat inleveren opdat hun pensioen veilig wordt gesteld, vinden velen het niet zo erg om te weten dat balletdansers iets minder vaak hun maillot aantrekken. Liever zij dan wij.

De pensioenleeftijd stijgt naar 66 maar pas in 2020 – wie dan leeft (lees: wie dan nog geen pensioen heeft), wie dan zorgt. Zelfs voor kiezers ter linkerzijde klinkt dit helemaal niet zo gek. Voor veel PvdA-kiezers is deze muziek zelfs prima te doen; toen hun partij nog in Balkenende-IV zat, was de PvdA nog voor een pensioenleeftijd van 67. ‘Slechts’ naar 66, ach, dat is maar één jaartje bovenop 65. Niet twee jaar, wat toch een jaar extra is.

Tegen deze angstige achtergrond tamboereren de oppositiepartijen SP, Groenlinks, PvdA en D66 in de aanloop naar de Statenverkiezingen luid de trom van de cultuurbezuinigingen. Dit vanwege de illusie dat het Belastingplan van het kabinet-Rutte, waar de verhoging van de BTW op kaartjes voor podiumkunsten ook in zit, tegengehouden zal worden door de Senaat. De stille hoop op links is dat zoiets Rutte een gevoelige slag zal toebrengen, slechts enkele maanden voor de Statenverkiezingen.

Dat is ijdele hoop. Integendeel, het is onzeker of de PvdA, de SP en Groenlinks zowel D66 als de Christenunie als de Partij voor de Dieren en de Onafhankelijke Senaats Fractie aan hun ‘nee’-stem kunnen binden. D66 ziet toch ook pluspunten in het Belastingplan (en de Senaat kan alleen voor of tegen het héle Belastingplan stemmen), en de Christenunie is niet snel geneigd om coute-que-coute tegen een kabinetsvoorstel te stemmen. De VVD en het CDA kunnen in ieder geval rekenen op de steun van de SGP. Rutte vindt het ondertussen prima dat het over de cultuurbezuinigingen gaat: zolang dit onderwerp domineert, kan hij blijven rekenen op de behoudende, anti-linkse stem.

Maar belangrijker dan dit Haagse potje hoopvoetbal is dat de Senaat ook een rol speelt in het succes of falen van dit kabinet op de middellange termijn. Zonder een meerderheid in de Senaat kan Mark Rutte het regeerakkoord niet uitvoeren. In maart zijn er Statenverkiezingen, die de samenstelling van de Senaat bepalen. De oppositie is naarstig op zoek naar argumenten om het kabinet mee te bestrijden in de campagne naar die verkiezingen toe.

Zeer waarschijnlijk spelen cultuurbezuinigingen nauwelijks een rol in de hoofden van mensen. Die hebben wel andere zorgen. Uit onderzoeken blijkt dat niet minder dan 90% van de Nederlanders zich zorgen maakt over de toekomst van het pensioenstelsel. Een bijna even grote meerderheid vreest dat hun kinderen en/of kleinkinderen het slechter zullen krijgen dan zij het nu hebben. Deze angsten zijn bijna universeel en zwerven door vrijwel alle electorale doelgroepen heen.

Die angsten hebben één ding gemeen: zorgen over de toekomst. Node gemist wordt een verhaal dat voor Nederland een breed, solide, bindend en toch realistisch toekomstperspectief biedt waar mensen in durven te geloven.

Niet één van de partijen heeft zo’n overtuigend perspectief voor de toekomst kunnen schetsen. Tijdens de campagne voor de landelijke verkiezingen bleven alle partijen, van links tot rechts, hangen in het schetsen van de huidige situatie en hoe we hier gekomen zijn, of het schetsen van technische oplossingen om huidige en toekomstige problemen op te lossen – maar altijd met het oog op bepaalde electorale doelgroepen.

Niet één partij wist een bindende visie te presenteren. Mark Rutte en zijn VVD hadden het constant over ‘hardwerkende Nederlanders’, daarbij even vergetend een definitie te geven van wie die hardwerkende Nederlanders dan wel (of niet) zijn. Hoe dan ook, niet iedereen voelde zich aangesproken. Het CDA, ach, dat had geen boodschap en watertrappelde maar wat om boven te blijven.

De SP zette zich af, de PvdA wierp zich bij gebrek aan een visie op het Nederland van de toekomst maar op als de nieuwe anti-Wilders, het D66 van Alexander Pechtold wist uiteindelijk niet meer waar men het zoeken moest en plakte olijk paarse posters, terwijl Groenlinks benadrukte dat het wil hervormen maar niet uitlegde hoe die hervormingen leiden tot zekerheid en geborgenheid.

Van alle partijen wist uiteindelijk de nieuwe volkspartij PVV nog de meest coherente, inherent cliëntelistische boodschap uit te dragen die niets anders was dan ‘als u op ons stemt, blijft alles hetzelfde en sterker nog, u krijgt zelfs meer geld’. Mensen snappen dondersgoed dat dit verhaal geen stand houdt, maar ja – erst das Fressen, natuurlijk, en daarna zien we wel.

En sinds de landelijke verkiezingen van 9 juni is er maar bar weinig veranderd. Niet één partij is tot nu toe tot het inzicht gekomen dat de bindende, bruggen slaande boodschap mist. Of – en dat is misschien nog erger – geen van de partijen heeft zo’n visie kunnen formuleren.

Wie verkiezingen wil winnen de komende jaren, kan maar beter hard gaan nadenken over een boodschap die mensen bindt, die mensen uit verschillende electorale doelgroepen weer doet inzien dat Nederland alles aankan, zolang men maar vereend de schouders eronder zet.

Blijven steken in moddergooien, vliegen afvangen en energieverslindende zaken als cultuurbezuinigingen zet in ieder geval weinig zoden aan de dijk. Na de hectiek van de Statenverkiezingen moeten alle partijen eens flink na gaan denken over waar zij nu eigenlijk naartoe willen met Nederland.

Blijkens dit verhaal – en andere door dit blog uit Den Haag opgevangen geluiden – denkt het CDA oprecht dat het vanuit het kabinet een krachtig weerwoord kan bieden aan Geert Wilders. Sterker, men is ervan overtuigd dat Wilders getemd kan worden door een paar ‘zwaargewichten’ in de vorm van Piet Hein Donner en Gerd Leers. De naïviteit van het CDA grenst aan het absurde. Niet het CDA, maar Wilders gaat profiteren.

Stel u voor: de Tweede Kamer als boksring. In de ene hoek Piet Hein Donner. Al jaren minister en het in de ogen van PVV-kiezers vleesgeworden pluchedier en verklaard opponent van Geert Wilders.

Naast Donner staat Gerd Leers, de voormalige burgemeester van Maastricht die landelijke bekendheid verwierf door zijn pleidooi vóór de legalisering van softdrugs. De burgemeester die populair was in zijn stad Maastricht, jazeker. Maar die onder PVV-kiezers toch niet zó populair is.

Dezelfde Gerd Leers die in deze uitzending van Netwerk (uit 2007, dank Geencommentaar.nl) nog hard van leer trekt tegen Wilders. Die Gerd Leers (geen familie!) moet CDA-kiezers gaan terughalen van hun uitstapje naar de PVV. Buiten de ring staat coach Maxime Verhagen die zijn twee boksers, zijn twee pitbulls, zijn twee oude mastodonten aanmoedigt.

Aan de andere kant van de boksring een scherp in pak gestoken Geert Wilders, het Blonde Beest uit Venlo, die fluitend zijn nagels bijvijlt. Verveeld blaast hij het nagelstof weg, kijkt op zijn horloge en smijt een glimlach het publiek in. De mensen kunnen niet wachten tot hij die vastgeroeste regeringstypes hun vet geeft.

Hoe gaan Donner en Leers Wilders aanpakken? Niet door te tamboereren op daden. Dat kan niet, want daar zorgt het gedoogakkoord voor waar het CDA mee ingestemd heeft. Om te doen waar Wilders-stemmers om vragen, namelijk een forse aanscherping van het immigratie- en integratiebeleid, moeten eerst internationale verdragen worden gewijzigd. Verdragen die Nederland in het verleden ondertekende, afspraken waar Nederland zich niet zomaar eenzijdig uit terug kan trekken. Voordat die verdragen gewijzigd zijn – laat staan dat het kan – zijn Donner en Leers jaren verder.

En over een, twee, drie en vier jaar wonen er nog steeds Marokkanen om de hoek bij de PVV-stemmers.

Dat schiet allemaal niet op, en daar kan, nee zal Wilders hen mee om de oren slaan als dat nodig is. En keihard ook. Naast wijzen op het gebrek aan daden zal Wilders de twee ministers als vanouds geselen met zijn tong, indien daartoe uitgedaagd. Denkt men bij het CDA nou echt dat loose cannon Wilders zich laat temmen? Wilders, de man die juist steeds stemmen wint door de hele Tweede Kamer en het kabinet voor rotte vis uit te maken? Hij snapt het trucje. Wilders zal er echt niet voor terugschrikken om Donner en Leers dezelfde behandeling te geven als hij oud-PvdA-minister Ella Vogelaar gaf.

High Noon @ Plein 1
Dat is het soort behandeling dat camera’s trekt. Nederland zal getuige zijn van een Donner, die – na een goed getimede uitbarsting van super-retoricus Wilders – stamelend een als ad rem bedoeld citaat uit de bijbel prevelt achter het spreekgestoelte in de Tweede Kamer. Of een oproep tot fatsoen doet. Of probeert het af te doen met een grapje. Of een Balkenendeiaans “zo gaan we niet met elkaar om…” de microfoon in rommelt. Wat het ook is dat hij zal zeggen, zodra hij uitgesproken is zal Wilders hem spreekwoordelijk een uppercut toedienen, en nog één, en nog één. Donner zal qua retoriek Wilders nooit kunnen verslaan.  De nuance heeft het altijd afgelegd tegen de verbale boksbeugel. De sloper uit Venlo heeft dat nu wel bewezen. Wilders’ kiezers willen geen praatje, geen geprevel, geen wijsheidjes. Die willen klare taal, en die kan Donner hen niet geven. Dat zit nu eenmaal in de aard van het beestje.

Gerd Leers is wat meer bedreven in de retorica. Hij zou Wilders in principe van jetje kunnen geven tijdens een uitwisseling van woorden. Maar dan staat daar wel een Leers met rode vlekken in zijn nek te krijsen terwijl Wilders minzaam lachend zijn stropdas recht trekt. Want hij heeft De Macht wéér op de kast gekregen, precies wat zijn kiezers willen zien. Erger nog, hij kan bewijzen dat Leers aan het falen is met zijn beleid, dankzij die langdurige procedures. Je hebt geen kristallen bol nodig om nu al te voorzien hoe Wilders wappert met een krantenartikel over uitgebrande auto’s in Amsterdam-West, of statistieken over inzakkende deelnamecijfers aan de inburgeringscursussen. En met iedere uitgekiende uitbarsting wordt het retorische zwaard van Leers botter en botter, totdat hij geen deuk meer in een pakje boter kan slaan tegenover de salvo’s van Wilders.

Machteloos
Al te veel steun hoeven Donner en Leers niet te verwachten van Maxime Verhagen, noch van Mark Rutte. Mochten zij binnenskamers aandringen op actie tegen Wilders, bijvoorbeeld een indringend gesprek tussen vier ogen, dan zal het antwoord een hard ‘njet’ zijn. Rutte wil zijn kabinet niet in gevaar brengen, het eerste onder een liberale premier in 90 jaar, en Verhagen wil Wilders ook niet boos maken. Want Wilders kan ieder moment met veel bombarie zijn gedoogsteun aan het kabinet intrekken en dan valt het kabinet en zijn de dagen van Verhagen in Den Haag geteld.

Het is naïef van het CDA om te denken dat de christendemocratische bewindslieden ooit Wilders zullen kunnen overschreeuwen. Ook maakt Wilders geen deel uit van de regering, iets wat hij steeds zal benadrukken. Hij zal niet nalaten kiezers duidelijk te maken dat de PVV, van alle rechtse partijen, de enige partij is die niet in de regering zit. Daarmee is hij, naast de VVD en het CDA, de enige partij op rechts waar mensen als proteststem tegen de minderheidsregering op kunnen stemmen. Voor hen is stemmen op een linkse partij geen optie en SGP’ers zijn gekke fundamentalisten, dus tja, dan is de rekensom op rechts snel gemaakt.

Het CDA wil maar niet begrijpen dat dit kabinet een tussenstop is voor Wilders, iets wat eigenlijk toevallig voorbij kwam. Wilders wist wel dat hij veel zetels zou gaan winnen tijdens de laatste verkiezingen, maar dat het er 24 zouden worden verbaasde hem zelf. De boot kwam voorbij, vrind Rutte nodigde hem uit en Wilders besloot mee te doen – zij het dat hij de beste stuurman aan de wal bleef, met maar één doel: de grootste partij op rechts worden. En niet alleen staat hij hoog en droog aan de wal, in zijn hand heeft hij een touw waaraan een kurk zit die het gat in de boot van Rutte en Verhagen vult.

It’s nothing personal, Mark. It’s strictly business
Want dat is Wilders’ werkelijke ambitie: de grootste worden. Zijn hele wezen is daarop gericht. Het maakt Wilders niet uit welk gedachtengoed hij daarvoor moet emuleren, welke beleidspunten hij moet kopiëren van andere partijen, of welk pseudo-ideologisch geneuzel van een Martin Bosma daarvoor nodig is als onderbouwing. Als hij straks maar de VVD en het CDA achter zich laat, en beleid kan gaan dicteren.

Als ‘Premier Wilders’. Precies zoals hij zei tegen Mark Rutte tijdens de presentatie van de regeerakkoorden op 30 september, toen Rutte wegdroomde over een eventueel volgend kabinet. “Onder premier Wilders”, zei de PVV-leider grijnzend. Rutte stotterde een geforceerde lach. Maar het was geen grap, ondanks dat Rutte het zo probeerde uit te leggen. Wilders meende het, woord voor woord.

Wilders als leider van het volgende kabinet, na Rutte. Dat kan maar één ding betekenen: premier Rutte mag de premierbonus niet krijgen. Daarom moet dit kabinet falen. Als Donner of Leers dat in het vuur van hun strijd tegen Wilders bespoedigen, zal hij dat met open armen verwelkomen.

Het weekblad The Economist, toch niet bepaald links te noemen, heeft aan de regeer- en gedoogakkoorden geroken en concludeert dat het niks is. “Hoewel het leven er voor puppies op vooruit gaat, wordt het leven voor immigranten een stuk moeilijker”, aldus het blad dat enorm populair is (was, inmiddels?) onder VVD’ers. Een andere alleraardigst, en voor uw gemak vertaald citaat: “[Wilders] wordt niet verplicht zijn beruchte retoriek naar beneden af te zwakken, en dat terwijl het nieuwe kabinet daar onvermijdelijk mee besmet zal raken.”

Lees het hier.

Joost Zwagerman zorgt met zijn artikel ‘Links helpt Wilders door PVV-kiezers te kleineren’ voor beroering bij vast niet alleen de linkse partijen, maar ook het CDA. Alle partijen die de afgelopen jaren kiezers verloren aan Geert Wilders – de PvdA, de SP, het CDA – breken zich het hoofd over hoe ze die kiezers kunnen terughalen. Er zijn politici die Zwagerman’s visie delen, maar de discussie stokt zodra het over de oplossingen gaat die de Wilders-kiezers willen zien.

Eberhard van der Laan, tegenwoordig burgemeester van Amsterdam en voormalig minister van Integratie en Wijken, is PvdA’er en één van zijn ambities is het terughalen van oud-PvdA-kiezers bij Geert Wilders. Dat is niets nieuws, hij heeft dit vaak herhaald tegen iedereen die het maar horen wil. “Die mensen, dat zijn ónze mensen!”, foetert hij te pas en te onpas. Ook een Tweede Kamerlid als Jacques Monasch steekt niet onder stoelen of banken dat zijn PvdA veel kiezers in de steek gelaten heeft. En dan juist mensen als in Sterrewijk in Utrecht, zoals een diepgaand onderzoek van Forum uitwijst.

Jan Marijnissen, nog steeds voorzitter van de SP, heeft zich regelmatig uitgelaten over die groep kiezers. Wat hen beweegt. Ook hij vindt dat die kiezers eigenlijk op de SP zouden moeten stemmen.

Het CDA lijkt met een soort experiment bezig: een deel van die partij denkt naar de PVV overgelopen kiezers terug te kunnen halen door zich dicht tegen Wilders aan te nestelen. In de beste CDA-tradities probeert de partij zich als een kameleon aan te passen, in de hoop dat de kiezers de kopie boven het origineel verkiezen.

Het probleem is dat de Van der Laans, de Monaschen, de Marijnissens en de Maxime Verhagens in Nederland zeer waarschijnlijk Zwagerman’s analyse – het ‘wat’ – in grote lijnen onderschrijven, maar dat het ‘hoe’ onduidelijk blijft. Hoe haal je die kiezers terug zonder je eigen idealen geweld aan te doen?

Het onderzoek van Forum beschrijft voor de zoveelste maal wat PVV-kiezers op sociaal-cultureel vlak beweegt. Kennelijk slaan de verhalen over de islam van Wilders onder die kiezers niet erg aan, het is vooral de weerzin tegen de komst van buitenlanders in de eigen wijk die kiezers niet aanstaat. Ook het feit dat sommige van die buitenlanders woningen toegewezen krijgen en soms overheidshulp voor van alles en nog wat ontvangen, stuit deze mensen tegen de borst. En deze mensen hebben het lang niet altijd beter dan die buitenlandse mensen; in veel gevallen is hun financiële positie even erbarmelijk.

Maar de oplossingen die de klagende PVV-kiezers vervolgens aandragen voor de problemen, zijn lastig uit te voeren voor partijen die niet dezelfde oplossingen als de PVV bieden.

Want wat moet een PvdA met een oplossing als “alle buitenlanders het land uit”? Wat moet het CDA met een voorstel als “ontwikkelingssamenwerking naar nul, eigen volk eerst”? Hoe gaat de SP het idee om “alle uitkeringen voor buitenlanders af te schaffen” verkopen zonder de eigen idealen op dat punt in te leveren?

De oplossingen die veel PVV-kiezers eisen druisen dus op vele fronten in tegen de idealen van de partijen die de kiezers kwijt raakten. Daarmee bevinden de partijen zich in hetzelfde dilemma als tijdens de opkomst van Pim Fortuyn, die veel van dezelfde kiezers aan zich bond, en waar die partijen toen ook geen oplossing voor hadden.

Hoe correct Zwagerman’s analyse ook is, je kunt van politieke partijen moeilijk verwachten dat ze zich in onwaarachtige hoeken gaan drukken teneinde een bepaalde groep kiezers terug te halen. Dat zou ten eerste het inhoudelijke failliet van die partijen betekenen, en ten tweede wat nog rest van hun huidige kiezers  woedend wegjagen, onder hen vast ene Joost Zwagerman.

De VVD, de PVV en het CDA besloten met elkaar te gaan onderhandelen na eerst overeen gekomen te zijn dat er 18 miljard euro bezuinigd zal worden. De onderhandelingen gaan over de invulling van die bezuinigingen. Maar Geert Wilders heeft sinds kort naar verluidt een aantal, vooral voor de VVD lastige bezwaren. Volgens geluiden die dit blog bereiken wil Wilders een aantal bezuinigingen verzachten, juist op voor de VVD belangrijke punten. De onderhandelingen zouden nog wel eens lang en moeilijk kunnen worden.

Ze waren er bijna uit, zeiden Mark Rutte en Maxime Verhagen vlak vóór Wilders de stekker uit de eerste formatieronde trok. Juist in die week van 30 augustus, die op de vrijdag culmineerde in Wilders’ terugtrekking, doken steeds meer Haagse bronnen op met verhalen over steeds stroever verlopende onderhandelingen. Vooral Wilders zou op een aantal dossiers zijn gaan dwarsliggen.

Nu is het altijd lastig om te doorgronden hoe stevig de fundamenten onder zulke verhalen zijn. Tijdens formatieonderhandelingen zwermen tientallen geruchten als alen in een emmer snot langs elkaar heen. Veruit de meeste geruchten zijn gebaseerd op horen-van, of bestaan uit aan elkaar gefantaseerde flarden van (al dan niet ware) opgevangen gesprekjes. Soms zijn het keiharde leugens ingestoken door partijen die het proces willen saboteren, en soms hebben de verhalen een kern van waarheid.

Wat het noodzakelijke journalistieke proces tijdens een formatie lastig maakt is dat al die verhalen en geruchten nauwelijks te controleren zijn, want de betrokken partijen houden stevig hun mond. Zeker als het te controleren gerucht waar blijkt te zijn, want zoiets kan de formatie verknallen. Zo’n waar gerucht wordt dan juist ontkend, terwijl verhalen die kant noch wal raken soms voorzichtigjes worden aangemoedigd om een tegenpartij in de onderhandelingen onder druk te zetten, of een ander strategisch doel te dienen. Hoe dan ook, niemand zal ooit iets ‘on the record‘ bevestigen noch ontkennen.

De dames en heren journalisten in Den Haag worden dagelijks platgebombardeerd met dit circus, en zij doen daar in de regel vrij weinig mee. Heel verstandig. Voor je het weet word je voor een bepaald karretje gespannen.

Net als de piloot van een vliegtuig in dikke mist moet je het doen met op elkaar lijkende signalen die je binnen krijgt. Als die bronnen die signalen onafhankelijk van elkaar afgeven, is de kans groot dat er daadwerkelijk iets speelt.

Zorgen over zorg
Zo is dat mogelijk ook met het aanzwellende orgel aan vrijwel identieke geluiden die in Den Haag rondzingen op het punt van de bezuinigingen. Wilders zou een aantal van de door de VVD ingezette bezuinigingen willen terugschalen. Met name over de zorg is het laatste woord nog niet gezegd. Wilders’ argument zou zijn dat er wat hem betreft meer bezuinigd kan worden op ontwikkelingssamenwerking en de overheid zelf, en minder op de zorguitgaven, zoals het eigen risico en het basispakket. Een teer punt voor Wilders, want hij heeft zijn kiezers altijd beloofd dat de zorgkosten niet verder zouden stijgen, als het aan hem lag. (Dat dit een gevoelig punt is voor veel PVV-stemmers blijkt uit bijvoorbeeld dit onderzoek.)

Hoeveel zou Wilders dan van die 18 miljard af willen schaven? Volgens de geruchten (erg) veel: de één weet zeker dat het niet meer dan 8 miljard mag zijn, de ander meent te weten dat 12 miljard de absolute limiet is die Wilders gesteld heeft. Hoe hoog of laag de bedragen mogen zijn, de signalen uit verschillende, onafhankelijke bronnen zijn in de basis eensluidend: Wilders lijkt nu in ieder geval minder te willen bezuinigen dan hij, Rutte en Verhagen in eerste instantie met elkaar afspraken.

Stroef
Kijkend naar openbare bronnen, bijvoorbeeld de uitspraken van de hoofdrolspelers, dan wordt het beeld hier en daar bevestigd. In het verslag van ‘tusseninformateur’ Herman Tjeenk Willink van maandag 13 september staat dat de fractievoorzitters van VVD, CDA en PVV er vertrouwen in hebben dat de onderhandelingen tot een akkoord zullen leiden, “al is er nog het nodige te bespreken”. Enkele uren later weigerde de herbenoemde formateur Ivo Opstelten zich uit te laten over de snelheid waarmee de onderhandelingen tot een resultaat zouden komen. Dit in tegenstelling tot zijn partijgenoot Rutte, die vlak na het weglopen van Wilders op vrijdag 3 september zei dat de partijen nog hooguit een week nodig hadden gehad om tot een akkoord te komen. Ze waren dus bijna klaar, aldus Rutte.

Geert Wilders zegt op dinsdag 7 september, de dag dat hij weer aan de onderhandelingstafel plaats nam, herhaaldelijk dat er nog belangrijke zaken besproken moeten worden. Enkele dagen later zei hij dat er moeilijke knopen moeten worden doorgehakt. In de weken vóór de week van 30 augustus viel van die voorzichtigheid weinig te bespeuren bij de PVV-leider.

Nu kan dit natuurlijk theater zijn om druk op de onderhandelingsketel te zetten. De keren dat Wilders sowieso on the record iets tegen journalisten zegt zijn zeldzaam; hij kient alles uit.  Als hij journalisten nodig heeft om zijn talking points te herhalen, hoeft hij immers maar met zijn vingers te knippen. Maar het valt op dat Wilders’ voorzichtigheid vrijwel gelijktijdig met de geluiden over stroef verlopende onderhandelingen komt. En al is het alleen maar druk zetten op het proces, dan is dat op zichzelf al bewijs dat die druk volgens Wilders nodig is.

Zoals met alle afgeschermde formaties: de tijd zal het leren. Maar dat deze formatie qua onderhandelingen zo soepeltjes verloopt als Mark Rutte wilde doen geloven, blijkt inmiddels minder waar te zijn dan drie weken geleden.

UPDATE: Ook de Telegraaf meldt nu, op gezag van bronnen, dat de problemen vooral zitten in de bezuinigingen in de sociale zekerheid en de zorg.

UPDATE II: Ook de Volkskrant is wakker geworden, vijf volle werkdagen later.

De Majesteit is het gedoe rond de formatie zat. Ze wil nu dat er een solide kabinet komt. De VVD, het CDA en de PVV hebben aangegeven toch weer door te willen gaan met elkaar, maar helaas: PVV-leider Geert Wilders liet tijdens het informateursdebat van dinsdag 7 september weten dat hij nog geen zekerheid heeft over de stabiliteit van de CDA-fractie. De koningin wil dat stukje onzekerheid nu definitief van tafel hebben. Als het Rutte ditmaal niet lukt om te leveren, is het wat de koningin betreft over en moeten er andere regeervarianten aan bod komen.

Dat is in het kort wat ‘tusseninformateur’ Herman Tjeenk Willink zei in een uitleg over zijn opdracht tijdens een persconferentie, woensdag 8 september. De koningin wil zekerheid en ze laat er geen gras over groeien, ook niet over de hekel die ze klaarblijkelijk heeft gekregen aan Geert Wilders. Die zei immers in juli nog dat Herman Tjeenk Willink nooit meer informateur zou mogen worden.

In zijn verklaring zei Tjeenk Willink dat de koningin wil “een grote mate van zekerheid” wil hebben dat het minderheidskabinet van VVD en CDA, met gedoogsteun van de PVV, een stabiel kabinet zal zijn. Alleen de toezegging van Mark Rutte, Maxime Verhagen en Geert Wilders dat zij zo’n stabiel kabinet kunnen leveren is op zichzelf niet genoeg. Zelfs een uitonderhandeld regeerakkoord is waarschijnlijk niet genoeg.

De reden voor de twijfel bij de koningin heeft Geert Wilders zelf gegeven tijdens het informateursdebat met oud-informateur Ivo Opstelten. Wilders gaf aan toch weer gedoogsteun te willen geven aan het minderheidskabinet, omdat CDA-dissident Ab Klink de dag ervoor de CDA-fractie had verlaten. Maar na het vertrek van Klink bleven er nog twee dissidenten over: Kathleen Ferrier en Ad Koppejan. Als die twee fractieleden hun bezwaren tegen een coalitie met steun van de PVV blijven houden, ontbeert het minderheidskabint de meerderheid van 76 zetels.

Desgevraagd gaf Wilders tijdens het debat toe nog steeds twijfels te hebben over de loyaliteit van Ferrier en Koppejan aan het minderheidskabinet. Nadere gesprekken met CDA-leider Verhagen zouden die twijfels weg moeten nemen, legde hij uit. Wilders benadrukte ook meerdere keren dat nog bezien moest worden of de onderhandelingen een resultaat opleveren waar hij mee kan leven.

Hoe klein ook, er is dus een kans dat het weer mis gaat tussen VVD, CDA en PVV. Wilders deed de voorzet en de koningin kopte hem in door Tjeenk Willink het veld in te sturen met een voor de partijen bijna onmogelijke opdracht: het bieden van zekerheid dat het minderheidskabinet een stabiel kabinet wordt.

Onmogelijk, omdat van Ferrier en Koppejan niet verlangd kan worden dat zij bijvoorbeeld een verklaring ondertekenen waarin zij hun loyaliteit aan het kabinet bevestigen. Dat is ongrondwettelijk. En zolang Ferrier en Koppejan met hun bezwaren lid van de fractie blijven, kan Verhagen die zekerheid simpelweg niet geven.

Iets anders is de “vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal”. Het CDA, de PVV en de VVD hebben in de Eerste Kamer geen meerderheid. De Statenverkiezingen zijn pas in de lente van 2011. Er is een grote kans dat de drie partijen ook dan geen meerderheid zullen behalen. Even afhankelijk van hoe zwaar die eis tot “vruchtbare samenwerking” is, bestaat serieus de mogelijkheid dat de koningin deze zwakke plek aanwendt om te oordelen dat er geen “grote mate van zekerheid” is dat het minderheidskabinet stabiel kan zijn.

De komende dagen gaat Tjeenk Willink weer in gesprek met de fractievoorzitters. VVD, CDA en PVV zullen tijdens die gesprekken de rijen sluiten, met als onvermijdelijke conclusie van de informatieronde dat die drie partijen toch weer rond de tafel gaan, met mogelijk informateur Ivo Opstelten aan het hoofd. Maar de opdracht van de nieuwe informateur is nu wel uitgebreid met een welhaast onmogelijke opdracht.

Voor Rutte is dit nu zijn laatste kunstje geworden. Mislukt ook deze poging om een kabinet te vormen, dan zou de koningin wel eens kunnen besluiten dat iemand anders moet gaan proberen een coalitie te vormen. Job Cohen, bijvoorbeeld.

Mark Rutte is bezig aan zijn laatste act in de circustent, en hij weet het. De VVD-leider ziet zijn grote droom van een rechts kabinet in slow motion in duigen vallen en nu komt zelfs die andere droom, de premier leveren, langzaam in gevaar. Zuchtend stapt hij hoog in de top van de tent het wiebelige touw op terwijl Job Cohen, Femke Halsema en Alexander Pechtold vanuit de coulissen handenwrijvend toekijken.

De formeeropdracht van Rutte bestond tot nu toe uit drie pijlers. De eerste is dat de VVD de regering in moet. De tweede is dat er een VVD-premier moet komen, en de derde pijler is een forse hervormingsagenda die Nederland moest doen breken met de door centrum-links opgebouwde verzorgingsstaat. (Voor Rutte persoonlijk staat die laatste pijler overigens op één.)

Door de blokkade van Wilders is de hervormingsmissie uit het zicht geraakt. Nu is het zaak de twee andere pijlers zeker te stellen en daarbij het VVD-geluid zo stevig mogelijk door te laten klinken in het regeerakkoord.

Dit alles indachtig weten de partijen in de Tweede Kamer dat Rutte in principe nog kan kiezen uit twee kwaden: Paars-Plus, met de PvdA, Groenlinks en D66, of een middenkabinet, bestaande uit VVD, PvdA en CDA, mogelijkerwijs aangevuld met Groenlinks en D66. (Groenlinks wil bij monde van Femke Halsema samen optrekken met de PvdA, en D66 en de Christenunie sluiten elkaar op sociaal-culturele gronden zo goed als uit.)

Hoewel Rutte voor de bühne natuurlijk doet alsof hij de beste kaarten in handen heeft en het initiatief naar zich toe trekt door een concept-regeerakkoord te schrijven, staat hij door zijn opdracht eigenlijk relatief zwak. Want als het nu wéér mis gaat, staat hij met lege handen en dan heeft hij heel wat uit te leggen aan zijn achterban. Bovendien loopt hij serieus de kans dat de koningin het dan ook wel zat is en gaat kijken of Job Cohen misschien een kabinet bij elkaar kan krijgen.

Tegelijkertijd is de positie van Maxime Verhagen verzwakt door de grote interne strubbelingen bij het CDA. Hij móet nu de laatste poging aangrijpen om het CDA in veilig regeerwater te krijgen.

Bij dit alles komt ook nog eens dat (op Geert Wilders na) niemand wil dat nieuwe verkiezingen onvermijdelijk worden. Bij alle partijen is zo vlak na de laatste campagne het geld op. Daarnaast staat vooral het CDA er uiterst slecht voor in de peilingen – een extra complicatie voor Verhagen cum suis, en dus een extra drukmiddel voor zijn onderhandelingspartners.

De grote, gezamenlijke troef van Cohen, Halsema en Pechtold is dat ze samen Rutte kunnen laten struikelen en Verhagen ernstig in problemen kunnen brengen. Met een tot de zijlijn veroordeelde VVD en een leiderschapscrisis in het CDA – dat hoe dan ook in de regering moet om te overleven – komt zelfs een linkse coalitie van PvdA/SP/CDA/Groenlinks in beeld.

De sleutel voor Rutte om de formatie naar zijn hand te kunnen zetten is dat hij in zijn concept-regeerakkoord de PvdA, Groenlinks en D66 uit elkaar speelt en het CDA stevig aan zijn zijde houdt. Slaagt hij daar niet in, dan kunnen die drie partijen – mits zij gezamenlijk opereren – de formatie domineren. Dat, of Rutte speelt open kaart, stijgt boven de partijen uit en schrijft een ontwapenend regeerakkoord waar alle partijen waarlijk iets van zichzelf in kunnen herkennen.

De winnaar van de verkiezingen kan de formatie alsnog verliezen. Die realisatie zal de komende weken als een zwaard van Damocles boven de onderhandelingstafel hangen.

Geert Wilders heeft als gedoogsteun-verlener in de Tweede Kamer de touwtjes in handen als het tot een minderheidskabinet komt. Dat maakt hem politiek sterk en dat is een leuk schouwspel voor de watchers van de vierkante kilometer in Den Haag. Maar eigenlijk staat Wilders helemaal niet zo sterk. De PVV is wel degelijk electoraal kwetsbaar want een herhaling van 2002-2006 ligt op de loer.

In die jaren waren Balkenende-I en -II aan de macht, de hervormingskabinetten van CDA/VVD/LPF en CDA/VVD/D66, maar inhoudelijk toch vooral van VVD-signatuur, met het gematigde CDA van Jan Peter Balkenende als vijgenblad.

In 2002 stemden vele ontevreden kiezers op de LPF om sociaal-culturele redenen: de integratie- en immigratieproblematiek, veiligheid, de angst voor de islam, en boosheid omdat de kiezers vonden dat er niet naar hen geluisterd werd.

Maar veel van die kiezers stemden niet voor harde bezuinigingen op sociale voorzieningen, zoals prepensioen en VUT, de zorgverzekering en de sociale zekerheid (WAO). Diepgaand onderzoek door het Nederlands Kiezers Onderzoek (NKO), zoals verwoord in het overzichtelijke boekje ‘Alles Blijft Anders’, laat dat duidelijk zien.

Dus toen Balkenende-I de tanden zette in juist déze onderwerpen, volgde bij de verkiezingen van 2003 een ommezwaai richting PvdA. Toch trad Balkenende-II aan, met in feite dezelfde sociaal-economische hervormingsagenda als Balkenende-I. De ontevredenheid nam alleen maar toe en culmineerde in een klinkende verkiezingsoverwinning voor de linkse oppositie bij de verkiezingen van 2006. D66 en de VVD verloren fors.

Zo’n kiezersexodus staat Wilders nu ook te wachten. Hoewel hij denkt schone handen te kunnen blijven houden omdat zijn partij slechts gedoogsteun verleent aan het minderheidskabinet van VVD en CDA, zal Wilders toch verantwoordelijk gehouden worden voor de steun die hij verleent aan de stevige bezuinigingen en hervormingen die met name de VVD voorstaat.

Zie daarvoor de resultaten uit dit onderzoek onder PVV-stemmers. Hoewel natuurlijk niet zo representatief als een NKO-onderzoek, laten de resultaten duidelijk zien dat Wilders-stemmers faliekant tegen het verhogen van het eigen risico in de zorg zijn. Ook mag het basispakket niet worden beperkt en mag het huisartsenbezoek ook niet onder het eigen risico komen te vallen. Daarnaast trok Wilders veel kiezers die hoopten dat hij de verhoging van de AOW-leeftijd zou tegenhouden. Dit ‘breekpunt’ leverde de PVV-voorman echter een dag na de verkiezingen alweer in.

De schrijver van het gelinkte artikel spreekt de verwachting uit dat PVV-kiezers al deze zaken tóch zullen accepteren, mits Wilders op sociaal-culturele onderwerpen (veiligheid, integratie, ontwikkelingssamenwerking) zijn zin krijgt. Dat de PVV door blijft stijgen in de peilingen, ondanks het feit dat Wilders zijn AOW-standpunt afzwakte, zou een indicatie zijn.

De schrijver is iets te optimistisch. Kiezers redeneren doorgaans vanuit de bestaande, relatief veilige situatie, lang voor de gevolgen van die bezuinigingen merkbaar worden. Daarnaast is de toegenomen steun voor Wilders in de peilingen vermoedelijk toch een ‘de wens is de vader van de gedachte’-uiting: men spreekt de hoop uit dat Wilders zijn sociaal-culturele hervormingen binnen haalt.

Zodra de PVV-stemmer straks in de gaten krijgt dat de portemonnee leger wordt omdat het eigen risico tóch omhoog gaat, het huisartsenbezoek tóch meegerekend wordt bij het eigen risico en het basispakket tóch beperkt wordt, ontstaat er voor die kiezer een nieuwe werkelijkheid. Het zogenaamde ‘dit hadden we niet afgesproken!’-moment breekt aan: de realisatie dat het leven opeens stukken duurder geworden is, ondanks Wilders’ beloften.

Als zij daarnaast ook vinden dat Wilders op één van zijn belangrijkste punten heeft moeten inleveren, zullen PVV-kiezers wel degelijk afhaken. Eén zo’n punt is ontwikkelingssamenwerking. Zoals uit het onderzoekje onder PVV-stemmers blijkt, moet er wat hen betreft fors gekort worden op het OS-budget. Wie op internet de fora en reactievelden waar PVV-supporters plegen te komen afstruint, kan lezen dat er nu al onvrede is over wat er uitgelekt is over de – relatief summiere – geplande ombuigingen op dat vlak. Het budget gaat van 0,8% van het BNP naar 0,7%. Dat gaat sommige PVV-fans lang niet ver genoeg, getuige het gemopper in de reactiepanelen van online media (AD.nl, Telegraaf.nl, Geenstijl.nl, Elsevier.nl).

Is dat representatief? Ongetwijfeld niet. Maar die paar dozijn mondige PVV-angehauchten geven wel een voorproefje van wat Wilders te wachten kan staan zodra hij open en bloot de stemmen voor de stevige bezuinigingen moet leveren.

Het CDA zal er veel aan doen om Wilders toch vuile handen te bezorgen, terwijl de linkse oppositie de deceptie met veel zout in zal wrijven. Het is dus allerminst zeker dat Wilders alleen maar garen zal spinnen bij de minderheidskabinet-constructie.

“I am a British national of mixed ethnicity living in Amsterdam. We have serious social issues with Moroccan street crime here. They have no respect for the norms and values of Western culture and the crazy ones are easy converts for radical Imams. After 10 years of watching the situation deteriorate I am very happy that the voices of vulnerable people, those who are threatened by these street terrorists on a daily basis, is being heard. Even the most intelligent commentators who do not live here fail to understand how badly they behave and how much society is affected by this. They do not live up to their duties as citizens and now instead of being aided and supported by inclusive polices – which just failed – they are going to be excluded and punished. Even though it is a minority government this is the will of the people.

If the current talks succeed there will be harder laws, tougher sentencing, more powers given to the police. Then the Moroccans will riot and there will be blood on the streets. Thereafter it may escalate, with even harsher laws and further retaliation. Things will probably get worse before they get better but we will rid ourselves of the recidivists and I truly hope other European democracies take inspiration and follow suit.

Not all Muslims are bad of course, it’s just the subset that commit violence, intimidate and preach jihad but they behave so badly we must take draconian measures to preserve order in and the continuity of our societies.” 

Uit de reactiepanelen van een artikel over het komende minderheidskabinet met steun van Geert Wilders, in The Economist.